V KZP 23/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Sądu Najwyższego A. Murzynowski. Sędziowie: J. Bratoszewski (sprawozdawca), A. Deptuła.Prokurator w Ministerstwie Sprawiedliwości: R. Stefański.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Mariusza M., oskarżonego z art. 208, 203 § 1 k.k. w zw. z art. 208 k.k. i w zw. z art. 58 k.k., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. Sąd Wojewódzki w Krakowie - postanowieniem z dnia 17 sierpnia 1990 r. - zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy możliwe jest w ramach art. 383 § 1 k.p.k. skazanie oskarżonego w postępowaniu rewizyjnym w wypadku, gdy w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji ten sąd umorzył postępowanie karne na podstawie przepisów ustawy o amnestii z dnia 7 grudnia 1989 r.?"u c h w a l i łudzielić odpowiedzij a kw y ż e j.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki, przedstawiając pytanie prawne Sądowi Najwyższemu, nie wskazał wprawdzie wyraźnie w uzasadnieniu swego pytania, które ze sformułowań ustawowych wymaga wykładni, i to "zasadniczej" (art. 390 § 1 k.p.k.); jednakże treść uzasadnienia tego pytania wskazuje, że w istocie wątpliwości Sądu Wojewódzkiego sprowadzają się do tego, czy przez umorzenie postępowania (które w myśl art. 383 § 1 k.p.k. stanowi o niedopuszczalności skazania przez sąd odwoławczy osoby, co do której postępowanie w pierwszej instancji umorzono), rozumieć należy tylko wypadki wymienione w art. 11 k.p.k., czy także umorzenie na innej podstawie prawnej, np. na podstawie art. 2 ustawy o amnestii z dnia 7 grudnia 1989 r. (Dz. U. Nr 64, poz. 390).Uzasadnienie prawneRozważając ten problem, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Artykuł 383 § 1 (zdanie pierwsze) k.p.k. - w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 maja 1989 r. o zmianie niektórych przepisów prawa karnego, prawa o wykroczeniach oraz innych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 180) - stanowi, że: "sąd odwoławczy może orzec na niekorzyść oskarżonego tylko wtedy, gdy wniesiono na jego niekorzyść środek odwoławczy i tylko w granicach środka odwoławczego, jednakże nie może skazać oskarżonego, który został uniewinniony w pierwszej instancji lub co do którego w pierwszej instancji umorzono postępowanie albo umorzono je warunkowo (...)."Użyte w tym przepisie sformułowanie: "co do którego w pierwszej instancji umorzono postępowanie", bez wskazania jakichkolwiek ograniczeń, nakazuje przyjąć, że zakaz skazania oskarżonego, o którym mowa w art. 383 § 1 k.p.k., odnosi się do każdego orzeczenia sądu pierwszej instancji umarzającego postępowanie, niezależnie od rodzaju podstawy takiego rozstrzygnięcia.Mogą tu więc wchodzić w grę zarówno podstawy umorzenia przewidziane w art. 11 k.p.k., jak i zawarte w innych ustawach, np. w ustawie o amnestii z 1989 r.Jak powszechnie przyjmuje się zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie, przyczyny umorzenia postępowania określone w art. 11 k.p.k. nie są wyliczone w sposób wyczerpujący, o czym zresztą świadczy zwrot: "a w szczególności", zawarty w części wstępnej tego przepisu.Oznacza to więc, że w wypadku gdy w ustawie szczególnej, jak np. w ustawie o amnestii, przewiduje się możliwość (lub obowiązek) umorzenia postępowania, to umorzenie takie - z punktu widzenia zakazu określonego w art. 389 § 1 k.p.k. - niczym nie różni się od umorzenia postępowania na innej podstawie prawnej, wyraźnie wskazanej w art. 11 pkt 1-7 k.p.k.Przeciwko rozumowaniu, że ustawodawca nie wiąże zakazu skazania oskarżonego, co do którego umorzono postępowanie, z rodzajem podstawy umorzenia, nie może przemawiać fakt, iż orzeczenie o umorzeniu postępowania na podstawie ustawy o amnestii z 1989 r. zawiera w sobie domniemanie winy oskarżonego. Pogląd ten doznaje wsparcia wprost w zmienionej treści art. 383 § 1 zdanie pierwsze k.p.k. o obowiązywaniu takiego samego zakazu co do orzeczenia o warunkowym umorzeniu postępowania, które z istoty swojej (art. 27 § 1 k.k.) może zapaść tylko w razie m.in. ustalenia, że okoliczności czynu nie budzą wątpliwości. Stwierdzenie to odnosi się oczywiście nie tylko do umorzenia postępowania na podstawie przepisów ustawy o amnestii z 1989 r., ale również do takiego orzeczenia na podstawie przepisów innej ustawy o amnestii czy na jakiejkolwiek innej podstawie.Ratio legis takiego unormowania, zawartego w art. 393 § 1 k.p.k. (co do zakazu skazania oskarżonego przez sąd odwoławczy), należy bowiem upatrywać m.in. w tym., że odmienne stanowisko godziłoby w konstytucyjne prawo oskarżonego do obrony, gdyż skazanie go dopiero przez sąd odwoławczy pozbawiłoby oskarżonego jednej instancji, a więc możliwości zaskarżenia takiego wyroku.Z tych powodów Sąd Najwyższy uchwalił jak na wstępie.