VI KZP 78/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski. Sędziowie: dr J. Bratoszewski (sprawozdawca), Z. Nyczaj (współsprawozdawca), M. Budzianowski, dr T. Majewski, R. Młynkiewicz, W. Sikorski. Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu zgłoszonego przez Prokuratora Generalnego PRL w trybie art. 29 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 11, poz. 54; zm.: Dz.U. z 1972 r. Nr 23, poz. 166) wniosku z dnia 16 grudnia 1972 r. o wyjaśnienie przepisu art. 161 k.k., mogącego budzić wątpliwości co do tego, czy środkami odurzającymi w rozumieniu tego przepisu są wyłącznie środki odurzające wymienione w ustawie z dnia 8 stycznia 1951 r. o środkach farmaceutycznych i odurzających oraz artykułach sanitarnych (Dz.U. Nr 1, poz. 4) i w rozporządzeniach wykonawczych wydanych na podstawie tej ustawy, po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzepis art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o środkach farmaceutycznych i odurzających oraz artykułach sanitarnych (Dz.U. Nr 1, poz. 4 z późn. zm.), a także rozporządzenia wykonawcze wydane na podstawie art. 5 ust. 2 tej ustawy zawierają wprawdzie wyliczenie środków odurzających, ale wyliczenia tego nie można uznać za wyczerpujące. Mogą być bowiem inne jeszcze środki odurzające, których udzielenie innej osobie lub nakłonienie do zażywania ich - bez właściwych ku temu uprawnień - pociąga za sobą odpowiedzialność karną określoną w art. 161 k.k.O tym, że zakres pojęcia "środki odurzające" użytego w kodeksie karnym może być szerszy niż pojęcia użytego w art. 5 cytowanej ustawy, świadczy przede wszystkim to, że sama ustawa w treści tegoż przepisu ogranicza zasięg pojęcia środków odurzających przez podkreślenie, iż chodzi tu o środki odurzające "w rozumieniu niniejszej ustawy". Wskazuje to pośrednio na to, że mogą być inne jeszcze środki, będące w istocie odurzającymi, które nie są objęte przepisami tej ustawy. Takie uregulowanie ustawowe jest zrozumiałe, skoro się weźmie pod uwagę, że ustawa z dnia 8 stycznia 1951 r. zajmuje się głównie ścisłą reglamentacją zarówno produkcji środków odurzających (i farmaceutycznych), jak i zasadami wprowadzania ich do obrotu i to przez placówki farmaceutyczne podległe Ministrowi Zdrowia i Opieki Społecznej.Jeżeli więc chodzi o środki, które już z natury swej mają charakter środków odurzających i przy których wyrobie albo przerobie należy kierować się recepturą, to konieczne jest ścisłe ich wyliczenie (w art. 5 ust. 1 cytowanej ustawy i w rozporządzeniach wykonawczych wydanych na podstawie ust. 1 art. 5 tej ustawy) ze względu na możliwość - w braku takiego uregulowania - sprowadzenia niebezpieczeństwa powszechnego dla życia lub zdrowia nieokreślonej liczby ludzi. Chodzi tu bowiem głównie o prewencyjne działanie przepisów ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r.Odmiennie jednak przedstawia się sytuacja, gdy chodzi np. o jakiś środek chemiczny lub spożywczy, który może nawet znajdować się w obrocie w placówkach handlowych i który z natury swej nie jest środkiem odurzającym w rozumieniu art. 5 ust. 1 i 2 cytowanej ustawy, ale który wskutek określonego sposobu użycia ma takie same właściwości odurzające jak te środki, które w przepisach tych wymieniono. Środek taki bowiem nie może być poddany ścisłej reglamentacji i ograniczeniom w obrocie, gdyż w zasadzie służy on do celów konsumpcyjnych (w szerokim znaczeniu tego słowa). Skoro jednak ratio legis przepisu art. 161 k.k. jest ochroną zdrowia i życia ludzkiego, które może być już konkretnie i indywidualnie narażone na niebezpieczeństwo wskutek zażycia jakiegokolwiek środka odurzającego, to pojęcie tego środka należy rozumieć szerzej, niż to wynika z ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r., a mianowicie jako środka, który wywołuje stan odurzenia i może sprowadzić ujemne skutki dla fizycznego lub psychicznego zdrowia ludzkiego.Ze względu jednak na to, że nawet w świetle przepisów ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. (podobnie zresztą jak i na tle poprzednio obowiązującej w tym zakresie ustawy z dnia 22 czerwca 1923 r. - Dz.U. Nr 72, poz. 559) katalog środków odurzających nie jest zamknięty, lecz może być rozszerzony stosownym rozporządzeniem wykonawczym Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej (art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r.), uznać należy, iż w wypadku, gdyby chodziło o ocenę, czy konkretny środek uznać należy za odurzający, sąd albo organy ścigania mogą to ustalić samodzielnie na podstawie opinii biegłych, choćby środek ten nie znajdował się aktualnie w katalogu tych środków zawartym w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r.Podkreślić jedynie należy, że przestępstwo określone w art. 161 k.k. jest przestępstwem umyślnym, a więc sprawca musi obejmować swym zamiarem udzielenie innej osobie jakiegoś środka jako środka odurzającego i czynić to "nie będąc do tego uprawnionym". Uprawnienie takie natomiast może wynikać bądź to z faktu spełniania czynności lekarza, ewentualnie farmaceuty, bądź to z innego generalnego zezwolenia ustawy.