I NSW 10319/25

I NSW 10319/25 POSTANOWIENIE Dnia 28 czerwca 2025 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Adam Redzik (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Aleksander Stępkowski SSN Paweł Wojciechowski w sprawie protestu wyborczego Ł. T. przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, z udziałem Prokuratora Generalnego i Przewodniczącego Państwowej Komisji Wyborczej, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych 28 czerwca 2025 r., wyraża opinię, że zarzuty protestu są zasadne, lecz stwierdzone naruszenia nie miało wpływu na wynik wyborów. Aleksander Stępkowski Adam Redzik Paweł Wojciechowski UZASADNIENIE I. 1. Ł. T. (dalej także: Wnoszący protest), wniósł protest przeciwko ważności wyborów Prezydenta RP przeprowadzonych w dniu 1 czerwca 2025 r., domagając się stwierdzenia ich nieważności we wszystkich okręgach wyborczych z uwagi na pozbawienie go możliwości skorzystania z czynnego prawa wyborczego. Wyjaśnił, że w Obwodowej Komisji Wyborczej nr [...] w O. odmówiono mu wydania karty do głosowania, gdyż w spisie wyborców w I NSW 10319/25 2 miejscu na podpis Wnoszącego protest podpisała się inna osoba. W konsekwencji nie mógł zagłosować. Poinformował też, że zgłosił tę nieprawidłowość Policji oraz zawnioskował o przeprowadzenie dowodu. 2. Prokurator Generalny wniósł o wyrażenie opinii, że protest jest zasadny, ale bez wpływu na wynik wyborów. 3. Przewodniczący Państwowej Komisji Wyborczej wniósł o pozostawienie protestu bez dalszego biegu wskazując, że w przypadku opisanym przez Wnoszącego protest, obwodowe komisje wyborcze związane były procedurami (wynikającymi z wytycznych PKW), zgodnie z którymi komisja odmawiała wydania karty do głosowania dopiero w przypadku, gdy nie miała wiedzy, że podpis potwierdzający odbiór karty do głosowania został naniesiony w złym miejscu w wyniku omyłki. II. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: II.1. Wolne, równe, powszechne i bezpośrednie wybory realizowane w głosowaniu tajnym są świętem i istotą demokracji, stanowiąc emanację kluczowej zasady ustrojowej Rzeczypospolitej Polskiej z art. 2 Konstytucji RP. To w akcie wyborczym każdy uprawniony realizuje swoje prawo do partycypacji we władzy; wyboru swoich przedstawicieli czy też głowy państwa – Prezydenta RP. Wybory muszą być zatem przeprowadzone w sposób gwarantujący, że głosy wyborców zostaną policzone zgodnie z prawem, a wszelkie mogące wystąpić nieprawidłowości i przestępstwa związane z aktem wyborczym zostaną wyjaśnione. Szczególnym instrumentem służącym każdemu wyborcy jest protest wyborczy, który – w przypadku wyborów do Sejmu RP, Senatu RP oraz Prezydenta RP, zgodnie z Konstytucją RP, wnosi się bezpośrednio do Sądu Najwyższego. Sąd Najwyższy rozpoznaje je a następnie rozstrzyga o ważności wyborów. Ten model ustrojowy sądowej kontroli wyborów do głównych organów władzy jest utwierdzony polską szczególną tradycją sięgającą Konstytucji RP z 17 marca 1921 r. (art. 19). I NSW 10319/25 3 II.2. W przypadku wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z art. 129 ust. 2 Konstytucji RP, wyborcy przysługuje prawo zgłoszenia do Sądu Najwyższego protestu przeciwko ważności wyboru na zasadach określonych w ustawie. Zasady te zostały zawarte w przepisach ogólnych art. 82 i art. 83 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (dalej także: k.wyb.) oraz – w odniesieniu do wyborów Prezydenta RP – w przepisach szczególnych art. 321-323 k.wyb. II.3. Materialnoprawne podstawy protestu wyborczego określone zostały natomiast w art. 82 § 1 pkt 1 i 2 k.wyb., zgodnie z którym przeciwko ważności wyborów, ważności wyborów w okręgu lub wyborowi określonej osoby może być wniesiony protest z powodu: 1) dopuszczenia się przestępstwa przeciwko wyborom, określonego w rozdziale XXXI Kodeksu karnego, mającego wpływ na przebieg głosowania, ustalenie wyników głosowania lub wyników wyborów lub 2) naruszenia przepisów kodeksu dotyczących głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyników wyborów, mającego wpływ na wynik wyborów. II.4. Wymagania formalne protestu określono w art. 321 k.wyb., zgodnie z którym protest przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej wnosi się na piśmie do Sądu Najwyższego nie później niż w ciągu 14 dni od dnia podania wyników wyborów do publicznej wiadomości przez Państwową Komisję Wyborczą (dalej także: PKW), przy czym nadanie w tym terminie protestu w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego jest równoznaczne z wniesieniem go do Sądu Najwyższego (§ 1). II.5. Protesty wyborcze składa się do Sądu Najwyższego osobiście (wyjątek od zasady reprezentacji przez profesjonalnego pełnomocnika) lub przez pełnomocnika. Zgodnie z art. 321 § 3 k.wyb. wnoszący protest powinien sformułować w proteście zarzuty oraz przedstawić lub wskazać dowody, na których opiera owe zarzuty. Z uwagi na to, że protest wyborczy jest środkiem procesowym o indywidualno-konkretnym charakterze, należy konkretnie wskazywać w nim I NSW 10319/25 4 naruszenia i przedstawiać dowody ich popełnienia, a co najmniej uprawdopodobnić prawdziwość zarzutów. II.6. Możliwość rozpoznania protestu wyborczego warunkowana jest wskazanymi wyżej wymogami, ale ponadto protest musi spełniać minimalne warunki pisma procesowego określone w art. 126 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 z późn. zm., dalej także: k.p.c.). Protest wyborczy to pierwsze pismo w sprawie, wobec czego powinien zawierać m.in. numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) lub numer identyfikacji podatkowej (NIP) wnoszącego protest (odpowiednio art. 126 § 2 pkt 2 k.p.c.). Podkreślić też należy, że w postępowaniu przed Sądem Najwyższym w sprawach z protestów wyborczych nie wzywa się do usunięcia braków formalnych, a przepisy art. 130 § 1-2 oraz art. 1301a § 1-3 k.p.c. nie mają zastosowania (uchwała Sądu Najwyższego z 25 października 2023 r., I NZP 8/23). II.7. Analizowany protest wyborczy spełnia wszelkie wymagane ustawą wymogi formalne – Wnoszący protest prawidłowo wskazał swoje dane osobowe, w tym numer PESEL. Ponadto prawidłowo sformułował zarzuty i przywołał dowody na ich poparcie (tj. wskazął sygnaturę postępowania prowadzonego w tej sprawie przez Policję) II.8. Przeprowadzone przez Sąd Najwyższy postępowanie dowodowe uprawdopodobniło przebieg zdarzeń wskazany przez Wnoszącego protest. Na podstawie dowodu z dokumentu w postaci notatki urzędowej z Wydziału Zabezpieczenia Miasta Komendy Miejskiej Policji w O. z 1 czerwca 2025 r. oraz przeprowadzonych przez Policję czynności należy przyjąć, że opisane przez Wnoszącego Protest zdarzenie miało miejsce tzn. inna, nieustalona osoba, złożyła w spisie wyborczym podpis potwierdzający odbiór karty do głosowania. Członkowie Obwodowej Komisji Wyborczej nr [...] w O. nie byli w stanie wskazać, kto i w jakich okolicznościach złożył podpis w miejsce przeznaczone dla Wnoszącego protest, ani tego czy było to wynikiem omyłki. W konsekwencji nie mogli wydać Wnoszącemu I NSW 10319/25 5 protest karty do głosowania. Oznacza to, że Wnoszący protest został pozbawiony możliwości realizacji swojego czynnego prawa wyborczego, co wypełnia znamiona deliktu wyborczego z art. 82 § 2 k.wyb., a także może wyczerpywać znamiona przestępstwa z art. 249 k.k. II.9. W konsekwencji powyższego Sąd Najwyższy wyraża opinię, że protest jest zasadny, lecz w kontekście wyników osiągniętych przez obu kandydatów w wyborach, stwierdzone uchybienie nie miało wpływu na końcowy wynik wyborów w rozumieniu art. 82 § 1 pkt 2 k.wyb II.10. Wobec powyższego, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. sk [r.g.]