VI KZP 5/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Izby Karnej B. Dzięcioł. Sędziowie: J. Gacek (sprawozdawca), J. Mikos.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Minarczuk.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jana K., skazanego za czyn określony w art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu wobec osób uchylających się od pracy (Dz. U. Nr 35, poz. 229), po rozpoznaniu przedstawionego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Olsztynie - postanowieniem z dnia 30 stycznia 1987 r. - zagadnienia prawnego, wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy określenie zastępczej kary pozbawienia wolności zamiast kary ograniczenia wolności (art. 84 § 2 k.k.) stanowi przeszkodę do wydania wyroku łącznego, łączącego w myśl zasad przewidzianych w art. 69 k.k. karę ograniczenia wolności z zasadniczą karą pozbawienia wolności w sytuacji, gdy kary te orzeczone zostały za przestępstwa pozostające w przewidzianym w art. 66 k.k. rzeczywistym (realnym) zbiegu?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione w pytaniu prawnym Sądu Wojewódzkiego zagadnienie w swej istocie sprowadza się do rozważenia, czy warunki orzekania kary łącznej zawarte w rozdziale IX kodeksu karnego o karze łącznej zezwalają na jej orzeczenie w sytuacji, gdy do wymierzonej za jedno ze zbiegających się przestępstw kary ograniczenia wolności orzeczona została - w myśl art. 84 § 2 k.k. - zastępcza kara pozbawienia wolności.Warunki orzeczenia kary łącznej reguluje art. 66 k.k. Stanowi on, że karę łączną wymierza się w wypadku, gdy sprawca popełnił dwa albo więcej przestępstw, zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby nieprawomocny co do któregokolwiek z tych przestępstw i wymierzono za nie kary zasadnicze tego samego rodzaju lub tego samego rodzaju kary dodatkowe spośród wymienionych w art. 38 pkt 1-4 k.k. (art. 71 § 2 k.k.).Łączenie zaś kar różnorodzajowych regulują art. 68-70. Żaden z powołanych przepisów nie przewiduje możliwości łączenia zasadniczej kary pozbawienia wolności z karami zastępczymi. Wobec tego stwierdzić należy, że łączenie zasadniczych kar pozbawienia wolności z karami zastępczymi, mającymi charakter egzekucyjny, jest niedopuszczalne. W niniejszej sprawie oznacza to, że brak warunków do orzeczenia kary łącznej ze zbiegających się kar: zasadniczej pozbawienia wolności i zastępczej kary pozbawienia wolności określonej - w myśl art. 84 § 2 k.k. - za karę ograniczenia wolności. Natomiast zbiegające się kary pozbawienia wolności i ograniczenia wolności, jako kary zasadnicze różnorodzajowe, mogą być łączone na podstawie art. 69 k.k., niezależnie od tego, że co do kary ograniczenia wolności określona została już zastępcza kara pozbawienia wolności.Z punktu widzenia przepisów o karze łącznej kara ograniczenia wolności jest karą zasadniczą ulegającą łączeniu z karą pozbawienia wolności i charakteru tego, jak też możliwości łączenia z karą pozbawienia wolności, nie traci nawet w razie określenia za nią zastępczej kary grzywny czy też pozbawienia wolności.Przepisy rozdziału IX kodeksu karnego o karze łącznej mają pierwszeństwo przed przepisami dotyczącymi zasad wykonania kary (rozdział XI kodeksu karnego). Istotą zaś kary łącznej jest pochłonięcie przez nią kar poszczególnych, wymierzonych za zbiegające się przestępstwa. W takim wypadku wykonaniu podlega kara łączna, a nie kary poszczególne. Warunki te nie ulegają także żadnej zmianie w zależności od sytuacji procesowej, w jakiej następuje wymierzenie kary łącznej, a mianowicie:- jeżeli karę łączną wymierza się tym samym wyrokiem, którym wymierzono podlegające łączeniu kary za zbiegające się przestępstwa,- w razie wydania wyroku łącznego przed wykonaniem kar za zbiegające się przestępstwa,- w razie wydania takiego wyroku w sytuacji, kiedy poszczególne kary wymierzone za zbiegające się przestępstwa zostały już w całości albo w części wykonane.Wymienione wyżej warunki odnoszą się także do sytuacji przewidzianej w art. 69 k.k. i nie ulegają zmianie przez fakt, że przed orzeczeniem kary łącznej określono w trybie art. 84 § 2 k.k. co do podlegającej połączeniu kary ograniczenia wolności zastępczą karę pozbawienia wolności. Określenie zastępczej kary pozbawienia wolności nie jest jeszcze wykonaniem kary. Z chwilą orzeczenia kary łącznej zastępcza kara traci rację bytu. Także wykonanie kary zastępczej pozbawienia wolności nie stanowi przeszkody - w myśl art. 72 k.k. - do orzeczenia kary łącznej według zasady wyrażonej w art. 69 k.k., z tym tylko zastrzeżeniem, że karę tę należałoby zaliczyć na poczet kary łącznej pozbawienia wolności, analogicznie do sytuacji w wypadku orzeczenia kary łącznej na podstawie wykonywanych już poszczególnych kar pozbawienia wolności.