I NSP 13/26

I NSP 13/26 POSTANOWIENIE Dnia 9 kwietnia 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Grzegorz Pastuszko (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Leszek Bosek (uzasadnienie) SSN Janusz Niczyporuk w sprawie ze skargi S. K. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. VI ACa 118/24, z udziałem Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 9 kwietnia 2026 r.: 1. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. VI ACa 118/24 nastąpiła przewlekłość postępowania; 2. przyznaje S.K. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie sumę pieniężną w wysokości 2000 (dwa tysiące) złotych za okres od 9 stycznia 2024 r. do 14 stycznia 2026 r.; 3. oddala skargę w pozostałym zakresie; 4. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz S. K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia jego doręczenia Skarbowi Państwa – Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; I NSP 13/26 2 5. nakazuje zwrócić ze Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz S. K. kwotę 200 (dwieście) złotych uiszczoną tytułem opłaty od skargi. Leszek Bosek Grzegorz Pastuszko Janusz Niczyporuk UZASADNIENIE W dniu 14 stycznia 2026 r. S. K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę na przewlekłość postępowania przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie pod sygn. VI ACa 118/24. Skarżąca domagała się: 1. stwierdzenia, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie VI ACa 118/24 wystąpiła przewlekłość postępowania, 2. przyznania od Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz skarżącej kwoty 4000 złotych tytułem odpowiedniej sumy pieniężnej, 3. zasądzenia od Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz skarżącej kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym według norm przepisanych. 4. zwrotu na rzecz skarżącej od Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie opłaty sądowej uiszczonej od skargi w kwocie 200 zł. W uzasadnieniu podała, od dnia wpływu akt sprawy do Sądu Apelacyjnego w Warszawie, do dnia złożenia niniejszej skargi, a więc przez okres ponad 24 miesiące, Sąd Apelacyjny w Warszawie nie podjął żadnych czynności procesowych zmierzających do merytorycznego rozpoznania sprawy. Pismem z 3 marca 2026 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie zgłosił swój udział w sprawie oraz wniósł o stwierdzenie przez Sąd Najwyższy swojej niewłaściwości, a z ostrożności procesowej o oddalenie skargi. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. I NSP 13/26 3 Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego za naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki uznaje się wielomiesięczną bezczynność sądu, trwającą co najmniej 12 miesięcy (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 18 maja 2016 r., III SPP 53/16; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18; z 12 grudnia 2018 r., I NSP 6/18; z 18 października 2022 r., I NSP 256/22; z 26 lutego 2026 r., I NSP 1/26). Nie jest to jednak ani sztywna cezura czasowa, ani jedyne kryterium oceny sprawności postępowania cywilnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, że stwierdzenie przewlekłości postępowania jest dopuszczalne wtedy, gdy zwłoka jest nie tylko nadmierna, ale nie znajduje też uzasadnienia w okolicznościach sprawy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 22 kwietnia 2010 r., III SP 6/10; z 16 czerwca 2011 r., III SPP 14/11; z 27 marca 2012 r., III SPP 8/12; z 8 listopada 2017 r., III SPP 46/17; z 4 października 2023 r., I NSP 142/23; z 26 lutego 2026 r., I NSP 1/26). Sama ustawa zobowiązuje wprost do ustalenia, czy i jaki wpływ na sprawność postępowania ma m.in. „charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania” (art. 2 ust. 2 in fine ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, tekst jedn. Dz.U. 2023 r., poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość”). Jak wynika z akt sprawy VI ACa 118/24, apelacja pozwanego wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 9 stycznia 2024 r. Tego samego dnia wylosowano sędziego referenta, a 10 stycznia 2024 r. sprawę wpisano do repertorium ACa. Zarządzeniem z 25 listopada 2025 r. doręczono pełnomocnikowi powodów odpis apelacji pozwanego. Zawiadomiono strony I NSP 13/26 4 o składzie orzekającym. W dniu 27 grudnia 2025 r. do Sądu Apelacyjnego w Warszawie wpłynęła odpowiedź pełnomocnika powodów na apelację. Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że od dnia wpisania sprawy do repertorium ACa (10 stycznia 2024 r.), do dnia wydania zarządzenia o doręczeniu pełnomocnikowi powodów odpisu apelacji pozwanego (25 listopada 2025 r.), a zatem przez okres ponad 22 miesięcy Sąd Apelacyjny w Warszawie nie podjął żadnej czynności procesowej w sprawie. Termin rozprawy apelacyjnej został wyznaczony dopiero zarządzeniem z dnia 21 stycznia 2026 r. Nie ulega zatem wątpliwości, że uzasadniona jest podstawa do stwierdzenia przewlekłości postępowania. Konsekwencją stwierdzenia, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. VI ACa 118/24 nastąpiła przewlekłość postępowania, był obowiązek Sądu Najwyższego rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania skarżącej zasądzenia na jej rzecz kwoty 4000 zł tytułem odpowiedniej sumy pieniężnej. Zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość, minimalna wysokość sumy pieniężnej jaką należało zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej wynosi 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość. Postępowanie w niniejszej sprawie rozpoczęło się 26 kwietnia 2021 r., co oznacza, że zasądzić należało odszkodowanie za cztery zakończone lata postępowania, tj. 2000 zł. W pozostałym zakresie żądanie należało oddalić. O kosztach postępowania skargowego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 11, 3 i 4 w związku z art. 99 k.p.c. w związku z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. 2026, poz. 118). Na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość należało z urzędu zwrócić skarżącej uiszczoną opłatę od skargi. Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. I NSP 13/26 5 Zdanie odrębne do pkt 2 postanowienia złożył SSN Grzegorz Pastuszko. Leszek Bosek Grzegorz Pastuszko Janusz Niczyporuk Zdanie odrębne SSN Grzegorza Pastuszko do pkt. 2 postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 2026 r., w sprawie I NSP 13/26 Niniejszym zgłaszam zdanie odrębne do postanowienia Sądu Najwyższego z 9 kwietnia 2026 r. sygn. I NSP 13/26 w zakresie pkt. 2, nie zgadzając się z rozstrzygnięciem, a w ślad za nim – z uzasadnieniem postanowienia w przedmiotowej kwestii. W kwestionowanym pkt. 2 postanowienia Sąd Najwyższy przyznał skarżącej S. K. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie sumę pieniężną w wysokości 2000 złotych, za okres od 9 stycznia 2024 r. do 14 stycznia 2026 r. Jednocześnie w uzasadnieniu postanowienia Sąd Najwyższy wskazał, że konsekwencją stwierdzenia, iż w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie VI ACa 118/24 nastąpiła przewlekłość postępowania, był obowiązek Sądu Najwyższego rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania skarżącej zasądzenia na jej rzecz kwoty 4000 zł tytułem odpowiedniej sumy pieniężnej. Podkreślił, że zgodnie z art. 12 ust. 4 u.s.p.p., minimalna wysokość sumy pieniężnej, jaką należało zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej, wynosi 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość. Stwierdził przy tym, że „postępowanie w niniejszej sprawie rozpoczęło się 26 kwietnia 2021 r., co oznacza, że zasądzić należało odszkodowanie za cztery zakończone lata postępowania, tj. 2000 zł”. W pozostałym zakresie żądanie oddalił. Mając na uwadze powyższe, w punkcie wyjścia zauważyć należy, że dla oceny rozstrzygnięcia objętego niniejszym zdaniem odrębnym kluczowe znaczenie I NSP 13/26 6 ma art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej także: „u.s.p.p.”). W świetle tego przepisu skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się w toku postępowania w sprawie. Tak ukształtowane uregulowanie częściowo może wydawać się niejasne. Warto przypomnieć, że w przeszłości stało się ono źródłem interpretacyjnych rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych. U ich podstaw legł dylemat, czy sąd oceniając naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki powinien badać tok całego postępowania sądowego, czy też rozpatrując skargę strony w powyższym zakresie, może ograniczyć ocenę naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy be nieuzasadnionej zwłoki, tylko do etapu postępowania, w którym strona złożyła skargę. Na tle tego dylematu ukształtowały się dwie przeciwstawne linie orzecznicze, które odwoływały się do dwóch różnych sposobów interpretacji użytego w art. 5 ust. 1 u.s.p.p. sformułowania „w toku postępowania w sprawie”. Według pierwszej z nich sformułowanie „w toku postępowania w sprawie” oznaczało, że sąd właściwy do rozpoznania skargi jest uprawniony do badania jedynie tego etapu postępowania, w toku którego wpłynęła skarga, nie jest zaś uprawniony do kontroli wcześniejszych etapów postępowania sądowego, które zostały zakończone w wyniku wydania merytorycznych orzeczeń kończących postępowanie w danej instancji, chociażby nie były one jeszcze prawomocne. Zgodnie z tym stanowiskiem wniesienie skargi na przewlekłość postępowania ma służyć przyśpieszeniu czynności podejmowanych na danym etapie toczącego się jeszcze postępowania w określonej sprawie, jej celem jest bowiem zlikwidowanie opieszałości sądu, przed którym sprawa zawisła, przez wymuszenie należytej sprawności i nadanie sprawie odpowiedniego biegu. Druga z linii orzeczniczych opierała się na założeniu, że zawarte w art. 5 ust. 1 u.s.p.p. sformułowanie „w toku postępowania” dotyczy całego postępowania sądowego aż do jego prawomocnego zakończenia. Przyjęto więc w niej, że I NSP 13/26 7 zakończenie postępowania sądowego w danej instancji nieprawomocnym wyrokiem nie wyklucza badania przewlekłości tego etapu postępowania. Powyższe rozbieżności zostały usunięte Uchwałą siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 28 marca 2013 r., III SPZP 1/13. W Uchwale tej Sąd Najwyższy wskazał, że w postępowaniu ze skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki ocenie pod kątem przewlekłości podlegają zarzuty skarżącego odnoszące się do przebiegu postępowania, od jego wszczęcia do prawomocnego zakończenia, niezależnie od tego, na jakim etapie tego postępowania skarga została wniesiona (art. 5 ust. 1 u.s.p.p.). Stanowisko to w pełni podzielam, podkreślając jednocześnie, że wpływ na moją ocenę mają również postanowienia Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (dalej: „Konwencja”) oraz ukształtowane na ich tle orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu (dalej także: „Trybunał”). Należy również zaznaczyć, że w art. 1 ust. 3 u.s.p.p. ustawodawca postanowił, że przepisy ustawy stosuje się zgodnie ze standardami wynikającymi z Konwencji. Kluczowe znaczenie przypisać należy wyrokowi Europejskiego Trybunału Praw Człowieka Pierwszej Izby z 10 listopada 2004 r. w sprawie Apicella przeciwko Włochom, skarga nr 64890/01, w którym skład orzekający odniósł się do zagadnienia obliczania słusznego zadośćuczynienia za szkodę niematerialną spowodowaną przewlekłością postępowania. Wyjaśniając tę kwestię, skład ów wskazał ogólne kryteria, jakimi kieruje się Trybunał przy obliczaniu kwoty słusznego zadośćuczynienia zasądzanego skarżącym w sprawach, w których stwierdzono przewlekłość postępowania cywilnego. Podniósł on w tym zakresie, że: „Oszacowując zgodnie z zasadami sprawiedliwości szkodę moralną doznaną z powodu długości trwania postępowania, Trybunał ocenia, że podstawę do przeprowadzenia wyliczenia stanowi kwota wahająca się pomiędzy 1000 a 1500 euro za każdy rok trwania postępowania (a nie za rok opóźnienia)”. I dalej: „Wynik postępowania krajowego (fakt, czy skarżący przegrał, wygrał, czy zawarł ugodę) nie ma znaczenia dla szkody moralnej doznanej z powodu długości trwania postępowania”. I NSP 13/26 8 Na marginesie zwracam uwagę, że przedmiotowe kryteria znalazły odzwierciedlenie w postanowieniach Sądu Najwyższego m.in. z: 6 stycznia 2006 r., III SPP 154/05; 3 listopada 2021 r., I NSP 173/21; 17 maja 2022 r., I NSP 116/22; 19 września 2023 r., I NSP 180/23 i I NSP 193/23; 23 kwietnia 2024 r., I NSP 56/24; 18 czerwca 2024 r., I NSP 160/24; 11 lipca 2024 r., I NSP 203/24, 13 czerwca 2025 r., I NSP 168/25; 3 lipca 2025 r., I NSP 227/25; 11 grudnia 2025 r., I NSP 448/25). Widać stąd, że standardy wynikające z Konwencji pozostają wyraźnie zakorzenione w orzecznictwie sądów krajowych. Mając na uwadze rozważania ujęte w przedmiotowym zdaniu odrębnym, pragnę zauważyć, że niniejszą sprawę zainicjowano wniesieniem pozwu przeciwko Bankowi w sprawie o zapłatę do Sądu Okręgowego w Warszawie w dniu 26 kwietnia 2021 r. Równocześnie wskazuję, że na dzień rozpoznania, tj.9 kwietnia 2026 r., przez Sąd Najwyższy skargi na przewlekłość, Sąd Apelacyjny w Warszawie sprawy nie rozpoznał. Stąd, wobec treści art. 12 ust. 4 u.s.p.p., art. 316 § 1 w zw. z art. 361 k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 2 u.s.p.p., w postanowieniu z 9 kwietnia 2026 r. w sprawie I NSP 13/26 w pkt. 2, zasadne było orzeczenie kwoty 2000 zł i jednocześnie wskazanie, że kwota ta została zasądzona za okres od 26 kwietnia 2021 r. do 9 kwietnia 2026 r., a następnie danie temu wyrazu w odpowiedniej części uzasadnienia. [D.Z.] [a.ł]