V KS 17/24

V KS 17/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 października 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Marek Pietruszyński SSN Barbara Skoczkowska w sprawie D. R. oskarżonej o czyny z art. 216 § 2 k.k. i 212 § 2 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 22 października 2024 r., skargi obrońcy oskarżonej na wyrok Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 23 maja 2024 r., sygn. akt IX Ka 106/24, uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 28 listopada 2023 r., sygn. akt VIII K 98/23 i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. 1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Toruniu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym; 2. zarządza zwrot oskarżonej D. R. kwoty 450,00 zł uiszczonej z tytułu opłaty od skargi. Marek Pietruszyński Tomasz Artymiuk Barbara Skoczkowska V KS 17/24 2 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 28 listopada 2023 r., sygn. akt VIII K 98/23, Sąd Rejonowy w Toruniu, uniewinnił oskarżoną D. R. od popełnienia czynów z art. 216 § 2 k.k.i z art. 212 § 2 k.k. Od tego wyroku apelację wniosła osobiście oskarżycielka prywatna, zaskarżając wyrok w całości i podnosząc m. in. zarzut obrazy przepisów postępowania mający istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia. Po rozpoznaniu tej apelacji, Sąd Okręgowy w Toruniu wyrokiem z dnia 23 maja 2024 r., sygn. akt IX Ka 106/24, uchylił wyrok Sądu pierwszej instancji i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Sąd odwoławczy zgodził się z apelującą oskarżycielką prywatną, uznając za zasadny zarzut apelacji, że w realiach rozpoznawanej sprawo doszło do naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wydanie orzeczenia. Doszedł do przekonania, że pominięcie dowodów w sprawie skutkowało koniecznością przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo. Skargę od wyroku Sądu odwoławczego złożyła obrońca oskarżonej D. R. podnosząc zarzuty: 1. naruszenia art. 437 § 2 k.p.k., poprzez błędne przyjęcie, że zachodzi potrzeba przeprowadzenia przewodu na nowo w całości, podczas gdy wystarczające będzie uzupełnienie materiału dowodowego przez Sąd odwoławczy i wydanie przezeń orzeczenia merytorycznego, co miało istotny wpływ na treść orzeczenia, determinując jego treść; 2. naruszenia art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. w zw. z art. 454 k.p.k. w zw. z art. 452 k.p.k. polegające na przyjęciu przez Sąd odwoławczy, iż sama tylko możliwość innej niż dokonana przez Sad pierwszej instancji oceny zeznań pokrzywdzonej w ponownym postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji jest wystarczająca dla przyjęcia wystąpienia reguły ne peius określonej w art. 454 § 1 k.p.k. bez wskazania konkretnych uchybień w ocenie dowodów Sądowi pierwszej instancji oraz bez V KS 17/24 3 wyczerpania w tym zakresie postępowania dowodowego przed Sądem odwoławczym, co miało wpływ na treść orzeczenia; 3. naruszenia art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. pomimo, iż w sprawie nie zachodziła konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, co miało wpływ na treść orzeczenia, a w konsekwencji, niezasadne uchylenie wyroku Sądu Rejonowego w Toruniu, pomimo iż nie zaistniały ku temu postawy. Wobec tak sformułowanych zarzutów skarżąca wniosła na podstawie art. 537 § 1 i 2 k.p.k. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi odwoławczemu – Sądowi Okręgowemu w Toruniu. W odpowiedzi na skargę na wyrok Sądu odwoławczego oskarżycielka prywatna wniosła o jej oddalenie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga wniesiona przez obrońcę oskarżonej okazała się zasadna. Celem skargi na wyrok sądu odwoławczego jest ograniczenie liczby wyroków kasatoryjnych do tych przypadków, w których przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi meriti jest niezbędne dla realizacji celów postępowania karnego. Zgodnie z treścią art. 437 § 2 k.p.k. sąd odwoławczy może uchylić orzeczenie i przekazać je sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania tylko w jednym z trzech przypadków: zaistnienia bezwzględnych przyczyn odwoławczych, konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości oraz wówczas, gdy wydanie wyroku reformatoryjnego naruszyłoby regułę ne peius, wskazaną w art. 454 § 1 k.p.k. Zakres kontroli dokonywanej przez Sąd Najwyższy w tym postępowaniu ogranicza się zatem do zbadania, czy stwierdzone przez sąd odwoławczy uchybienie daje podstawę do wydania orzeczenia kasatoryjnego. Sąd odwoławczy nie wskazał na konkretne uchybienia w ocenie dowodów oraz nie przeprowadził w tym zakresie uzupełniającego postępowania dowodowego, do czego w światle przepisów ustawy karnoprocesowej jest uprawniony, a nawet w sytuacji przedstawionej w niniejszej sprawie obowiązany V KS 17/24 4 Sąd odwoławczy, wskazuje, że Sąd pierwszej instancji powinien przewód sądowy nie tylko na nowo przeprowadzić, ale również szerzej wykroczyć poza przeprowadzenie dowodów jedynie z przesłuchania stron. Nie wskazał przy tym jednak w sposób przekonujący, dlaczego postępowanie w tym zakresie nie mogło być przeprowadzone na etapie apelacyjnym. Trafnie argumentuje w skardze obrońca oskarżonej, że Sąd drugiej instancji wskazując na pominięte w sprawie wnioski dowodowe, obowiązany był dopuścić te dowody w postępowaniu odwoławczym, ponieważ dopiero po ich przeprowadzeniu i ocenie zgromadzonego w taki sposób materiału dowodowego mógł stwierdzić, czy zaszła konieczność przeprowadzenia przewodu na nowo w całości, czy też nie, tym bardziej, że zasadnicze dla rozstrzygnięcia sprawy dowody w postaci wyjaśnień oskarżonej i zeznań pokrzywdzonej zostały przecież w toku postępowania przed sądem meriti przeprowadzone. Zasadnie zwraca także uwagę autorka skargi, że konieczność dokonania ponownej oceny materiału dowodowego, przedwczesny charakter uniewinnienia wynikający z braku wiarygodnych dowodów oraz nieprzeprowadzenia pogłębionej analizy wszystkich dowodów, nie wykazują konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości. Wobec powyższego trudno zatem przyjąć, że w realiach analizowanej sprawy miałaby wystąpić również konieczność zastosowania reguły ne peius (na którą zresztą sąd ad quem się nie powołuje) tym bardziej, iż sam Sąd drugiej instancji w konkluzji swojego stanowiska przedstawionego w uzasadnieniu stwierdził „Dopiero tak zgromadzony materiał dowodowy pozwoli Sądowi meriti zająć stanowisko co wszystkich okoliczności istotnych dla ukształtowania zakresu odpowiedzialności karnej oskarżonej bądź też uwolnienia jej od niej”. Wszystkie te rozważania pozwoliły przyznać rację skarżącej, że Sąd Okręgowy w Toruniu w zaskarżonym wyroku dopuścił się uchybienia przepisowi art. 437 § 2 k.p.k., gdyż w tym wypadku – wbrew supozycjom tego Sądu – konieczność przeprowadzenia przewodu w całości, przynajmniej na chwilę obecną, nie zachodzi. Z tego też powodu skargę tę uwzględniono, co skutkowało koniecznością uchylenia przez Sąd Najwyższy zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu apelacyjnym. V KS 17/24 5 W postępowaniu tym Sąd drugiej instancji przeprowadzi uzupełniające postępowanie dowodowe w zakresie koniecznym dla oceny wniesionego przez oskarżycielkę prywatną zwykłego środka odwoławczego i przez ten pryzmat dokona kontroli zasadności lub niezasadności wydanego przez Sąd pierwszej instancji wyroku. Powyższe implikowało też zwrot oskarżonej uiszczonej przez nią opłaty od skargi. Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. [J.J.] [ms] Marek Pietruszyński Tomasz Artymiuk Barbara Skoczkowska