VI KO 55/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski.Sędziowie: W. Dąbrowski (sprawozdawca), M. Budzianowski (współsprawozdawca).Prokurator Generalnej Prokuratury: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Medarda A., oskarżonego z art. 11 ustawy z dnia 1 lipca 1958 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 224), po rozpoznaniu przedstawionej przez Sąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy w Warszawie, jako rewizyjny, w trybie art. 390 § 1 k.p.k. kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:"Czy osoba prywatna trudniąca się handlem lekarstwami bez zezwolenia podlega odpowiedzialności karnej z art. 11 ustawy z dnia 1 lipca 1958 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 224), czy też z art. 27 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o środkach farmaceutycznych i odurzających oraz artykułach sanitarnych (Dz. U. Nr 1, poz. 4)?"po wysłuchaniu wniosku prokuratora,uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzede wszystkim stwierdzić należy, że sformułowanie powyższego pytania prawnego polega na nieporozumieniu, albowiem jego treść nasuwa sugestię, że osoba fizyczna może się trudnić handlem lekami, jeżeli uzyska zezwolenie od właściwej władzy na prowadzenie takiej działalności gospodarczej. Tymczasem według obowiązującego w Państwie Polskim ustawodawstwa osoba fizyczna nie może się trudnić handlem lekami ani też uzyskać na to zezwolenia.Poruszana zatem w powyższym pytaniu prawnym kwestia prawna w istocie swej sprowadza się do zagadnienia, z jakiego przepisu ustawy karnej ponosi odpowiedzialność karną osoba handlująca lekami.Udzielając odpowiedzi na tak rozumianą kwestię prawną, należy zaznaczyć, że do czynu przestępnego polegającego na handlu lekami nie mają zastosowania wymienione w pytaniu obie ustawy.a) Przepis art. 27 ustawy z dnia 8 stycznia 1961 r. o środkach farmaceutycznych i odurzających oraz artykułach sanitarnych (Dz. U. Nr 1, poz. 4) stanowi:"Kto bez zezwolenia wyrabia lub wprowadza do obrotu środki farmaceutyczne bądź artykuły sanitarne albo z naruszeniem przepisów art. 9 (tejże ustawy) wyrabia bądź wprowadza do obrotu środki farmaceutyczne, podlega karze (...)".Ustawa ta, zabraniając dokonywania obrotu środkami farmaceutycznymi, a więc w myśl art. 1 tejże ustawy surowcami farmaceutycznymi i lekami, oraz obrotu artykułami sanitarnymi, czyli zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy materiałami opatrunkowymi, strunami i nićmi chirurgicznymi - jednocześnie w innych swych przepisach określa, o jakie mianowicie obroty w tym wypadku chodzi.Przepis bowiem art. 12 ust. 1 wprowadza pojecie "obrotu hurtowego" środkami farmaceutycznymi i artykułami sanitarnymi i w tej mierze stanowi, że obrót hurtowy tymi środkami i artykułami może się odbywać jedynie w hurtowniach (składnicach) farmaceutycznych oraz w aptekach otwartych - na podstawie zezwolenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej.Przepis zaś art. 14 ust. 1 tejże ustawy, posługując się pojęciem "obrót detaliczny" przedmiotami, o jakich wyżej mowa, normuje, że taki obrót detaliczny może się odbywać (z pewnymi zastrzeżeniami) jedynie w aptekach, przy czym w myśl ustępu 2 tego artykułu Minister Zdrowia i Opieki Społecznej jest uprawniony do określenia, jakie środki farmaceutyczne i artykuły sanitarne wolno wprowadzać do obrotu w "innych miejscach publicznej sprzedaży".Z analizy więc powyższych przepisów ustawy oraz z treści dalszych jej unormowań wynika, że zarówno obrót hurtowy, jak i obrót detaliczny tymi przedmiotami odbywają się "w miejscach publicznej sprzedaży" (art. 14 ust. 2) bądź "w zakładach" (art. 15 ust. 1), czyli w pomieszczeniach specjalnie do tego celu przeznaczonych, a więc w pomieszczeniach społecznej służby zdrowia obsługiwanych przez personel fachowy, tj. przez osoby, które ukończyły studia farmaceutyczne (art. 4 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o aptekach - Dz. U. Nr 1, poz. 2).Przepisy zatem ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o środkach farmaceutycznych i odurzających oraz o artykułach sanitarnych (a zwłaszcza jej przepis karny art. 27), mówiąc o zakazie wprowadzenia do obrotu bez zezwolenia wyżej wymienionych przedmiotów farmaceutycznych i sanitarnych, normują inne kwestie niż te, o które w pytaniu prawnym chodzi.Ustawa powyższa reguluje zatem m.in. obrót tymi przedmiotami, który ma się odbywać w zakładach społecznej służby zdrowia na podstawie zezwolenia określonej władzy państwowej. Nie dotyczy ona natomiast takiego obrotu, który polega na handlu uprawianym przez osobę indywidualną.Dlatego też przepisy karne tej ustawy nie mają zastosowania do czynu opisanego w pytaniu prawnym.b) Czyn będący przedmiotem niniejszej kwestii prawnej nie stanowi również przestępstwa określonego w art. 11 ustawy z dnia 1 lipca 1958 r. o zezwoleniach na wykonywanie przemysłu, rzemiosła, handlu i niektórych usług przez jednostki gospodarki uspołecznionej (Dz. U. Nr 45, poz. 224). Ustawa ta bowiem normuje gospodarczą działalność zarobkową osób, które mogą w myśl art. 2 ust. 1 uzyskać od odpowiedniej władzy zezwolenie na jej prowadzenie.W danym wypadku, jak to z powyższego wynika, sprawca czynu opisanego w pytaniu prawnym nie może w ogóle uzyskać zezwolenia na indywidualny handel lekami, gdyż żadna osoba fizyczna nie może uzyskać takiego zezwolenia.Obrót detaliczny lekami, jak wspomniano, odbywa się w zasadzie w aptekach i sprowadza się do zaopatrywania ludności w leki (art. 1 i 2 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o aptekach - Dz. U. Nr 1, poz. 2) i dlatego obrót taki nie może być przedmiotem zarobkowej działalności gospodarczej, o jakiej mowa w przepisach ustawy z dnia 1 lipca 1951 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 224).W tych warunkach osoba handlująca lekami nie odpowiada karnie z art. 11 tejże ustawy, który stanowi: "Kto wbrew przepisom niniejszej ustawy prowadzi działalność gospodarczą bez zezwolenia, podlega karze (...)", gdyż, jak wspomniano, przepisy tej ustawy również normują inne zagadnienia niż te, o które w tym wypadku chodzi.c) W konsekwencji należy dojść do wniosku, że osoba fizyczna handlująca lekami, a więc osoba wprowadzająca do obrotu w celach zarobkowych leki poza aptekami, podlega odpowiedzialności karnej z art. 13 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o aptekach (Dz. U. Nr 1, poz. 2), który wyraźnie stanowi, że "kto w celach zarobkowych wprowadza do obrotu leki poza aptekami", ten "podlega karze (...)".Z tych więc założeń wychodząc, Sąd Najwyższy na postawioną kwestię prawną udzielił odpowiedzi jak wyżej.