I NSP 321/26

I NSP 321/26 POSTANOWIENIE Dnia 9 września 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Krzysztof Wiak (przewodniczący) SSN Paweł Księżak (sprawozdawca) SSN Mirosław Sadowski w sprawie ze skargi A.P. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w G. o sygn. I ACa 2890/23, z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w G., po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 9 września 2026 r., 1. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w G. w sprawie o sygn. akt I ACa 2890/23, nastąpiła przewlekłość postępowania; 2. przyznaje A.P. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w G. sumę pieniężną w wysokości 2 500 (dwa tysiące pięćset) złotych za okres od 10 sierpnia 2021 r. do 9 września 2026 r.; 3. nakazuje Sądowi Apelacyjnemu w G. zwrócić A. P. kwotę 200 (dwieście) złotych uiszczoną tytułem opłaty od skargi; 4. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w W. na rzecz A.P. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia zobowiązanemu do dnia zapłaty; 5. oddala skargę w pozostałym zakresie. I NSP 321/26 2 Paweł Księżak Krzysztof Wiak Mirosław Sadowski UZASADNIENIE Pismem oznaczonym datą 2 marca 2026 r., które wpłynęło do Sądu Apelacyjnego w G. 5 marca 2026 r. A.P. (dalej: „Skarżąca”) zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, wnosząc o: 1. stwierdzenie przewlekłości postępowania prowadzonego pod sygnaturą akt I ACa 2890/23 przez Sąd Apelacyjny w G., I Wydział Cywilny w zakresie braku wyznaczenia rozprawy apelacyjnej i bezczynności Sądu Apelacyjnego w sprawie od wpływu sprawy z początkiem listopada 2023 r. do dnia sporządzania skargi; 2. zasądzenie na rzecz Skarżącej od Skarbu Państwa sumy pieniężnej w kwocie 3 000 zł za okres zwłoki w czynnościach; 3. zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych - w tym opłaty od skargi oraz kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego; 4. zlecenie Sądowi Apelacyjnemu, I Wydział Cywilny - I ACa 2890/23 pilne wyznaczenie rozprawy w terminie nieprzekraczającym 3 miesięcy od dnia wpływu skargi. W treści uzasadnienia wskazano, że pomimo upływu 2 lat i 6 miesięcy (łącznie 30 miesięcy) od zarejestrowania sprawy w Sądzie Apelacyjnym w G., tj. od 5 września 2023 r. - do dnia złożenia skargi, nie została wyznaczona rozprawa apelacyjna. W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Apelacyjnego w G. wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu I NSP 321/26 3 przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania (art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość). O przewlekłości postępowania można mówić zarówno wtedy, gdy sąd nie podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są one nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15). Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy I NSP 321/26 4 (postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06 oraz z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06). Z analizy akt sprawy wynika, że przedmiotowe postępowanie zostało zainicjowane pozwem Skarżącej, który wpłynął do Sądu Okręgowego w B. 10 sierpnia 2021 r. Sąd I instancji wydał wyrok 15 czerwca 2023 r. Od powyższego wyroku apelację wniósł pozwany, która wpłynęła do Sądu Okręgowego w B. 14 sierpnia 2023 r. i wraz z aktami została przekazana do Sądu Apelacyjnego w G. 5 września 2023 r. Następnego dnia wylosowano skład orzekający i zarejestrowano sprawę w repertorium V ACa. 4 października 2023 r. dokonano kontroli formalnej sprawy, poinformowano strony o składzie orzekającym oraz polecono doręczenie odpisu apelacji pełnomocnikowi powódki. 8 listopada 2023 r. sędzia referent złożył oświadczenie z wnioskiem o wyłączenie go od rozpoznawania sprawy. 13 listopada 2023 r. wyłączono tego sędziego, zgodnie z jego wnioskiem i tego samego dnia ponownie wylosowano sędziego rozpoznającego sprawę. 6 lutego 2024 r. poinformowano pełnomocników stron o nowym składzie orzekającym. 27 stycznia 2025 r. wpłynęła odpowiedź powódki na apelację pozwanego. 6 marca 2025 r. pełnomocnik powódki wnioskował o pilne wyznaczenie terminu rozprawy apelacyjnej, a 12 marca 2025 r. Przewodnicząca I Wydziału Cywilnego skierowała do pełnomocnika powódki pismo z informacją o wielkości referatu sędziego sprawozdawcy oraz o sytuacji kadrowej Wydziału. Pismami z 9 lipca i 7 sierpnia 2025 r. pełnomocnik powódki ponawiał prośbę o wyznaczenie terminu rozprawy apelacyjnej. 17 kwietnia 2026 r. termin tej rozprawy został wyznaczony na 21 grudnia 2026 r. W świetle przytoczonego wyżej, utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz okoliczności faktycznych sprawy, nie ulega wątpliwości, iż w sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w G. wystąpiła przewlekłość postępowania. Sąd Apelacyjny od 13 listopada 2023 r. do dnia złożenia skargi nie podejmował jakichkolwiek czynności zmierzających do rozpoznania sprawy, a bezczynność Sądu wynosiła ponad 27 miesięcy. Wskazywane przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w G. przyczyny długiego oczekiwania na rozpoznanie sprawy apelacyjnej, odnoszące się do znacznego wpływu spraw oraz braków kadrowych, nie uzasadniają zaistniałej zwłoki. Nie budzi wątpliwości, że przewlekłość postępowania jest kategorią obiektywną, a obowiązkiem państwa jest zagwarantowanie, by sprawy osób podległych jego I NSP 321/26 5 jurysdykcji toczyły się bez zbędnej zwłoki. Obowiązkiem Państwa jest zatem zapewnienie takiego sposobu funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, aby rozstrzygnięcie sprawy nie trwało dłużej niż to jest konieczne. Dla strony czy też uczestnika postępowania nie ma znaczenia, gdzie tkwi źródło przewlekłości postępowania: czy w zaniedbaniach i opieszałości sądu, przepracowaniu czy objętości referatu sędziego, czy też w państwie, które nie przyjęło odpowiednich rozwiązań w celu zapobieżenia systemowej przewlekłości postępowań. Zła organizacja wymiaru sprawiedliwości, brak odpowiedniego budżetu czy też zbyt duża ilość spraw przypadająca na jednego sędziego nie powinny obciążać uczestników postępowania. Prawem strony każdego postępowania jest bowiem zgodnie z art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, aby odbyło się ono w rozsądnym terminie. Odpowiedzialność za przewlekłe prowadzenie postępowania spoczywa na Państwie, nawet wówczas, gdy nie sposób odpowiedzialności za taki stan rzeczy przypisać – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – konkretnemu sędziemu kierującemu postępowaniem, czy sędziemu pełniącemu obowiązki administracyjne w zakresie organizacji pracy sądu lub wydziału. Przewlekłość postępowania w niniejszej sprawie wynika bowiem z systemowej wadliwości organizacji funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Należy też stwierdzić, że wskazywane przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w G. przyczyny długiego oczekiwania na rozpoznanie sprawy apelacyjnej, odnoszące się do znacznego wpływu spraw oraz braków kadrowych, choć wyjaśniają powody zwłoki, to jednak jej nie usprawiedliwiają. Uwzględniając skargę, wobec sformułowania przez Skarżącą stosownego żądania, Sąd Najwyższy miał obowiązek przyznać od Skarbu Państwa sumę pieniężną, o której mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość. Wskazany przepis określa granice rzeczonej rekompensaty (2 000 – 20 000 zł), a także stanowi, że wysokość sumy pieniężnej, we wskazanych granicach, wynosi nie mniej niż 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość. Skoro postępowanie sądowe w niniejszej sprawie rozpoczęło się 10 sierpnia 2021 r. (prezentata Sądu Okręgowego) i nadal się nie zakończyło, to przyjmując kwotę 500 zł za każdy rok trwania postępowania oraz uwzględniając specyfikę niniejszej sprawy, Sąd Najwyższy przyznał Skarżącej sumę pieniężną w wysokości 2 500 zł za okres od 10 sierpnia 2021 r. do 9 września 2026 r. Jednocześnie I NSP 321/26 6 Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do przyznania Skarżącej pełnej żądanej przez nią kwoty w wysokości 3 000 zł. Sąd w sprawie nie stwierdził żadnych szczególnych przesłanek za tym przemawiających. Ze względu na wyznaczenie rozprawy 21 grudnia 2026 r., wniosek Skarżącej o zalecenie Sądowi Apelacyjnemu wyznaczenia rozprawy w terminie 3 miesięcy od dnia wpływu skargi jest bezprzedmiotowy. Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy na podstawie art. 12 ust. 2 i 4 ustawy o skardze na przewlekłość, orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji postanowienia. Podstawę orzeczenia o kosztach sądowych w pkt 3 postanowienia stanowi art. 17 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość, zgodnie z którym uwzględniając lub odrzucając skargę, sąd z urzędu zwraca uiszczoną od niej opłatę. O kosztach zastępstwa procesowego (wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 240 zł), Sąd Najwyższy w pkt 4 postanowienia orzekł na podstawie na podstawie art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. i art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. 2026, poz. 118). [a.ł]