V KRN 274/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Budzianowski. Sędziowie: J. Polony (sprawozdawca), S. Fornalik (współsprawozdawca), S. Godlewski, J. Nóżyński, J. Pawelec (współsprawozdawca), J. Szamrej.Prokurator Prokuratury Generalnej: S. Kołodziej.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Mariana M. i innych, oskarżonych z art. 202 § 2 k.k. w związku z art. 58 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść oskarżonych od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 maja 1979 r. i wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 6 listopada 1978 r.oddalił rewizję nadzwyczajną (...).Uzasadnienie faktyczneMarian M. i inni zostali oskarżeni o popełnienie przestępstwa określonego w art. 202 § 2 k.k. w związku z art. 58 k.k., polegającego na tym, że w okresie od maja do października 1976 r. w W., działając wspólnie i w porozumieniu przestępstwem ciągłym oraz wyzyskując działalność Zakładu Remontowo-Budowlanego "Studrem" Studenckiej Spółdzielni Pracy "Universitas" w W., przez przefakturowanie robót remontowo-malarskich (wykonywanych na terenie Przedsiębiorstwa Spedycji Krajowej w W.) o wartości 1.259.085 zł zagarnęli na szkodę tegoż przedsiębiorstwa pieniądze w wysokości 441.924 zł.Sąd Wojewódzki w W. wyrokiem z dnia 6 listopada 1978 r. uniewinnił wszystkich wymienionych oskarżonych od zarzutu popełnienia wyżej opisanego czynu.Sąd Najwyższy rozpoznający sprawę na skutek rewizji prokuratora - wyrokiem z dnia 3 maja 1979 r. - utrzymał w mocy wyrok Sądu Wojewódzkiego w W.Obydwa te wyroki zostały zaskarżone na niekorzyść oskarżonych rewizją nadzwyczajną Prokuratora Generalnego PRL, która im zarzuciła:1) obrazę art. 3 § 1, art. 4 § 1, art. 182 i 313 § 1 k.p.k. wskutek zaniechania zasięgnięcia opinii odpowiedniego instytutu naukowego czy powołania innych biegłych, mimo że w opiniach powołanych biegłych zawarte są istotne sprzeczności, których biegli ci nie mogli wyjaśnić, co do wysokości powstałych strat, a przede wszystkim przyczyn przefakturowania robót remontowo-malarskich;2) obrazę art. 357 i 372 § 1 k.p.k. wskutek nierozważenia wszystkich okoliczności wynikających z materiału dowodowego, a mających znaczenie dla oceny działania (zamiaru) oskarżonych,i wnosiła o uchylenie obu zaskarżonych wyroków i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w W. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy w składzie powiększonym zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna nie jest zasadna.Pierwszy zarzut, któremu wyłącznie poświęcone zostało uzasadnienie tej rewizji, stanowił już poprzednio jedną podstawę zaskarżenia wyroku pierwszej instancji przez prokuratora rejonowego i był przedmiotem szczegółowych i wszechstronnych w powiązaniu z całokształtem materiału dowodowego rozważań Sądu Najwyższego w składzie zwykłym.Zajętemu przez ten Sąd stanowisku rewizja nadzwyczajna nie przeciwstawiła żadnych konkretnych argumentów poza ogólnikowym stwierdzeniem, że wyrażony przez Sąd Najwyższy pogląd: "nie może być uznany za przekonujący", a różnorodność przedstawionych przez biegłych koncepcji rozliczeniowych dotyczących zarówno interpretacji przepisów, jak i zagadnienia wykonawstwa robót nie pozwala rozstrzygnąć problemu w ramach zasad in dubio pro reo, lecz nakłada na sąd orzekający obowiązek sięgnięcia nawet do autorytatywnej opinii właściwego instytutu z zakresu budownictwa, zaniechanie zaś tego mogło mieć niewątpliwie istotny wpływ na treść wyroku.Z takimi twierdzeniami nie można się zgodzić.Po pierwsze - jak słusznie podkreślono w zaskarżonym wyroku Sądu Najwyższego - art. 182 k.p.k. nie obliguje sądu do zasięgania nowej opinii instytutu, zakładu lub instytucji albo innych biegłych w razie sprzeczności między złożonymi w danej sprawie opiniami, lecz przewiduje prawo wyboru m.in. takiej możliwości, według uznania chronionego dyspozycją art. 4 § 1 k.p.k. Nieskorzystanie zatem z tej możliwości i poprzestanie przez sąd na uzupełnionych opiniach tych samych biegłych nie stanowi obrazy wymienionych przepisów.Po drugie - żadna nowa nawet najbardziej autorytatywna opinia, niezależnie od tego, czy podzieliłaby jedno z różnych stanowisk dotychczasowych biegłych, czy wyraziłaby jeszcze odmienne, nie przekreśliłaby obiektywnego faktu istnienia w gronie czterech dotąd przesłuchanych ekspertów różnicy zdań na temat zasad prawidłowego kosztorysowania i ostatecznego rozliczenia wykonanych robót remontowo-malarskich (ewentualnie jeszcze różnice te pogłębiłaby), a przecież ten właśnie fakt miał istotny wpływ na ocenę strony podmiotowej działania oskarżonych.Po trzecie - krytykując sądową ocenę opinii biegłych zgodną z dyspozycją art. 3 § 3 k.p.k., rewizja nadzwyczajna bądź pomija pewne okoliczności, bądź przedstawia je niezgodnie z materiałem dowodowym. Tak więc powołując się na przykład rozliczenia odpłatności za rusztowania jako na kwestię do końca rozprawy sporną między biegłymi, nie dostrzega, że w toku procesu uzyskano dwie decydujące i jednoznaczne informacje, a to z Centralnego Ośrodka Badawczo-Projektowego oraz z Ministerstwa Budownictwa i Materiałów Budowlanych, przesądzając na korzyść oskarżonych (wbrew pierwotnemu, później zmienionemu poglądowi biegłego Jana Ł.), że przy wycenie robót malarskich w pomieszczeniach przekraczających wysokość 5 m - bez względu na sposób ich wykonania - należy uwzględnić koszt rusztowań - w związku z czym zasadę tę zastosowano ostatecznie w końcowej opinii wszystkich biegłych.Przedmiotem kontrowersji pozostał w tym zakresie tylko problem, czy do kosztów mycia świetlików, objętych kosztorysem IV A, należy zaliczyć po raz wtóry koszty rusztowania według cennika KCK (biegły Andrzej P.), czy dodatkowe 80% robocizny za pracę utrudnioną, według cennika CZSP (biegły Jan Ł.). Niezależnie od tego, że ta kontrowersja odnosi się do "interpretacji przepisów", rewizja nadzwyczajna zapomina o tej istotnej okoliczności, że ze sporządzeniem kosztorysu IV A - podobnie jak i IV B zawierającego drugą dyskusyjną pozycję co do kwoty 13.538 zł za mycie szyb i okien w magazynach oraz świetlików na rampach od strony zewnętrznej - nie miał nic wspólnego ani autor kosztorysów I, II, III, ani żaden z pozostałych oskarżonych.Rewizja nadzwyczajna nie uwzględnia również dalszych zmian na korzyść oskarżonych wprowadzonych do opinii pod koniec przewodu sądowego przez biegłego Jerzego S., jak również nieobojętnych dla kwestii wyboru dokonanego przez sąd między różnymi opiniami błędów oraz przeoczeń popełnionych i przyznanych przez wymienionego biegłego, a zauważonych i skorygowanych przez biegłego Andrzeja P.Wreszcie zaprezentowane w rewizji nadzwyczajnej rozumowanie, jak zresztą w ogóle zaskarżenie wyroków pierwszej instancji w stosunku do oskarżonych Janusza i Jerzego S. jest wręcz niezrozumiałe wobec zgodnej co do nich opinii końcowej wszystkich biegłych, że nie tylko nie ma przefakturowania prac wykonywanych odrębnie przez tych oskarżonych i ujętych głównie w kosztorysie opracowanym przez ich ojca, ale nawet należy się im kilkumiesięczna dopłata.Już tylko na marginesie rozważań na temat potrzeby i celowości powoływania innych biegłych warto zauważyć, że różnica w wyliczeniach między biegłymi - której dotyczy odrębne zdanie biegłego Andrzeja P. - jest niższa od wypłaconych dotychczas kosztów sporządzenia kolejnych opinii, wynoszących w sumie 42.176 zł.Mając to wszystko na względzie oraz wielokrotnie wyrażoną w orzecznictwie Sądu Najwyższego w podobnych sprawach zasadę, że samo wyliczenie - nawet najbardziej prawidłowe i niewątpliwe - nadpłaty wynagrodzenia za określone roboty nie stanowi dostatecznego dowodu zamiaru zagarnięcia (wyłudzenia) mienia społecznego przez wykonawców - Sąd Najwyższy w składzie powiększonym uznał pierwszy zarzut rewizji nadzwyczajnej za bezzasadny (...).