VI KO 62/62

SentencjaSąd Najwyższy w Izbie Karnej na posiedzeniu niejawnym, przedstawioną przez Sąd Wojewódzki kwestię prawną, wymagającą zasadniczej wykładni ustawy, a mianowicie:"Czy przechowywanie w bibliotece prywatnej wydawnictw przedwojennych o treści obecnie wrogiej Państwu Polskiemu i użyczanie takich książek innym osobom do czytania, wyczerpuje znamiona przestępstwa z art. 22 lub 23 dekretu z 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa"uchwalił rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneI. W nawiązaniu do konkretnej sprawy, przy rozstrzyganiu której powstała omawiana kwestia prawna, należy przede wszystkim podnieść, że użyte w pytaniu Sądu Wojewódzkiego wyrażenie "biblioteka prywatna" jest z punktu widzenia ustawy nieścisłe. Dekret z 17.IV.1946 r. o bibliotekach i opiece nad zbiorami bibliotecznymi (Dz. U. Nr 26, poz. 163) rozróżnia biblioteki publiczne, społeczne, prywatne i domowe. W przypadku, którego dotyczy sprawa niniejsza, chodzi o bibliotekę domową w rozumieniu wymienionej ustawy, gdyż służyła ona "wyłącznie do osobistego użytku właściciela" a nie była - jak głosi ta ustawa w odniesieniu do biblioteki innego rodzaju - "przystosowana do społecznego udostępnienia ich zbiorów".II. W odniesieniu do określonego w art. 22 m.k.k. przestępstwa rozpowszechniania wiadomości fałszywych, mogących wyrządzić istotną szkodę interesom Państwa Polskiego, bądź obniżyć powagę jego naczelnych organów, należy przytoczyć trafną wypowiedź S.N., ujętą w orzeczeniu z 27.I.1953 r. I K 1623/62 w słowach: "przez użyty w art. 22 m.k.k. wyraz "wiadomości" należy rozumieć wszelkie informacje bez względu na to, czy dotyczą one wydarzeń teraźniejszych, czy też przeszłych byleby tylko były one fałszywe i mogły wyrządzić istotną szkodę interesom Państwa Polskiego lub obniżyć powagę jego naczelnych organów. Podmiotowo oczywiście sprawca musi działać z zamiarem bezpośrednim bądź wynikowym, aby wiadomość powyższa była przekazana dalej (rozpowszechnianie)". Z tego orzeczenia i innych (np. II K 1021/59 z 19.II.1960 r., II K 90/60 z 28.III.1960 r.) wynika, że krytyczne relacje lub wrogie oceny socjalizmu dotyczące dawno minionego okresu (publikacje międzywojenne), same przez się nie stanowią wiadomości mogących wyrządzić istotną szkodę interesom Państwa Polskiego bądź obniżyć powagę jego naczelnych organów, mogą nimi jednak się stać, jeżeli w intencji sprawcy i z okoliczności ich uzewnętrznienia wynika, że mają odnosić się do obecnego ustroju Państwa Polskiego. Innymi słowami, jeżeli sprawca przechowujący druk z okresu międzywojennego, który zawiera fałszywe wiadomości, przestrzega przed ustrojem komunistycznym, pochwala faszyzm itp., czyni treść tego druku aktualną przez jej rozpowszechnianie, to czyn jego może przybrać jedną z postaci przestępstwa z art. 22, 23 lub 29 m.k.k., w zależności od ustaleń w konkretnym przypadku.III. Zagadnienie kolportażu, o którym mowa w art. 23 m.k.k., zostało szczegółowo wyjaśnione w uchwale Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia 20 grudnia 1962 r., VI KO 66/62 (OSPiKA z. 7-8, 1963, poz. 198).IV. W świetle powyższych rozważań nie jest wykluczona także odpowiedzialność sprawcy z art. 29 m.k.k. Użyczenie bowiem szerszemu kręgowi innych osób druku lub innego pisma z własnej biblioteki domowej może w konkretnych przypadkach, na tle całokształtu okoliczności charakteryzujących działanie sprawcy i jego zamiar, stanowić szczególną formę publicznego lżenia, wyszydzania lub poniżania ustroju Państwa Polskiego, albo pochwały faszyzmu lub jakiejkolwiek jego odmiany, tj. - formę popełnienia zbrodni przewidzianej w art. 29 m.k.k. Sprawca, poprzez odpowiednio wyszukaną tematykę druku, nawet dawno wydanego, może właśnie tą drogą uciec się do realizacji swojego zamiaru lżenia, wyszydzenia itp. Obok kwestii tego zamiaru ustalenia wymaga obiektywna zdolność treści zawartej w danym druku, choćby pochodzącym z lat dawnych, do realizacji wspomnianego zamiaru. Ustalenia w tym przedmiocie należą w każdym konkretnym przypadku do sądu orzekającego merytorycznie. Zauważyć trzeba, że według orzeczenia S.N. z 10.II.1961 r. II K 1203/60 działanie jest pod względem przedmiotowym publiczne, jeżeli z uwagi na miejsce, sposób lub "inne okoliczności działania" mogło dojść do wiadomości liczbowo nieokreślonej ilości osób, a pod względem podmiotowym - gdy sprawca ma co do tego świadomość i co najmniej na to się godzi.W konkluzji należy stwierdzić, że ustalenie, że sprawca udostępnił do przeczytania szerszemu kręgowi osób druk, który w treści swojej zawierałby np. wyszydzanie czołowych przywódców międzynarodowego ruchu robotniczego (orzeczenie S.N. z 25.VI.1959 r., V K 62/59 opierające się na postanowieniu składu siedmiu sędziów S.N. w sprawie I KO 52/53), daje podstawę do przypisania sprawcy przestępstwa określonego w art. 29 m.k.k., jeżeli oczywiście sprawca wyszydzanie to obejmował swoim zamiarem.