V KS 31/19

Sygn. akt V KS 31/19 POSTANOWIENIE Dnia 8 sierpnia 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Stępka po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu bez udziału stron w dniu 8 sierpnia 2019 r., w sprawy G. H. oskarżonego z art. 286 § 1 k.k. skargi obrońcy oskarżonego na wyroku Sądu odwoławczego - Sądu Okręgowego w P. z dnia 26 kwietnia 2019 r., w sprawie o sygn. akt XVII Ka [...], uchylającego wyrok Sądu Rejonowego w G. z dnia 29 października 2018 r., sygn. akt II K [...], na podstawie art. 539e § 2 in principio k.p.k. postanowił 1/ oddalić skargę; 2/ obciążyć oskarżonego kosztami sądowymi postępowania skargowego. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 29 października 2018 r., w sprawie II K [...], Sąd Rejonowy w G. uniewinnił oskarżonego G. H. od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 286 § 1 k.k., polegającego na tym, że w dniu 25 sierpnia 2015 r. w miejscowości S. w gminie S. w województwie [...], działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadził P. z siedzibą w P., do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w ten sposób, że podpisał umowę o świadczenie usług wprowadzając w błąd 2 pokrzywdzonego co do zamiaru wywiązania się z niej, co spowodowało straty w wysokości 23.901,36 zł na szkodę K. M.. Sąd Okręgowy w P. po rozpoznaniu apelacji oskarżyciela publicznego od wyroku tego Sądu uchylił zaskarżony wyrok i sprawę oskarżonego G. H. przekazał Sądowi Rejonowemu w G. do ponownego rozpoznania. Skargę od powyższego wyroku złożył obrońca oskarżonego, który na podstawie art. 539a § 3 k.p.k. wyrokowi temu zarzucił naruszenie art. 437 § 2 in fine k.p.k. przez oparcie rozstrzygnięcia na potrzebie ponownej oceny dowodów, która nie jest podstawą wydania orzeczenia kasatoryjnego. W konkluzji obrońca wniósł na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego wniósł o jej nieuwzględnienie i oddalenie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga okazała się niezasadna, a zatem podlegała oddaleniu. Zgodnie z art. 539a § 1 i 3 k.p.k. skargę od wyroku sądu odwoławczego uchylającego wyrok sądu I instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania można wnieść, gdy wydanie na etapie postępowania apelacyjnego orzeczenia o charakterze kasatoryjnym naruszało art. 437 k.p.k. lub też, gdy przy wydaniu tego orzeczenia wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 k.p.k. Z treści powyższych przepisów wynika, że rozpoznanie skargi musi ograniczać się do zbadania, czy zachodzi tzw. bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 k.p.k., albo czy sąd odwoławczy uchylił wyrok mimo braku formalnych przeszkód określonych w art. 454 k.p.k. do wydania wyroku zmieniającego oraz czy jest konieczne przeprowadzenie w całości przewodu sądowego (art. 437 § 2 in fine k.p.k.). Przedmiotem kontroli w tym postępowaniu jest więc jedynie stwierdzenie, czy uchylając wyrok sądu pierwszej instancji z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania, sąd odwoławczy kierował się podstawami wydania wyroku kasatoryjnego wskazanymi w art. 539a § 3 k.p.k. oraz czy takie rozstrzygnięcie było w konkretnej sprawie konieczne. 3 Natomiast niedopuszczalne jest, aby Sąd Najwyższy w trybie art. 539a k.p.k. ponownie, samodzielnie ocenił, czy zachowanie oskarżonego wyczerpuje znamiona czynu zabronionego, doszedł do odmiennych wniosków i z tego powodu uchylił zaskarżony wyrok (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2017 r., IV KS 6/16, KZS 2017, z. 11, poz. 29). Sąd Najwyższy w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi na wyrok sądu odwoławczego nie może więc oceniać, czy zaistniały merytoryczne podstawy określone w art. 454 k.p.k. do wydania wyroku zmieniającego – nie jest bowiem władny na podstawie przepisu art. 539a § 1 k.p.k. do oceniania materiału dowodowego przedstawionego w sprawie – rozpoznanie sprawy w tym zakresie należy bowiem do sądów powszechnych. Interwencja Sądu Najwyższego w ten zakres orzekania stanowiłaby naruszenie ich kompetencji do rozpoznania sprawy. Autor skargi wywodzi, że Sąd Okręgowy uchylił wyrok uniewinniający Sądu Rejonowego z uwagi na potrzebę ponownej oceny dowodów już zgromadzonych i potrzebę ponownego przesłuchania oskarżonego, który w zasadzie może odmówić dalszych wyjaśnień, czy też odpowiedzi na pytania Sądu. Zdaniem skarżącego, takie uzasadnienie nie mogło stać u podstaw decyzji o uchyleniu wyroku Sądu I instancji, skoro orzeczenie kasatoryjne może nastąpić jedynie wówczas, gdy konieczne jest przeprowadzenie na nowo przewodu sądowego w całości. Powołując się na aktualne orzecznictwo Sądu Najwyższego skarżący podnosi, iż powołanie się na regułę ne peius może mieć miejsce tylko wtedy, gdy sąd odwoławczy jest zdania, że rysuje się realna perspektywa wydania w drugiej instancji wyroku skazującego, ale nie może do tego dojść ze względu na zakaz przewidziany w art. 454 § 1 k.p.k. Jednocześnie zdaniem autora skargi, z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika jednoznacznie, że Sąd Okręgowy w P. ani nie dostrzegł wystąpienia jakiejkolwiek bezwzględnej przyczyny odwoławczej, ani nie wyraził przeświadczenia o niezbędności przypisania oskarżonemu winy, czemu stałby na przeszkodzie art. 454 § 1 k.p.k., ani też nie uznał za konieczne przeprowadzenia na nowo w ramach powtórnej rozprawy głównej przewodu sądowego w całości. Nie można jednak zgodzić się z takim stanowiskiem skarżącego. 4 Sąd Okręgowy uznał apelację prokuratora za zasadną, wskazując, że w żadnym przypadku nie podziela zapatrywania Sądu I instancji, jakoby należało dać wiarę ekskulpującym wyjaśnieniom oskarżonego, uznając pozostałe zgromadzone w sprawie dowody za nieistotne i nieprzesądzające o jego sprawstwie. Sąd odwoławczy wyraźnie stwierdził, że „podziela podniesione zastrzeżenia prokuratora oraz oskarżyciela posiłkowego przyznając rację zgłoszonym zarzutom”. Podkreślił, że Sąd Rejonowy zaniechał wnikliwego zbadania okoliczności towarzyszących inkryminowanym zdarzeniom, w szczególności zdarzeń gospodarczych, które doprowadziły do pogorszenia sytuacji finansowej prowadzonej przez oskarżonego spółki, jak i tych, które miały miejsce później, a które pozwoliłyby na ustalenia stanu świadomości oskarżonego w momencie nawiązywania współpracy z pokrzywdzonym i w trakcie jej trwania. Wskazał przy tym na stan zadłużenia spółki wynikający z prowadzonych przez ZUS i US postępowań, na działania władz spółki w okresie poprzedzającym zawarcie umowy z pokrzywdzonym, z których wynikało, że oskarżony był jej prokurentem i posiadał pełną wiedzę na temat spraw majątkowych spółki. Zdaniem Sądu odwoławczego, o istnieniu zamiaru dokonania oszustwa powinny świadczyć nie tylko wyjaśnienia oskarżonego, ale i jego zachowania, które składają się na stronę podmiotową przestępstwa. Z treści uzasadnienia wynika, iż Sąd odwoławczy dokonał zupełnie odmiennej oceny materiału dowodowego, niż ta przeprowadzona przez Sąd I instancji, w wyniku której doszedł do wniosku, że oskarżony jest winny zarzucanego mu czynu. Jednak w wyniku takiej konstatacji nie mógł dokonać zmiany wyroku na niekorzyść oskarżonego w sytuacji, gdy ten został uniewinniony przez Sąd I instancji. Z wyrażonego przez Sąd odwoławczy stanowiska niewątpliwie wynika, że zgromadzone dowody wskazują na winę oskarżonego. W uzasadnieniu wyroku podniesiono, że rysowała się w niniejszej sprawie realna, a nie jedynie potencjalna, perspektywa wydania w drugiej instancji wyroku skazującego (tak Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 20 września 2018 r., I KZP 10/18, OSNKW 2018, z. 11, poz. 73). Chociaż Sąd odwoławczy nie mógł przesądzić o winie oskarżonego (co wyraźnie zaznaczył w treści uzasadnienia), nie można z treści tego sformułowania wywodzić, że nie powziął on przekonania o jego winie – 5 nawet bowiem w uzasadnieniu nie mógł przesądzić tej kwestii, co przecież wynika z treści art. 454 § 1 k.p.k. Tylko uchylenie wyroku uniewinniającego mogło w niniejszej sytuacji zapewnić pełną realizację zasady bezpośredniości i było zgodne z art. 454 § 1 k.p.k. W szczególności zaś należy mieć na uwadze, że przeprowadzenie postępowania dowodowego w tak znacznej części i poddanie ocenie jego rezultatów na forum Sądu odwoławczego pozbawiłoby oskarżonego prawa do obrony, a w szczególności prawa do odwołania się od wyroku Sądu I instancji. W tej sytuacji gwarancje przewidziane w ustawie i wykorzystane przez procedujący w sprawie Sąd odwoławczy – zadziałały więc na korzyść oskarżonego. Ocena materiału dowodowego dokonana przez Sąd odwoławczy realnie mogłaby prowadzić do stwierdzenia potrzeby skazania oskarżonego. W rezultacie uznania, że procedowanie przez Sąd odwoławczy pozostawało w zgodzie z przepisami regulującymi przebieg postępowania odwoławczego, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. postanowiono jak w części wstępnej postanowienia. Rozstrzygnięcie co do kosztów postępowania znajduje uzasadnienie w treści art. 539f k.p.k. w zw. z art. 527 § 2 k.p.k.