VI KO 107/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia E. Merz. Sędziowie: Z. Chełmicki (sprawozdawca), T. Krokosz (współsprawozdawca), A. Kafarski, T. Gdowski, K. Dobesz, A. Pyszkowski. Prokurator: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stanisława L. oskarżonego z art. 225 § 1 k.k., po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, uchwalił przedstawioną przez Sąd Najwyższy w trybie art. 390 k.p.k. kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Czy niedoprowadzanie oskarżonego z więzienia na rozprawę główną, na której ogłoszono wyrok, jest uchybieniem skutkującym koniecznością uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania (art. 378 § 1 pkt c) k.p.k.)?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePolskie prawo procesowe przywiązuje do obecności oskarżonego na rozprawie dużą wagę, co wynika z norm zawartych w przepisach art. 261 § 1 i 2 i art. 262 § 1 i 2 k.p.k.Dotyczy to zwłaszcza oskarżonego osadzonego tymczasowo w areszcie, którego nieobecność na rozprawie może mieć miejsce tylko w wyjątkowych warunkach określonych w przepisie art. 262 § 2 k.p.k.Dlatego też zarzut nieobecności oskarżonego na rozprawie w sprawach o przestępstwa, w których stawiennictwo jego jest obowiązkowe, zaliczyło prawo procesowe w przepisie art. 378 § 1 k.p.k. do rzędu bezwzględnych przyczyn rewizyjnych.W orzecznictwie sądów sporne jest zagadnienie, czy nieobecność oskarżonego osadzonego tymczasowo w areszcie na skutek niedoprowadzenia go z więzienia jedynie na ogłoszenie sentencji wyroku stanowi również bezwzględną przyczynę rewizyjną.Rozstrzygnięcie powyższej kwestii zależy od odpowiedzi na pytanie, czy przez pojęcie rozprawy w rozumieniu przepisu art. 378 § 1 lit. c) k.p.k. należy rozumieć tylko te części bądź fazy rozprawy, w których oskarżony ma możność realizowania swego prawa do materialnej obrony, oraz czy ogłoszenie sentencji wyroku jest częścią rozprawy (co łączy się z zagadnieniem, w którym momencie kończy się rozprawa główna).Jeśli chodzi o pierwsze zagadnienie, to błędne byłoby zapatrywanie, że prawo oskarżonego do materialnej obrony kończy się z chwilą zabrania przez niego ostatniego głosu, skoro prawo procesowe nie zawiera w tym przedmiocie żadnego zakazu, dając tym samym oskarżonemu możność wykonywania tego prawa jeszcze przed ogłoszeniem sentencji wyroku.Niezależnie jednak od tego, na pierwsze pytanie daje odpowiedź sama ustawa, która w przepisie art. 378 § 1 lit. c) k.p.k. mówi o rozprawie, a nie o jej poszczególnych częściach czy też fazach.Skoro więc nieobecność oskarżonego nawet na części rozprawy, w wypadku obowiązującej jego obecności, stanowi bezwzględną przyczynę rewizyjną, to wszelkie rozważania na temat wpływu tego uchybienia na treść zapadłego orzeczenia byłyby bezprzedmiotowe.Pewne wątpliwości co do rodzaju skutków procesowych spowodowanych nieobecnością oskarżonego nie na całej rozprawie, lecz tylko na jej części, mogłaby ewentualnie nasuwać norma zawarta w przepisie art. 287 k.p.k., która zezwala w określonych warunkach na dokończenie rozprawy w nieobecności oskarżonego, nawet gdy obecność jego na rozprawie jest obowiązkowa.Powyższy jednak przepis normuje sytuację, gdy oskarżony pozostawał na wolności i gdy samowolnie, a więc bez usprawiedliwienia, wydalił się przed ukończeniem rozprawy.W związku z tym nie ma, rzecz oczywista, przeszkód do ogłoszenia wyroku w nieobecności oskarżonego osadzonego tymczasowo w areszcie, jeżeli odmówi on udania się na rozprawę.Nie powinna również nasuwać wątpliwości kwestia, czy ogłoszenie wyroku jest częścią rozprawy.Wynika to w sposób wyraźny z treści art. 41 k.p.k., według którego wyrok może zapaść tylko na rozprawie, oraz z przepisu art. 45 k.p.k. stanowiącego, że sąd oznajmia swe orzeczenie zapadłe na rozprawie przez ogłoszenie ustne. Wprawdzie o treści wyroku decydują sędziowie w czasie narady, a ich decyzja znajduje wyraz w sentencji wyroku, którą sporządza się na piśmie po ukończeniu głosowania, jednakże na tle przepisów zawartych w rozdziale szóstym księgi siódmej kodeksu karnego ową naradę sędziów należy traktować jako integralną część rozprawy.Skoro zaś sporządzana na piśmie w wyniku narady sędziów sentencja wyroku - do czasu jej ogłoszenia - może być jeszcze zmieniona, to charakteru wyroku nabiera ona z chwilą jej ogłoszenia na rozprawie, na której też, zgodnie z normą zawartą w art. 41 k.p.k., wyrok zapada.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy w rozszerzonym składzie rozstrzygnął przedstawioną kwestię prawną jak wyżej.