VI KZP 10/80

SentencjaSąd Najwyższy (Izba Karna), po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Toruniu zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy wyczerpuje dyspozycję art. 86 § 1-4 uks sprzedaż własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu dokonana przez osobę, która nabyła tytuł prawny do lokalu w drodze przydziału wydanego przez spółdzielnię mieszkaniową, jeżeli osoba ta osiągnąwszy ze sprzedaży dochód nie zgłosiła go właściwemu organowi finansowemu do opodatkowania i wskutek tego nie brała udziału w postępowaniu podatkowym?"postanowił odmówić udzielenia odpowiedzi.Uzasadnienie faktyczneZ postanowienia Sądu Wojewódzkiego, a w szczególności z samego sformułowania pytania oraz z przedstawienia w jego uzasadnieniu stanu faktycznego sprawy, wynika, że Sąd ten dąży do wyjaśnienia tego, czy ustalone zachowanie się oskarżonego uzasadnia przyjęcie, że dopuścił się on przypisanego mu przestępstwa skarbowego. Sądowi Wojewódzkiemu więc chodzi nie tyle o wyjaśnienie zagadnienia wymagającego zasadniczej wykładni ustawy (art. 390 § 1 k.p.k.), ile o dokonanie przez Sąd Najwyższy oceny prawnej konkretnego czynu, co w tym wypadku należy do obowiązku sądu orzekającego, czyli sądu wojewódzkiego.Poza tym ewentualna uchwała Sądu Najwyższego wydana na podstawie art. 390 § 1 k.p.k., jako w danej sprawie wiążąca (art. 390 § 3 k.p.k.), byłaby ze względu na stan tej sprawy przedwczesna. Oskarżonego skazano między innymi za przestępstwo określone w art. 86 § 2 uks. Przestępstwo to, podobnie jak i przestępstwo określone w art. 86 § 1 uks, może być popełnione tylko z winy umyślnej. Oznacza to, że sprawca musi mieć świadomość, iż ciąży na nim obowiązek podatkowy, i musi chcieć postąpić wbrew temu obowiązkowi albo co najmniej przewidywać i godzić się na to. Tymczasem kwestia ta nie była przedmiotem rozważań sądu orzekającego.Z tych powodów odmówiono udzielenia odpowiedzi. W związku zaś z pozostałymi wątpliwościami podniesionymi w uzasadnieniu postanowienia Sądu Wojewódzkiego, należy zauważyć, co następuje:Byt przestępstwa określonego w art. 86 uks zależy od istnienia obowiązku podatkowego. Jeżeli więc obowiązek podatkowy nie istnieje, to odpowiedzialność z art. 86 uks nie wchodzi w rachubę. Jeżeli natomiast obowiązek podatkowy istnieje, a sprawca wbrew niemu nie zgłasza właściwemu organowi finansowemu, przedmiotu opodatkowania i przez to nie bierze udziału w postępowaniu podatkowym, to może on odpowiadać z art. 86 uks.W sprawie niniejszej chodzi o podatek dochodowy od przychodu uzyskanego ze sprzedaży prawa do lokalu w spółdzielni budowlano-mieszkaniowej. Kwestię podatku dochodowego reguluje ustawa z dnia 16 grudnia 1972 r. (Dz. U. z 1972 r. Nr 53, poz. 339 z późn. zm.). W myśl art. 1 ust. 1 tej ustawy opodatkowaniu według zasad ustawy podlegają osoby fizyczne i osoby prawne nie będące jednostkami gospodarki uspołecznionej od dochodów uzyskanych ze źródeł przychodów określonych w ustawie. Tak więc obowiązek podatkowy rodzą tylko te źródła przychodów, które są określone w tej ustawie. Należy nadmienić, że ustawa nie przewiduje delegacji do ustanawiania dalszych źródeł przychodów nie przewidzianych w niej wyraźnie (por. np. art. 20 ustawy).W myśl art. 7 ust. 1 pkt 7 powołanej ustawy, źródłem przychodów jest między innymi sprzedaż praw majątkowych z wyjątkiem nabytych w drodze spadku lub zapisu. Źródłem przychodu mogłaby więc być sprzedaż spółdzielczego prawa do lokalu. Jednakże przepis art. 7 ust. 2 cyt. ustawy stanowi, że źródłem przychodów w rozumieniu ust. 1 pkt 7 jest "sprzedaż (...) praw majątkowych nabytych w drodze kupna lub darowizny (...)". W sprawie niniejszej nie chodzi o nabycie spółdzielczego prawa do lokalu w drodze darowizny (ani w drodze spadku lub zapisu). Oskarżony bowiem otrzymał "własnościowe prawo do lokalu" w drodze przydziału spółdzielni (k. 117 akt). Charakter zaś takiego przydziału normują przepisy działu III (art. 134-157) ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. z 1961 r. Nr 12, poz. 61 z późn. zm.). Unormowania te, zawarte w szczególności w art. 135 § 3, 139, 147 i 148 sprowadzające się do tego, że spółdzielcze prawo do lokalu z chwilą przydziału staje się tylko ograniczonym prawem rzeczowym na nieruchomości spółdzielczej (mimo nazywania go potocznie "własnościowym"), nie pozwalają na utożsamianie przydziału, o jakim mowa w art. 135 § 3 i 147 § 2 cyt. ustawy o spółdzielniach i ich związkach, z nabyciem prawa majątkowego w drodze kupna, czego wymaga wyraźnie powołany przepis art. 7 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym.Nie wydaje się możliwe stanowisko, że sprzedaż spółdzielczego prawa do lokalu nabytego w drodze przydziału spółdzielni jest jednak źródłem przychodu w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy o podatku dochodowym, a to na podstawie przepisów § 7 ust. 3 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 5 października 1979 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie podatków obrotowego i dochodowego (Dz. U. z 1979 r. Nr 24, poz. 144). Wymienione przepisy (por. przy tym ostatni przepis tego rozporządzenia oraz art. 2 k.k. w zw. z art. 2 uks) stanowią, że nie ustala się dochodu ze zbycia spółdzielczego prawa do lokalu, jeżeli to prawo zostało nabyte przed okresem 5 lat albo jeżeli sprzedaż (zbycie) było uzasadnione koniecznością zmiany warunków mieszkaniowych. A contrario miałoby z tego wynikać (i w rzeczywistości wynika), że w innych wypadkach ustala się dochód ze sprzedaży spółdzielczego prawa do lokalu, z tym jednak zastrzeżeniem, że musi tu chodzić o sprzedaż spółdzielczego prawa do lokalu nabytego w drodze kupna, a nie przydziału spółdzielni. Źródłem przychodu byłoby więc np. sprzedanie spółdzielczego prawa do lokalu przez osobę, która nabyła to prawo od oskarżonego w drodze kupna.