I NSP 401/26

I NSP 401/26 POSTANOWIENIE Dnia 8 września 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Elżbieta Karska (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Janusz Niczyporuk SSN Adam Redzik w sprawie ze skargi D. M. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie o sygn. I ACa 2403/24, z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 8 września 2026 r., I. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie toczącym się pod sygnaturą akt I ACa 2403/24 nastąpiła przewlekłość postępowania; II. przyznaje skarżącemu D. M. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie sumę pieniężną w wysokości 2 000 (dwa tysiące) złotych za okres od 17 czerwca 2024 r. do 8 września 2026 r.; III. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz skarżącego D. M. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Apelacyjnego w Warszawie do dnia zapłaty, tytułem zwrotu I NSP 401/26 2 kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym; IV. oddala skargę w pozostałym zakresie; V. zarządza zwrot od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz skarżącego D. M. kwoty 200 (dwieście) złotych uiszczonej tytułem opłaty sądowej od skargi. Janusz Niczyporuk Elżbieta Karska Adam Redzik UZASADNIENIE Skargą na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki z dnia 15 lipca 2026 r., która wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 20 lipca 2026 r., zaś do Sądu Najwyższego 27 sierpnia 2026 r., skarżący D. M. działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o: stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie o sygn. akt I ACa 2403/24, toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie (pkt 1); wydanie sądowi rozpoznającemu wskazaną sprawę zalecenia podjęcia w wyznaczonym terminie odpowiednich czynności, przede wszystkim przeprowadzenia rozprawy i wydania wyroku (pkt 2); zasądzenie kosztów postępowania skargowego (pkt 3) oraz zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego kwoty 20 000,00 (dwadzieścia tysięcy) złotych (pkt 4). W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnił czynności podejmowane w sprawie oraz ich przebieg. Nadmienił, że postępowanie w sprawie prowadzonej przez Sąd I instancji rozpoczęło się 19 kwietnia 2021 r. i zakończyło 19 marca 2024 r. wydaniem wyroku. Wskazując na zasadność niniejszej skargi podniósł, że akta sprawy wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 17 czerwca 2024 r. W dalszej części uzasadnienia stwierdził, że skierował w tej sprawie cztery ponaglenia do Sądu Apelacyjnego oraz przytoczył podstawy prawne dotyczące przewlekłości postępowania. Wodpowiedzi na skargę z dnia 27 sierpnia 2026 r., Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie zgłosił swój udział w sprawie, wniósł o stwierdzenie przez Sąd I NSP 401/26 3 Najwyższy swojej niewłaściwości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie oraz z ostrożności procesowej wniósł o oddalenie skargi. W dalszej części odpowiedzi przedstawił przebieg czynności w sprawie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga na przewlekłość postępowania zasługiwała na częściowe uwzględnienie. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”) strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Stosownie do treści art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz I NSP 401/26 4 zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej w ciągu 12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 18 maja 2016 r., III SPP 53/16; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18; z 13 grudnia 2018 r., I NSP 62/18; z 24 stycznia 2019 r., I NSP 87/18; z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18; z 5 kwietnia 2022 r., I NSP 66/22; z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22; z 23 listopada 2022 r., I NSP 312/22; z 22 marca 2023 r., I NSP 25/23). Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku, w którym przekroczony został okres 12 miesięcy, w czasie których nie wyznaczono terminu rozprawy, automatycznie następuje przewlekłość postępowania w rozumieniu ustawy. Ocena spełnienia obowiązku rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie zależy od konkretnych okoliczności, a więc wymaga uwzględnienia wielu czynników wpływających na tok postępowania. Powyższe oznacza, że przewlekłość postępowania ocenia się w każdej sprawie w sposób indywidualny, z uwzględnieniem wymienionych okoliczności. Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że znaczny wpływ spraw, problemy kadrowe i obciążenie sędziów pracą pozostają bez wpływu na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 5 kwietnia 2022 r., I NSP 66/22; z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22; z 23 listopada 2022 r., I NSP 312/22; z 22 marca 2023 r., I NSP 25/23). Obciążenie pracą, ilość spraw oraz stan kadry orzeczniczej, co najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony sądu. Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06). W tym też kontekście – organizacyjnym – należy rozpoznawać argumenty zawarte w odpowiedzi na skargę. Jakkolwiek przyczyniają się one do dezorganizacji i opóźnień w wyznaczaniu spraw, to wciąż pozostają I NSP 401/26 5 bez wpływu na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie. Ostatecznie Sąd jako jednostka reprezentująca Skarb Państwa ponosi formalną odpowiedzialność za niewłaściwe wywiązywanie się przez Państwo z powyższego obowiązku. W świetle przytoczonego wyżej, utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz okoliczności faktycznych sprawy, nie ulega wątpliwości, iż czas oczekiwania na rozpoznanie apelacji w analizowanej sprawie został przekroczony i wyniósł ponad 12 miesięcy. Z ustalonego na podstawie akt sprawy przebiegu postępowania wynika, że sprawa została zainicjowana pozwem z dnia 19 kwietnia 2021 r., skierowanym do Sądu Okręgowego w Warszawie, który wydał wyrok w sprawie 19 marca 2024 r. oddalający powództwo. Akta wraz z apelacją pozwanego zostały przekazane do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 17 czerwca 2024 r. Zarządzeniem z 22 grudnia 2025 r. dokonano sprawdzenia apelacji pod względem formalnym, ustalono wysokość opłaty od apelacji i zobowiązano pełnomocnika powoda do uzupełnienia braków formalnych apelacji przez przedłożenie pełnomocnictwa procesowego upoważniającego do reprezentowania skarżącego przed sądem II instancji i zawiadomiono strony o składzie sądu rozpoznającym sprawę. W dniu 21 stycznia 2026 r. zarządzono doręczenie odpisu apelacji pełnomocnikowi strony pozwanej i skierowano sprawę do oczekujących na wyznaczenie terminu rozprawy. Zarządzeniem z 25 sierpnia 2026 r. termin rozprawy wyznaczono na dzień 8 grudnia 2026 r. W związku z tym, że Sąd Apelacyjny w Warszawie od momentu wpływu akt wraz z apelacją, poza wylosowaniem sędziego referenta i wykonaniem wymienionych wezwań, nie podejmował czynności zmierzających do merytorycznego rozpoznania sprawy przez ponad dwanaście miesięcy, a termin rozprawy wyznaczył dopiero po wpłynięciu skargi na przewlekłość postępowania mimo że pełnomocnik powoda czterokrotnie wnosił o podjęcie czynności w sprawie oraz o wyznaczenie terminu rozprawy, to w ocenie Sądu Najwyższego, mając na względzie powyższe okoliczności oraz to, że sprawa łącznie w obu instancjach trwa już ponad 5 lat, uzasadnione jest stwierdzenie przewlekłości postępowania w rozpoznawanej sprawie. Konsekwencją stwierdzenia, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w przedmiotowej sprawie nastąpiła przewlekłość postępowania, I NSP 401/26 6 jest także obowiązek Sądu Najwyższego rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania skarżącego o zasądzenie na jego rzecz odpowiedniej sumy pieniężnej. Orzekając o przyznaniu skarżącemu od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie sumy pieniężnej w wysokości 2000 zł, Sąd Najwyższy uwzględnił, iż zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, minimalna wysokość sumy pieniężnej jaką należy zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego wynosi 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, jednak nie mniej niż w/w suma, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość. Jednocześnie Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do przyznania sumy wyższej i w tym zakresie żądanie oddalił. W związku zaś z tym, że termin rozprawy apelacyjnej został wyznaczony, to za bezprzedmiotowe uznano zalecanie podejmowania czynności w sprawie. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 12 ust. 2 i 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia. O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym orzeczono w oparciu art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. art. 99 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. i w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (Dz.U. 2023, poz. 1800). JW. [r.g.]