V KS 3/24

V KS 3/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 lipca 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Anna Dziergawka (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Małgorzata Bednarek SSN Ryszard Witkowski w sprawie W. Ż. skazanego z art. 283 k.k. w zw. z art. 281 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu w dniu 16 lipca 2024 r., skargi Prokuratora Rejonowego w Chojnicach na wyrok Sądu Okręgowego w Słupsku z dnia 30 listopada 2023 r., sygn. akt VI Ka 209/23 uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Chojnicach z dnia 29 marca 2023 r., sygn. akt II K 790/21 i przekazujący sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Słupsku do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. [J.J.] Małgorzata Bednarek Anna Dziergawka Ryszard Witkowski V KS 3/24 2 UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w Chojnicach wyrokiem z dnia 29 marca 2023 r., w sprawie o sygn. akt II K 790/21, uznał oskarżonego W. Ż. za winnego tego, że w dniu 28 kwietnia 2021 r. w C., na terenie sklepu „B.” przy ul. C. należącego do J.. SA z siedzibą w K., bezpośrednio po zaborze w celu przywłaszczenia towaru z tego sklepu w postaci dwóch konserw mięsnych o wartości łącznej 13,58 złotych, w celu utrzymania się w posiadaniu zabranych rzeczy, użył przemocy wobec pracownika ochrony tego sklepu B. C. szarpiąc i odpychając go, co stanowi wypadek mniejszej wagi, tj. popełnienia występku z art. 283 k.k. w zw. z art. 281 k.k. i za to, przy zastosowaniu art. 37a § 1 k.k., na mocy art. 283 k.k. w zw. z art. 34 § 1 i 1a pkt 1 k.k. i art. 35 § 1 k.k. skazał go na karę 4 (czterech) miesięcy ograniczenia wolności, zobowiązując go do wykonywania w tym czasie nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 (dwudziestu) godzin miesięcznie. Na mocy art. 46 § 1 k.k. sąd orzekł wobec oskarżonego W. Ż. obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem poprzez zapłatę na rzecz J. SA z siedzibą w K. kwoty 13,58 (trzynaście zł i pięćdziesiąt osiem gr) złotych. Sąd orzekł także w przedmiocie kosztów sądowych. Sąd Okręgowy w Słupsku, po rozpoznaniu apelacji obrońcy oskarżonego, wyrokiem z dnia 30 listopada 2023 r., w sprawie o sygn. akt VI Ka 209/23, uchylił zaskarżony wyrok i sprawę W. Ż. przekazał Sądowi Rejonowemu w Chojnicach do ponownego rozpoznania. Skargę od tego wyroku, na niekorzyść W. Ż., wywiódł prokurator, zarzucając naruszenie prawa procesowego mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 437 § 2 k.p.k., poprzez błędne ustalenie istnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej opisanej w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., w sytuacji gdy nie doszło do naruszenia prawa do obrony oskarżonego, który wbrew ustaleniu sądu odwoławczego był zawiadomiony o terminie rozprawy z dnia 23 marca 2023 r. (powinno być 22 marca 2023 r. - uwaga SN). W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Słupsku do ponownego rozpoznania. V KS 3/24 3 Obrońca skazanego w odpowiedzi na skargę wniósł o utrzymanie wyroku w całości. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy przypomnieć, że stosownie do treści art. 539a § 3 k.p.k., podstawą skargi na wyrok sądu odwoławczego może być naruszenie art. 437 k.p.k. lub uchybienie określone w art. 439 § 1 k.p.k. Sąd Najwyższy rozpoznając skargę na wyrok sądu odwoławczego winien zatem ograniczyć się do zbadania, czy w sprawie wystąpiły tzw. bezwzględne przyczyny odwoławcze, albo doszło do uchylenia wyroku mimo braku formalnych przeszkód określonych w art. 454 k.p.k. do wydania wyroku zmieniającego lub też konieczne jest przeprowadzenie w całości przewodu sądowego (zob. postanowienie SN z dnia 10 lutego 2017 r., IV KS 6/16; uchwała SN z dnia 25 stycznia 2018 r., I KZP 13/17). Pisemne motywy wyroku sądu odwoławczego powinny przy tym nie tylko wyraźnie określać, która z przesłanek wymienionych wart. 437 § 2 zdanie 2 k.p.k. zadecydowała o uchyleniu wyroku sądu pierwszej instancji i przekazaniu sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania, lecz również zawierać argumentację wskazującą na zasadność takiego wnioskowania, a tym samym konieczność wydania orzeczenia o charakterze kasatoryjnym. Z treści uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego wynika, iż zaskarżony wyrok sądu meriti zapadł z rażącym naruszeniem art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., co oznacza, że w sprawie zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza. Zdaniem sądu II instancji, sąd I instancji prowadził część rozprawy pod nieobecność oskarżonego, który nie został zawiadomiony o terminie rozprawy odroczonej. Sąd oparł swoją ocenę w tym zakresie na zapisach protokołu rozprawy z dnia 22 marca 2023 r. (k. 154), z którego wynika, że na rozprawie w tym dniu nie stawił się oskarżony, nie zawiadomiony o jej terminie. Mimo takiego zapisu, sąd meriti na tym terminie rozprawy uzupełniająco przesłuchał świadka B. C. i przeprowadził inne czynności dowodowe. Sąd odwoławczy odnotował w uzasadnieniu wyroku, że na przeprowadzenie postępowania dowodowego pod nieobecność oskarżonego, nie zawiadomionego o terminie rozprawy, nie zareagował obrońca, który nie wnosił o wyznaczenie kolejnego terminu rozprawy. V KS 3/24 4 Zaistnienie przedmiotowego uchybienia nie zostało podniesione w apelacji obrońcy skazanego. Sąd w postępowaniu odwoławczym, z urzędu uwzględnił apelację poza granicami środków odwoławczych z powodu bezwzględnej przyczyny odwoławczej, wymienionej w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. i uchylił wyrok z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania. Słusznie sąd odwoławczy wskazał, że przepis art. 117 § 2 k.p.k. pozwala na prowadzenie rozprawy pod nieobecność oskarżonego, którego udział w rozprawie nie był obowiązkowy, tylko wówczas, gdy został on prawidłowo zawiadomiony o jej czasie i miejscu. Natomiast nieprawidłowe powiadomienie zawsze rodzi konieczność zaniechania przeprowadzenia rozprawy i wyjaśnienia przyczyn skutkujących wadliwością owego powiadomienia. Zatem prowadzenie rozprawy pod nieobecność oskarżonego jest możliwe tylko wówczas, gdy został on prawidłowo zawiadomiony o czasie i miejscu rozprawy, co pozwoli w konsekwencji uniknąć naruszenia prawa oskarżonego do obrony, wynikającego z art. 6 k.p.k. (zob. wyrok SN z dnia 21 marca 2024 r., I KK 480/23). Powyższa analiza nie zmienia jednak ustaleń dokonanych w przedmiotowej sprawie. Z ustaleń faktycznych, na które słusznie wskazuje prokurator we wniesionej skardze, wynika jednoznacznie, że W. Ż. został prawidłowo powiadomiony o terminie i miejscu rozprawy, która odbyła się w sprawie W. Ż., o sygn. akt II K 790/21, w dniu 22 marca 2023 r., zaś zawiadomienie odebrał osobiście W. Ż. w dniu 23 lutego 2023 r. (k. 217 akt sprawy), co zostało także potwierdzone przez Sąd Najwyższy (k. 20-22 akt SN). Akceptując zatem argumentację przedstawioną w skardze prokuratora, uznać należało, iż orzeczenie o uchyleniu wyroku Sądu Rejonowego w Chojnicach i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania temu sądowi, objęte niniejszą skargą, zapadło z rażącą obrazą art. 437 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, poprzez niesłuszne uchylenie zaskarżonego wyroku. Jak słusznie zauważono w judykaturze, kontrola prowadzona w postępowaniu inicjowanym nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia unormowanym w rozdziale 55a k.p.k., jeśli ma zasługiwać na miano rzeczywistej, w żadnym razie nie da się zredukować do prowadzenia sui generis postępowania formułkowego, tj. badania V KS 3/24 5 przez sąd właściwy do rozpoznania skargi na wyrok sądu odwoławczego, czy instancja odwoławcza formalnie powołała się na określone sformułowania języka prawnego, czy też użyła określonych zwrotów prawniczych w pisemnych motywach rozstrzygnięcia. Nieodzowne jest zweryfikowanie, czy do wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej doszło rzeczywiście, to znaczy czy trafnie przyjęto w toku postępowania przed sądem drugiej instancji, że w sprawie nastąpiły uchybienia kwalifikowane przez ustawodawcę jako bezwzględne przyczyny odwoławcze (art. 439 § 1 k.p.k.) (zob. wyrok SN z dnia 28 czerwca 2022 r., II KS 5/22). Podsumowując, w realiach niniejszej sprawy nie doszło do ziszczenia się przesłanki w postaci bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., wobec czego uchylenie zaskarżonego apelacją wyroku i przekazanie przez sąd odwoławczy sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji stanowiło rażące naruszenie przepisu art. 437 § 2 zdanie 2 k.p.k. Z tych przyczyn zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu, a sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym, w toku którego winny zostać uwzględnione wyrażone powyżej zapatrywania prawne (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k.). [J.J.] [ms] Małgorzata Bednarek Anna Dziergawka Ryszard Witkowski