V KRN 165/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Szwaczkowski. Sędziowie: Z. Kwiecień (sprawozdawca), J. Ostaś.Prokurator Prokuratury Generalnej: S. Kołodziej.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Ryszarda M., Waldemara G., Leszka K. i Janusza M., oskarżonych o popełnienie czynu określonego w art. 178 § 2 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej, wniesionej przez Prokuratora Generalnego PRL na korzyść oskarżonych od postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia 31 października 1986 r. i Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 22 grudnia 1986 r.zmienił zaskarżone postanowienie i oskarżonych Ryszarda M., Waldemara G., Leszka K. i Janusza M. uniewinnił od dokonania zarzucanego im przestępstwa (...).Uzasadnienie faktyczneOskarżyciel prywatny Stanisław K. oskarżył Ryszarda M., Waldemara G., Leszka K. i Janusza M. o dokonanie przestępstwa określonego w art. 178 § 2 k.k., polegającego na tym, że: w kwietniu 1986 r., działając w celu poniżenia Stanisława K. w opinii publicznej oraz narażenia na utratę zaufania potrzebnego dla członka i przewodniczącego komisji rewizyjnej koła łowieckiego, w uzasadnieniu postanowienia Zarządu Wojskowego Koła Łowieckiego z dnia 4 kwietnia 1986 r., zawieszającego Stanisława K. w prawach członka tego Koła, oraz podczas walnego zgromadzenia wymienionego Koła Łowieckiego w dniu 27 kwietnia 1986 r. podnieśli wobec Stanisława K. nieprawdziwe zarzuty wyrażające się w stwierdzeniu, że Stanisław K. w rażący sposób naruszył normy etyczne obowiązujące członków Polskiego Związku Łowieckiego (...).Sąd Rejonowy w W. postanowieniami z dnia 31 października 1986 r., zważywszy, że przestępstwo popełnione zostało przed dniem 17 lipca 1986 r., a z okoliczności sprawy wynika, iż należałoby orzec karę, która uległaby darowaniu, na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw (Dz. U. Nr 26, poz. 126) postępowanie karne w stosunku do oskarżonych Ryszarda M., Waldemara G., Leszka K. i Janusza M. umorzył.Prokurator Rejonowy w W. wniósł zażalenie na to postanowienie w terminie 7 dni od daty otrzymania akt (odpisów postanowień prokuraturze nie doręczono).Sąd Wojewódzki w W., jako odwoławczy, postanowieniem z dnia 22 grudnia 1986 r. zażalenie prokuratora pozostawił bez rozpoznania.Postanowienia te - rewizją nadzwyczajną na korzyść oskarżonych - zaskarżył Prokurator Generalny PRL (...).Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.Szczególnie ważkie i trafne jest twierdzenie zawarte w rewizji Prokuratora Generalnego PRL, że dla rozstrzygnięcia o umorzeniu (w trybie ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw - Dz. U. Nr 26, poz. 126) postępowania karnego wobec oskarżonych istotne jest nie budzące wątpliwości ustalenie, że dopuścili się zarzucanego im aktem oskarżenia przestępstwa.Umarzając postępowanie w trybie przepisów ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw (Dz. U. Nr 26, poz. 126), sąd orzekający musi dysponować dowodami świadczącymi o winie sprawcy przestępstwa.Wniosek o nie budzącej wątpliwości winie oskarżonego jest warunkiem sine qua non zastosowania przepisów powołanej ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. Wymaganie to wynika nie tylko z treści tej ustawy i takich jej sformułowań, jak "do popełnionych przestępstw: (art. 1), "wobec sprawcy" (art. 3 pkt 2), "przestępstwo popełnione" (art. 5, 8 itp.), ale z wielu przepisów procesowych warunkujących możliwość zastosowania przepisów o charakterze amnestyjnym - z nie budzącym wątpliwości przekonaniem sądu o winie oskarżonego. Do tych przepisów należy art. 3 § 2, art. 11 i 299 § 1 pkt 4 k.p.k.Ponadto za koniecznością dysponowania dowodami i istnienia przekonania sądu o winie oskarżonego przemawia i ta okoliczność, że od orzeczenia o zastosowaniu przepisów powołanej ustawy oskarżony nie ma prawa odwołać się, gdyż z woli ustawodawcy prawo takie przysługuje jedynie prokuratorowi.Zauważyć należy, że prawomocne orzeczenie o zastosowaniu przepisów tej ustawy jest odnotowane w danych o karalności Centralnego Rejestru Skazanych Ministerstwa Sprawiedliwości.Zarzuty rewizji nadzwyczajnej o "niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy" nie są zasadne.Stan faktyczny w tej sprawie jest jasny i nie kwestionowany przez żadną ze stron. Sprowadza się on do treści postanowienia zarządu Koła Łowieckiego w W. z dnia 4 kwietnia 1986 r., zawieszającego w prawach członka tego Koła - do czasu "zbadania sprawy przez władze dyscyplinarne Polskiego Związku Łowieckiego" - oskarżyciela prywatnego. Oskarżonymi są wszyscy członkowie zarządu tego Koła, którzy to postanowienie podpisali.Sprawa ta była m.in. rozpatrywana na walnym zgromadzeniu tego Koła, gdzie po dyskusji poddano pod głosowanie to, czy oskarżyciela należy zawiesić w prawach członka, i w stosunku głosów 15 do 14 zawieszenie uchylono. Ta ostatnia okoliczność jest bez znaczenia dla ustalania bezprawności działania.Prezes sądu rejonowego (przewodniczący wydziału), otrzymawszy tego rodzaju akt oskarżenia, obowiązany jest - zgodnie z art. 299 § 1 k.p.k. - z urzędu wnieść sprawę na posiedzenie w celu rozważenia istnienia okoliczności wynikających z art. 11 k.p.k., a stojących na przeszkodzie toczenia się postępowania karnego (...).Brak materialnoprawnej cechy czynu zarzucanego uniemożliwia toczenie się postępowania karnego. Istnienie tej okoliczności było oczywiste od początku. To, że zarzucany czyn nie nosił cech bezprawności, wynikało z samego aktu oskarżenia. Całe zdarzenie działo się na terenie Koła Łowieckiego w W., dotyczyło członków tego Koła, dotyczyło działalności statutowej tego Koła i podejmowane było przez organy przewidziane w statucie Polskiego Związku Łowieckiego (patrz Monitor Polski z 1959 r. Nr 91, poz. 492), wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1959 r. o hodowli, ochronie zwierząt łownych i prawie łowieckim (Dz. U. z 1973 r. Nr 33, poz. 197). Każdy członek Polskiego Związku Łowieckiego (do którego wstępuje się dobrowolnie) zobowiązuje się do przestrzegania statutu tego Związku i należy to do podstawowych obowiązków każdego zgłaszającego swój udział w tej organizacji. Prawa i obowiązki członków przewidziane są w rozdziale 3 statutu; w § 10 pkt 2 statutu stwierdza się, że każdy członek koła jest obowiązany przestrzegać m.in. postanowień prawa łowieckiego, statutu zrzeszenia i koła oraz uchwał, zarządzeń, regulaminów i instrukcji oraz innych przepisów władz i organów Związku.Zarząd koła łowieckiego - stosownie do treści § 29 pkt 1 statutu - jest organem koła łowieckiego i do jego obowiązków należy troska o majątek koła oraz Związku i dbałość o odpowiednie postępowanie w kole członków koła.Statut szczegółowo reguluje prawa członków i określa organy, tj. walne zebranie koła, zarząd wojewódzki, wojewódzką radę łowiecką, rzecznika dyscyplinarnego i sąd łowiecki, które kontrolują działalność zarządu koła i badają prawidłowość jego działań (...)(...) Rozpoznając rewizję nadzwyczajną Prokuratora Generalnego od postanowień obydwóch Sądów, Sąd Najwyższy podjął decyzję co do jej zasadności po rozpoczęciu przewodu sądowego. Sąd Najwyższy bowiem uzupełnił postępowanie dowodowe, dopuścił dowody zaoferowane przez oskarżyciela, jak też dowody z urzędu, tj. akta prokuratorskie, oraz wysłuchał głosów stron.Stwierdzając zatem brak cech bezprawności w działaniu oskarżonych (art. 11 pkt 1 k.p.k.) Sąd Najwyższy zobligowany był - zgodnie z art. 361 § 1 i 2 k.p.k. - do wydania wyroku uniewinniającego, co też uczynił.Za bezprzedmiotowy w tej sytuacji Sąd Najwyższy uznał wniosek o przekazanie sprawy sądowi rejonowemu do ponownego rozpoznania, skoro w zarzuconym w akcie oskarżenia czynie stwierdził brak cech bezprawności, a to zobowiązuje każdy sąd do niezwłocznego zatrzymania toczącego się postępowania karnego i wydania orzeczenia przewidzianego w art. 11 i 361 k.p.k.