VI KZP 18/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman. Sędziowie: J. Bratoszewski (sprawozdawca), Z. Ziemba.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Minarczuk.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Mieczysława S., oskarżonego z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 1959 r. o zwalczaniu niedozwolonego wyrobu spirytusu (Dz. U. Nr 27, poz. 169), po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy - postanowieniem z dnia 27 marca 1987 r. - zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy wyrok wydany w postępowaniu przyśpieszonym i - jednocześnie sporządzone oraz ogłoszone - jego uzasadnienie stanowią dwa odrębne dokumenty i każdy z tych dokumentów podpisuje sędzia, który wydał wyrok, czy też stanowią jedną całość i wymagają tylko złożenia podpisu pod uzasadnieniem wyroku?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzedstawiona w pytaniu prawnym Sądu Wojewódzkiego wątpliwość zrodziła się z tego, że w odróżnieniu od regulacji prawnej dotyczącej postępowania zwyczajnego przed sądem pierwszej instancji w postępowaniu przyśpieszonym wprowadzono obowiązek równoczesnego sporządzenia i ogłoszenia wyroku wraz z uzasadnieniem.W związku z tym na wstępie stwierdzić należy, że w kodeksie postępowania karnego w rozdziale 38 "Wyrokowanie" w sposób szczegółowy określono - odrębnie, gdy chodzi o wyrok i jego uzasadnienie - treść tych dokumentów, a także czas ich sporządzenia i podpisywania oraz ogłaszania (doręczania). W szczególności art. 360 § 1 i 2 k.p.k. oraz art. 366 § 1 k.p.k. odnoszą się do treści, podpisywania i ogłaszania wyroku, a art. 372 § 1 i 2 k.p.k. oraz 373 § 1-4 k.p.k. i art. 370 § 1 i 2 k.p.k. - do treści, podpisywania oraz warunków sporządzania i doręczania uzasadnienia wyroku. Z całokształtu tych przepisów wynika, że wyrok i uzasadnienie, aczkolwiek stanowią logiczną całość, są w postępowaniu zwyczajnym dwoma odrębnymi dokumentami procesowymi, przy czym więź logiczna miedzy tymi dokumentami wynika z faktu, że uzasadnienie wyroku jest dokumentem sprawozdawczym z narady nad wyrokiem. Odrębność tych dokumentów wynika przede wszystkim ze zróżnicowania czasowego ich sporządzania i ogłaszania (doręczania), a niekiedy także z różnego sposobu podpisywania obu tych dokumentów. O ile bowiem - z wyjątkiem określonym w art. 358 § 1 k.p.k. - sporządzenie, podpisanie i ogłoszenie wyroku następuje niezwłocznie po naradzie (art. 359 i 366 k.p.k.), o tyle sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku następuje w innym, późniejszym czasie (na wniosek strony lub z urzędu) i może także być podpisane tylko przez przewodniczącego lub część członków składu sądzącego (art. 373 k.p.k.). W świetle tych ogólnych zasad procesowych jest rzeczą oczywistą, że wydane odrębnie, w różnym czasie, dokumenty procesowe, choć stanowią merytoryczną całość, muszą być oddzielnie podpisane.Od opisanych wyżej zasad postępowania zwyczajnego w zakresie wydawania wyroku i jego uzasadnienia przewidziano w postępowaniu przyśpieszonym wyjątek określony w art. 453 k.p.k., a następnie w art. 21 § 1 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101). Przepis ten zobowiązuje sąd do jednoczesnego z wydaniem wyroku sporządzenia i ogłoszenia jego uzasadnienia.W ten sposób, skoro sąd w postępowaniu przyśpieszonym jednocześnie ze sporządzeniem wyroku sporządza jego uzasadnienie i ogłasza je wraz z wyrokiem, zniesiona została w tym postępowaniu przesłanka stanowiąca o odrębności obu tych dokumentów w świetle ogólnych przepisów kodeksu postępowania karnego. Uznać zatem należy, że wyrok wydany w postępowaniu przyśpieszonym sporządzony i ogłoszony jednocześnie z uzasadnieniem traktować należy jako jeden dokument, na którym wystarczy złożyć jeden podpis.W każdym zaś razie ewentualny brak osobnego podpisu sędziego pod wyrokiem nie może być w tych sprawach traktowany jako bezwzględny powód odwoławczy, o którym mowa w art. 388 pkt 5 k.p.k. Sformułowanie tego przepisu wskazuje, że chodzi w nim przede wszystkim o sytuacje, gdy orzeczenie zapadło kolegialnie i nie zostało podpisane przez "wszystkich" członków składu. Oczywiście w drodze wykładni a fortiori przyjąć należy, że przepis ten tym bardziej odnosi się do sytuacji, gdy orzeczenie w ogóle nie zostało podpisane (a więc i przez sędziego rozpoznającego sprawę jednoosobowo), jednakże stwierdzenie to nie może prowadzić do wniosku o znaku równości pomiędzy niepodpisaniem orzeczenia w ogóle a podpisywaniem go wraz z uzasadnieniem (równocześnie sporządzonym i ogłoszonym).Zauważyć bowiem należy, że przewidziany w art. 388 pkt 5 k.p.k. bezwzględny powód odwoławczy zawarty jest w przepisach ogólnych postępowania odwoławczego i dotyczy wszystkich środków odwoławczych, a więc nie tylko rewizji od wyroków, ale i zażaleń od postanowień.Co do tych ostatnich natomiast brak przepisów w kwestii osobnego ich sporządzania i podpisywania (z wyjątkiem sytuacji opisanej w art. 101 § 3 k.p.k.), a w praktyce powszechnie przyjmuje się, że postanowienia sporządza się i podpisuje wraz z uzasadnieniem, traktując je jako jedną całość. Wynika to zresztą z możliwości ograniczenia uzasadnienia do lakonicznych sformułowań (np. "albowiem", "zważywszy, że" itp.), nie pozwalających niekiedy nawet na ścisłe rozgraniczenie (i ewentualne osobne podpisywanie) orzeczeń od ich uzasadnień. Analogicznie zresztą traktuje się także jako jedną całość wyrok "wraz z uzasadnieniem" w postępowaniu przed sądami wojskowymi.Zgodnie z art. 590 § 1 k.p.k. sąd wojskowy pierwszej instancji sporządza na piśmie wyrok wraz z uzasadnieniem, a powszechna jest praktyka jednokrotnego tylko ich podpisywania.Również historyczne porównania, odnoszące się do lat 1952-1958, kiedy to istniał obowiązek natychmiastowego sporządzania i ogłaszania wyroku wraz z uzasadnieniem, wskazują, że wówczas gdy oba te akty sporządzone były i ogłaszane równocześnie, traktowano je jako w istocie jedną całość, podlegającą jednokrotnemu tylko podpisaniu (por. art. 325 § 1 i 2 k.p.k. w brzmieniu ustawy z dnia 28 kwietnia o zmianie niektórych przepisów kodeksu postępowania karnego - Dz. U. Nr 20, poz. 170).Skoro więc we wszystkich tych wypadkach ani w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego, ani też w doktrynie nie spotyka się poglądów, by brak osobnego podpisu pod samym rozstrzygnięciem był traktowany jako bezwzględny powód odwoławczy, to i te argumenty wydają się posiłkowo przemawiać za słusznością wyrażonego uprzednio poglądu, zwłaszcza że pogląd odmienny oznaczałby nadmierny i niczym nie uzasadniony formalizm procesowy.