I NSP 12/23

I NSP 12/23 POSTANOWIENIE Dnia 25 maja 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Dobrowolski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Janusz Niczyporuk SSN Grzegorz Żmij w sprawie ze skargi P. Ż na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach w sprawie o sygn. III AUa 254/21, z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 25 maja 2023 r., 1. stwierdza, że przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach w sprawie o sygn. akt III AUa 254/21 nastąpiła przewlekłość postępowania; 2. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Katowicach na rzecz Pauliny Żądło kwotę pieniężną 2 000 zł (dwa tysiące złotych); 3. zaleca Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach wyznaczenie terminu posiedzenia w sprawie o sygn. akt III AUa 254/21 w terminie 3 miesięcy od dnia zwrotu akt; 4. oddala skargę w pozostałej części; 5. zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Katowicach na rzecz Pauliny Żądło kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. I NSP 12/23 2 UZASADNIENIE Pismem z 20 stycznia 2023 r. pełnomocnik P. Ż. (dalej: „skarżąca”) wniósł skargę na przewlekłość postępowania toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach w sprawie o sygn. III AUa 254/21. Skarżąca wniosła o: 1. stwierdzenie, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach w sprawie o sygn. III AUa 254/21 nastąpiła przewlekłość postępowania; 2. zobowiązanie Sądu Apelacyjnego w Katowicach do podjęcia decyzji co do dalszego biegu sprawy oraz podjęcia ewentualnych czynności z tym związanych w terminie miesiąca od rozpatrzenia niniejszej skargi; 3. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej kwoty 5000 zł; 4. zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu pisma skarżąca wskazała, że 10 maja 2019 r. skarżąca wniosła do Sądu odwołanie od decyzji […] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddział w Chorzowie z 5 kwietnia 2019 r. w sprawie ustalenia uprawnień do zasiłku chorobowego za okres od 5 września 2018 r. Organ rentowy uznał, że umowa o pracę zawarta pomiędzy skarżącą a płatnikiem K. Sp. z.o.o. została zawarta dla pozoru w rozumieniu art. 83 k.c., a zamiarem stron nie było wykonywanie pracy przez skarżącą, lecz uzyskanie nieuzasadnionych korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych, tj. zasiłku chorobowego, a następnie zasiłku macierzyńskiego. Wyrokiem z 2 grudnia 2020 r. sygn. akt: X U 1351/19 Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił odwołanie, gdzie stwierdzono, że skarżąca nie podlega ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentownemu, chorobowemu i wypadkowemu. W związku z tym 18 stycznia 2021 r. została wniesiona apelacja do Sądu Apelacyjnego w Katowicach od wskazanego wyroku. Od tego momentu jedyną czynnością podjętą przez Sąd w tej sprawie było wezwanie do uzupełnienia braków formalnych z 22 lutego 2021 r. Braki te zostały uzupełnione 26 lutego 2021 r. z zachowaniem wyznaczonego przez Sąd tygodniowego terminu, które to pismo I NSP 12/23 3 otrzymane zostało przez Sąd 2 marca 2021 r. Od tego momentu Sąd nie podjął żadnych czynności procesowych. Podkreślić należy, że od dnia otrzymania wskazanego pisma minęły prawie 2 lata, co wskazuje na opieszałość Sądu już na początku postępowania apelacyjnego. Skarżąca od prawie 2 lat czeka na informacje o dokonaniu czynności procesowych lub jakichkolwiek innych informacji co do dalszego toku sprawy. Brak odezwy oraz brak podjęcia czynności świadczą nie tylko o opieszałości Sądu, ale też powodują szereg niedogodności dla skarżącej w postaci zawieszonego uprawnienia do otrzymania zasiłków chorobowego i macierzyńskiego. Pismem z 15 marca 2023 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach (dalej: „uczestnik postępowania”) złożył odpowiedź na powyższą skargę, w której zgłosił swój udział w sprawie oraz wniósł o oddalenie skargi w całości. W uzasadnieniu pisma podniesiono, że za przejaw naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki uważa się wielomiesięczną bezczynność sądu, polegającą na niewyznaczeniu rozprawy, jeżeli nie zachodzą okoliczności usprawiedliwiające opóźnienie. Nie jest to jednak sztywna cezura czasowa dla oceny zgodności postępowania sądowego z konwencyjnymi, konstytucyjnymi i proceduralnymi dyrektywami osądzenia sprawy w rozsądnym terminie. Zdaniem uczestnika postępowania o nieuzasadnionej zwłoce można mówić, gdy postępowanie trwa dłużej niż to konieczne do jej wyjaśnienia, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także charakter sprawy i zachowanie strony. Ocena ta nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich wniesionych spraw bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania sprawy według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. Odnosząc się do niniejszej sprawy, uczestnik postępowania wskazał, że od daty wpływu apelacji do Sądu Apelacyjnego w Katowicach i nadaniu biegu postępowaniu apelacyjnemu sprawa oczekiwała na rozpoznanie zgodnie z kolejnością wpływu. Sprawa ta wpłynęła w okresie obowiązywania rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2019 r. – Regulamin I NSP 12/23 4 urzędowania sądów powszechnych (tekst jedn. Dz.U. 2022, poz. 2514), w świetle którego sprawy są rozpoznawane zgodnie z kolejnością wpływu, a poza kolejnością rozpoznawane są sprawy pilne. Sprawa skarżącej nie miała natomiast takiego charakteru. Niezależnie od powyższego, uczestnik postępowania podniósł, że obsada sędziowska III Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Apelacyjnego w Katowicach w 2020 r. i następnych latach była dalece niewystarczająca w stosunku do liczby spraw pozostających do rozpoznania. Opóźnienie w rozpoznaniu sprawy skarżącej jest jedynie wynikiem zmniejszonej obsady sędziowskiej, skutkującej powstaniem znacznych zaległości w rozpoznaniu spraw. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2018, poz. 75, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”), strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Ustawa nie określa terminu, po upływie którego następuje przewlekłość postępowania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że stan taki będzie miał zasadniczo miejsce w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji w zakresie wyznaczenia terminu rozprawy apelacyjnej, przekraczającej 12 miesięcy I NSP 12/23 5 (tak np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 9 stycznia 2019 r., I NSP 4/18; z 10 czerwca 2020 r., I NSP 67/20; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18). W niniejszej sprawie apelacja organu rentowego została wniesiona do Sądu Apelacyjnego w Katowicach 11 lutego 2021 r., a sprawa została przydzielona sędziemu referentowi 12 lutego 2021 r. Czas oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy przez Sąd Apelacyjny w Katowicach na dzień wniesienia skargi na przewlekłość postępowania przekraczał zatem 24 miesiące. Już sama długość tego okresu bezczynności, przy braku okoliczności usprawiedliwiających, przemawia za tym, że w sprawie prowadzonej przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach pod sygn. akt III AUa 254/21 nastąpiła przewlekłość postępowania. Ustosunkowując się do argumentów podniesionych przez uczestnika postępowania należy zaznaczyć, że nie wyłącza przewlekłości postępowania okoliczność wpływu dużej ilości spraw do Wydziału III Sądu Apelacyjnego w Katowicach przy ograniczonym składzie osobowym sędziów w nim orzekających. Sąd Najwyższy w niniejszym składzie podziela wyrażany w orzecznictwie pogląd, że trudności kadrowe nie mogą mieć zasadniczo wpływu na rozpoznawanie spraw w rozsądnym terminie (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 17 lutego 2012 r., III SPP 2/12 i z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20) i nie zwalniają państwa z odpowiedzialności z tytułu przewlekłości postępowania. Okoliczność, że Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach nie dysponuje instrumentami umożliwiającymi mu zapewnienie odpowiednich warunków dla sprawnego działania wydziałów, przekłada się na brak zawinienia po stronie sądu z tytułu zaistniałej przewlekłości postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono również przesłanek świadczących o odpowiedzialności sędziego referenta z powyższego tytułu. Wskazane przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach obciążenia orzecznicze oraz braki kadrowe mają charakter obiektywny, przekładający się na ocenę organizacji sądownictwa jako takiej. Jednakże, jak wskazano powyżej, sam duży napływ spraw oraz ograniczona ilość sędziów mogących je rozpoznać, nie mogą usprawiedliwiać przewlekłości postępowania i tym samym wpływać negatywnie na sytuację strony, której przysługuje prawo do rozpoznania jej sprawy w rozsądnym terminie. I NSP 12/23 6 Uwzględniając skargę na przewlekłość postępowania apelacyjnego, stosownie do treści art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, Sąd Najwyższy miał obowiązek rozstrzygnąć wniosek skarżącej o zasądzenie od Skarbu Państwa odpowiedniej sumy pieniężnej. Przyznanie odpowiedniej sumy pieniężnej stanowi sankcję dla państwa za wadliwe zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości oraz rekompensatę dla skarżącej za krzywdę moralną spowodowaną przewlekłością postępowania (postanowienie Sądu Najwyższego z 6 stycznia 2006 r., III SPP 154/05). Wysokość przyznanej sumy pieniężnej powinna być proporcjonalna do wielkości zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości dla skarżących. Odpowiednia suma pieniężna pełni rolę swoistego zadośćuczynienia za stres i frustrację, spowodowane przewlekłością postępowania sądowego (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 9 kwietnia 2019 r., I NSP 9/19; z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15). Skarżąca wnioskowała o przyznanie sumy pieniężnej w kwocie 5000 zł. Wykazała przy tym szczególne znaczenie sprawy dla niej, wynikające z niemożności ostatecznego ustalenia wysokości przysługującego jej świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Nie podejmowała też żadnych czynności, które mogłyby spowodować zwłokę w merytorycznym jej rozpoznaniu. Z tych względów, w ocenie Sądu Najwyższego kwota 2000 zł rekompensuje zaistnienie i skutki przewlekłości zaskarżonego postępowania. Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, na żądanie skarżącego lub z urzędu sąd zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty albo przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie, chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy. W okolicznościach badanej sprawy, Sąd Najwyższy uznał za zasadne zalecenie Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach wyznaczenia posiedzenia w terminie 3 miesięcy od daty zwrotu akt. Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 12 ust. 2-4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania skargowego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z art. 391 § 3 k.p.c., art. 3941 § 3 I NSP 12/23 7 k.p.c., art. 39821 k.p.c. i art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość. Zasądzoną od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 240 zł stanowi wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej będącego adwokatem, której wysokość ustalono na podstawie § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015, poz. 1800 ze zm.). [s.h.] [ł.n]