V KZ 6/23

V KZ 6/23 POSTANOWIENIE Dnia 12 kwietnia 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Igor Zgoliński w sprawie W. R., w przedmiocie postępowania na podstawie ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 -1990 oraz treści tych dokumentów, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 12 kwietnia 2023 r. zażalenia wniesionego przez obrońcę lustrowanego na zarządzenie Zastępcy Przewodniczącego II Wydziału Karnego Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2023 r., sygn. akt WKK 2/23, odmawiające przyjęcia kasacji złożonej przez obrońcę lustrowanego od orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 12 stycznia 2022 r. w sprawie sygn. akt II AKa 48/21, na podstawie art. 437 § 1 k.p.k. w zw. z art. 466 § 2 k.p.k. postanowił: utrzymać w mocy zaskarżone zarządzenie. UZASADNIENIE Zaskarżonym zarządzeniem, powołując się na przepis art. 19 powyższej ustawy zwanej dalej lustracyjną w zw. z art. 530 § 2 k.p.k. i art. 524 § 1 k.p.k., Przewodniczący II Wydziału Karnego Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, odmówił przyjęcia kasacji obrońcy lustrowanego uznając, iż złożona została z przekroczeniem ustawowego terminu przewidzianego do wniesienia tego V KZ 6/23 2 nadzwyczajnego środka zaskarżenia określonego w art. 524 § 1 k.p.k. Wskazane powyżej prawomocne orzeczenie zostało bowiem doręczone obrońcy w dniu 31 stycznia 2022 r., zaś kasacja wniesiona została dopiero w dniu 22 listopada 2022 r., przekraczając tym samym 30-dniowy termin. Obrońca lustrowanego złożył na powyższe zarządzenie środek odwoławczy, w którym zarzucił: 1. naruszenie art. 19 ustawy lustracyjnej, które miało wpływ na treść zarządzenia poprzez przyjęcie, że termin do wniesienia kasacji w postępowaniu lustracyjnym nie został uregulowany w ustawie lustracyjnej i zgodnie z art. 524 § 1 k.p.k. wynosi 30 dni od daty doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem i minął w dniu 4 marca 2022 r., podczas gdyż zgodnie z art. 21b ust. 8 ustawy termin na wniesienie kasacji w postępowaniu lustracyjnym wynosi 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, 2. naruszenie art. 21b ust. 8 ustawy lustracyjnej, które miało wpływ na treść zaskarżonego zarządzenia poprzez błędne przyjęcie, iż termin na wniesienie kasacji od orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 12 stycznia 2022 r., sygn. II AKa 48/21, wynosił 30 dni od daty doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem i upłynął w dniu 4 marca 2022 r., podczas gdy zgodnie z art. 21b ust. 8 ustawy lustracyjnej termin na wniesienie kasacji w postępowaniu lustracyjnym wynosi 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, 3. błąd w ustaleniach faktycznych, który miał wpływ na treść zaskarżonego zarządzenia, poprzez błędne przyjęcie, iż termin na wniesienie kasacji od orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 12 stycznia 2022 r., sygn. II AKa 48/21, upłynął w dniu 4 marca 2022 r., podczas gdy termin na wniesienie kasacji w postępowaniu lustracyjnym wynosi 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia. W konsekwencji autor zażalenia wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego zarządzenia. Sąd Najwyższy zważył co następuje. Zażalenie nie było zasadne. Nie można podzielić zapatrywań skarżącego, jakoby w ramach oceny formalnych warunków dopuszczalności złożonej przez niego kasacji doszło do wymienionych powyżej uchybień. Wręcz przeciwnie, owa V KZ 6/23 3 wstępna kontrola czyniła zadość zarówno stosownym przepisom ustawy lutowej jak i Kodeksu postępowania karnego, zaś - w ramach dokonanych ustaleń w zakresie terminowości wniesienia nadzwyczajnego środka zaskarżenia – nie była obarczona błędem. Odnosząc się do zaprezentowanej przez skarżącego argumentacji, należało w pierwszej kolejności przypomnieć, że ustawa lustracyjna samodzielnie określa tok postępowania lustracyjnego, nakazując w kwestiach nieuregulowanych stosować przepisy Kodeksu postępowania karnego (art. 19). W zakresie kasacji ustawa przewiduje, że ten nadzwyczajny środek zaskarżenia może zostać wniesiony wyłącznie przez Prokuratora Generalnego oraz Rzecznika Praw Obywatelskich z urzędu lub na wniosek osoby lustrowanej, z powodu rażącego naruszenia prawa, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia lub jeżeli utrzymanie orzeczenia w mocy byłoby rażąco niesprawiedliwe (art. 21b ust. 6 pkt 1 i 2). Powyższy przepis w zakresie w jakim pozbawiał osobę lustrowaną uprawnienia do wniesienia kasacji został wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2007 r., K 2/17, uznany za niezgodny z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 45, art. 62 i art. 99 Konstytucji RP (pkt 30 wyroku) i z chwilą opublikowania tego orzeczenia w Dzienniku Ustaw (Dz. U. z 2007 r., Nr 85, poz. 571), tj. z dniem 15 maja 2007 r., utracił moc obowiązującą. W uzasadnieniu wyroku Trybunał podkreślił, że co prawda polskie prawo "nie gwarantuje podmiotowego prawa do wniesienia kasacji i nie przewiduje w tym zakresie gwarancji konstytucyjnej. Jednak, skoro ustawodawstwo zwykłe w innych sprawach: karnych, cywilnych, administracyjnych, poszerza możliwość ochrony naruszonych interesów i praw na drodze kasacji, to ten podwyższony standard wymaga honorowania przez ustawodawcę zwykłego, normującego szczególny wypadek postępowania wedle procedury karnej. Pozbawienie osób poddanych lustracji możliwości wniesienia kasacji i powrót w tym zakresie do rozwiązań z systemu prawa przewidującego rewizję nadzwyczajną, należy uznać za arbitralne naruszenie zasad rzetelnej procedury" (pkt 12.7). Skoro zatem wyłączenie możliwości wniesienia kasacji przez osobę lustrowaną zostało uznane za niezgodne z Konstytucją RP, a sam wyrok Trybunału nie mógł prowadzić do podmiotowego rozszerzenia treści art. 21b ust. 6 ustawy lustracyjnej, normatywnych podstaw do zmaterializowania się takiego prawa poszukiwać należy V KZ 6/23 4 w stosowanych odpowiednio z mocy art. 19 ustawy lustracyjnej przepisach Kodeksu postępowania karnego, które notabene stanowiły dla Trybunału punkt odniesienia do stwierdzenia naruszenia przez ustawodawcę zasad rzetelnej procedury przez pozbawienie strony lustrowanej możliwości wniesienia kasacji. Ostatecznie na gruncie ustawy lustracyjnej rozróżnić należy dwa rodzaje kasacji: 1. kasacja lustrowanego, wnoszona w oparciu i na zasadach uregulowanych w Kodeksie postępowania karnego, a więc od prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie lustracyjne w oparciu o podstawę kasacyjną określoną w art. 523 § 1 k.p.k. i w terminie przewidzianym w art. 524 § 1 k.p.k. oraz z obowiązkiem zachowania przymusu adwokackiego (art. 526 § 2 k.p.k.); 2. kasacja podmiotów określonych w art. 21 b ust. 6 ustawy lustracyjnej, mogących występować z tą skargą zarówno z urzędu jak i na wniosek osoby lustrowanej od każdego prawomocnego orzeczenia, a nie wydanego tylko w drugiej instancji, a nadto w oparciu o szersze podstawy kasacyjne, aniżeli określone w art. 523 § 1 k.p.k. (art. 21b ust. pkt 1 i 2). Treść przywołanego wyżej fragmentu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego oraz przepisów art. 21b ust. 7-10 ustawy lustracyjnej, których brzmienie stanowczo wskazuje, że odnoszą się one wyłącznie do kasacji wnoszonych przez podmioty wymienione w art. 21b ust. 6 ustawy lustracyjnej (przemawiają za tym tak argumenty natury językowej - zwłaszcza wzgląd na kontekst językowy, jak i systemowej oraz funkcjonalnej) nie pozostawiają wątpliwości, że zasady wnoszenia kasacji przez osobę lustrowaną określają przepisy Kodeksu postępowania karnego, zgodnie z odesłaniem zawartym w art. 19 ustawy lustracyjnej (zob. postanowienie SN z dnia z dnia 25 lutego 2016 r., V KZ 5/16, LEX nr 1991155). Z powyższego wynika zatem, że objętą przymusem adwokacko-radcowskim kasację osoby lustrowanej wnosi się do Sądu Najwyższego za pośrednictwem sądu odwoławczego w terminie 30 dni od daty doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem (art. 524 § 1 i art. 525 § 1 k.p.k. w zw. z art. 19 ustawy lustracyjnej). Takie też stanowisko legło u podstaw wydania zaskarżonego zarządzenia. Jego przełożenie na okoliczności faktyczne związane z terminami doręczenia i złożenia kasacji implikowało trafne rozstrzygnięcie o odmowie jej przyjęcia. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie. V KZ 6/23 5 [SOP] [ms]