I NSW 139/20

Sygn. akt I NSW 139/20 POSTANOWIENIE Dnia 29 lipca 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Dobrowolski (przewodniczący) SSN Adam Redzik SSN Maria Szczepaniec (sprawozdawca) w sprawie z protestu wyborczego J. D. i innych przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, przy udziale Przewodniczącego Państwowej Komisji Wyborczej, Okręgowej Komisji Wyborczej nr […] w W., Okręgowej Komisji Wyborczej nr […] w K. i Prokuratora Generalnego, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 29 lipca 2020 r., wyraża opinię, że: 1. zarzuty podniesione w protestach J. D., I. M., M. S.-P., E. W.-C. i S. C. są niezasadne; 2. zarzuty podniesione w protestach M. C., M. P. i B. Ś. są zasadne, ale nie miały wpływu na wynik wyborów. UZASADNIENIE Protest wyborczy przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Prezydent RP), w związku z niedoręczeniem pakietu wyborczego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na piśmie wnieśli: 1. J. D. (15 lipca 2020 r.) zarzucając naruszenie art. 2 ust. 1 oraz art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 2 czerwca 2020 r. o szczególnych zasadach organizacji wyborów 2 powszechnych na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych w 2020 r. z możliwością głosowania korespondencyjnego (Dz.U. 2020, poz. 979, dalej: u.wyb.2020) poprzez niedoręczenie wyborcy uprawnionemu do głosowania pakietu wyborczego, co doprowadziło do naruszenia art. 287 w zw. z art. 10 § 1 pkt 1 k.wyb. oraz art. 62 ust. 1 w zw. z art. 127 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Konstytucja RP); 2. I. M. (15 lipca 2020 r.); zarzucając niedostarczenie pakietu w terminie (14 lipca 2020 r.), a pakietu na 28 czerwca 2020 r. w ogóle, co uniemożliwiło jej głosowanie; 3. M. P. (14 lipca 2020 r.) zarzucając naruszenie art. 6 ust. 2 u.wyb.2020 poprzez niedoręczenie jej pakietu wyborczego w terminie umożliwiającym oddanie głosu, co doprowadziło do pozbawienia jej możliwości skorzystania z gwarantowanego w Konstytucji RP czynnego prawa wyborczego; 4. B. Ś. (16 lipca 2020 r.); zarzucając naruszenie art. 2 ust. 1 oraz art. 5 ust.1 u.wyb.2020 poprzez niedoręczenie wyborcy uprawnionemu do głosowania pakietu wyborczego, co doprowadziło do naruszenia art. 287 w zw. z art. 10 § 1 pkt 1 k.wyb. oraz art. 62 ust. 1 w zw. z art. 127 ust. 1 Konstytucji RP; 5. M. S.-P. (16 lipca 2020 r.); zarzucając naruszenie art. 2 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 1 oraz art. 5 ust. 1 u.wyb.2020, co doprowadziło do naruszenia art. 287 w zw. z art. 10 § 1 pkt 1 k.wyb. oraz art. 62 ust. 1 w zw. z art. 127 ust. 1 Konstytucji RP; 6. M. C. (16 lipca 2020 r.); zarzucając naruszenie art. 5 ust. 1 u.wyb.2020 poprzez niedoręczenie mu pakietu wyborczego, co doprowadziło do pozbawienia go możliwości skorzystania z gwarantowanego w Konstytucji RP czynnego prawa wyborczego; 7. E. W.-C. (15 lipca 2020 r.); zarzucając naruszenie art. 6 ust. 2 u.wyb.2020 poprzez niedoręczenie jej pakietu wyborczego, co doprowadziło do pozbawienia jej możliwości skorzystania z gwarantowanego w Konstytucji RP czynnego prawa wyborczego; 8. S. C. (15 lipca 2020 r.); zarzucając naruszenie art. 6 ust. 2 u.wyb.2020 poprzez niedoręczenie jej pakietu wyborczego, co doprowadziło do pozbawienia jej 3 możliwości skorzystania z gwarantowanego w Konstytucji RP czynnego prawa wyborczego (dalej: Wnoszący protesty). W odniesieniu do protestu wyborczego J. D. Prokurator Generalny i Państwowa Komisja Wyborcza (dalej: PKW), w swoich stanowiskach wnieśli o pozostawienie go bez dalszego biegu. Przewodniczący Okręgowej Komisji Wyborczej nr […] w W. poinformował, że w tym samym dniu, w którym J. D. wystąpił o pakiet wyborczy w wyborach korespondencyjnych, wskutek złożenia przez siebie wniosku o wydanie zaświadczenia o prawie do głosowania, odebrał takie zaświadczenie z Urzędu Dzielnicy [..] m. W., co poświadczył własnoręcznym podpisem. Z uwagi na powyższą okoliczność Przewodniczący Okręgowej Komisji Wyborczej nr […] w W. w swoim stanowisku wskazał, iż protest wyborczy J. D. jest bezzasadny. Sąd Najwyższy doręcza odpis postanowienia w niniejszej sprawie wraz uzasadnieniem Prokuratorowi Generalnemu, celem rozważenia podjęcia odpowiednich działań wobec J. D. w związku z ujawnionymi w toku postępowania okolicznościami. W odniesieniu do protestu I. M., Prokurator Generalny wniósł o pozostawienie protestu bez dalszego biegu, a PKW wskazała, że odniesienie się do zarzutu wymagałoby przeprowadzenia postępowania dowodowego i ustalenia na jego podstawie stanu faktycznego, do czego PKW nie jest uprawniona. Przewodniczący Okręgowej Komisji Wyborczej nr […] w K. wskazał, że protest wyborczy jest bezprzedmiotowy, gdyż pakiet wyborczy na I turę głosowania dostarczono do skrzynki I. M. 22 czerwca o godz. 17:03, a na II turę głosowania 6 lipca 2020 r. o godz. 12:20, na dowód czego załączył kserokopię pisma Dyrektora Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miasta C. z 22 lipca 2020 r. (…). W przypadku protestu M. P., Prokurator Generalny wniósł o pozostawienie go bez dalszego biegu, a PKW wyraziła opinię, że zarzuty protestu są bezzasadne. Okręgowa Komisja Wyborcza we W., prawidłowo zawiadomiona, nie zajęła stanowiska w sprawie. W odniesieniu do protestu wyborczego B. Ś. Prokurator Generalny wniósł o pozostawienie go bez dalszego biegu, a PKW wskazała, że odniesienie się do zarzutu wymagałoby przeprowadzenia postępowania dowodowego i ustalenia na 4 jego podstawie stanu faktycznego, do czego PKW nie jest uprawniona. Z kolei Okręgowa Komisja Wyborcza w K. wniosła o oddalenie protestu wyborczego B. Ś. W przypadku protestu M. S.-P. Prokurator Generalny wniósł o pozostawienie protestu wyborczego bez dalszego biegu, PKW prawidłowo zawiadomiona, nie zajęła stanowiska w sprawie. Przewodniczący Okręgowej Komisji Wyborczej nr […] w W. wniósł o pozostawienie protestu bez dalszego biegu. W swoim stanowisku zwrócił uwagę, że M. S.-P. zgłoszenia dokonała jako osoba podlegająca izolacji – w zgłoszeniu zamiaru głosowania korespondencyjnego oświadczyła, iż jest i będzie przebywać w dniu wyborów na kwarantannie, w izolacji lub izolacji w warunkach domowych. W ustawie z 2 czerwca 2020 r. (u.wyb.2020) oraz rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 czerwca 2020 r. w sprawie przesyłek w głosowaniu korespondencyjnym (Dz.U. 2020, poz. 1037, dalej: rozporządzenie) ustalony został szczególny tryb dostarczania pakietów wyborczych dla wyborców pozostających w izolacji. W przypadku zgłoszenia głosowania korespondencyjnego przez wyborcę nieobjętego kwarantanną doręczenie pakietu wyborczego przesłanego za pośrednictwem operatora wyznaczonego dokonywane jest przez zespół złożony z co najmniej dwóch pracowników operatora wyznaczonego bezpośrednio do oddawczej skrzynki pocztowej wyborcy. Po doręczeniu pakietu do skrzynki za pakiet odpowiada użytkownik skrzynki. Natomiast w przypadku wyborcy, który podlega w dniu głosowania obowiązkowej kwarantannie, izolacji lub izolacji w warunkach domowych, otrzymuje on pakiet wyborczy do drzwi lokalu, którego adres został wskazany w tym zgłoszeniu. Przekazując pakiet wyborczy operator zawiadamia wyborcę o przybyciu oraz umieszcza pakiet wyborczy przy drzwiach, oczekując na jego odbiór nie dłużej niż 3 minuty. Jeżeli pakiet wyborczy nie został odebrany przez wyborcę od operatora wyznaczonego, operator wyznaczony zabiera pakiet wyborczy i odnotowuje na karcie doręczeń datę podjętej próby doręczenia pakietu wyborczego i przyczynę jego niedoręczenia (zob. § 3 rozporządzenia). Operator podjął próbę dostarczenia Wnoszącej protest pakietu wyborczego 22 czerwca 2020 r., ale pakiet nie został doręczony bowiem „nikt nie wyszedł”, co wynika z notatki sporządzonej na wykazie doręczeń, 28 czerwca 2020 r. tj. w dniu głosowania, przesyłka (pakiet wyborczy) została przekazana do obwodu głosowania. 5 W przypadku protestu M. C. Prokurator Generalny wniósł o pozostawienie go bez dalszego biegu, a PKW wskazała, że odniesienie się do zarzutu wymagałoby przeprowadzenia postępowania dowodowego i ustalenia na jego podstawie stanu faktycznego, do czego PKW nie jest uprawniona. Okręgowa Komisja Wyborcza nr […] w W. wniosła o uznanie protestu za bezzasadny, a Urząd Miasta [...] W. poinformował, że pakiet został przekazany Poczcie P. do doręczenia Wnoszącemu protest. W odniesieniu do protestów wyborczych E. W.-C. i S. C., Prokurator Generalny wniósł o pozostawienie ich bez dalszego biegu, a PKW prawidłowo zawiadomiona, nie zajęła stanowiska w sprawie. Przewodniczący Okręgowej Komisji Wyborczej nr […] w K. wskazał, że protesty te są bezprzedmiotowe, gdyż pakiet wyborczy dla E. W.-C. został dostarczony pod wskazany adres 7 lipca 2020 r. o godz. 9:35, a dla S. C. 7 lipca 2020 r. o godz. 9:34, na dowód czego załączył do swojego stanowiska kserokopię pisma Pierwszego Wiceprezydenta Miasta K. z 27 lipca 2020 r. (… – ten sam znak dla obojga Wnoszących protest). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 129 ust. 2 Konstytucji RP wyborcy przysługuje prawo zgłoszenia do Sądu Najwyższego protestu przeciwko ważności wyboru Prezydenta RP na zasadach określonych w ustawie. W przypadku wyborów, których dotyczy protest, jest to ustawa z dnia 2 czerwca 2020 r. o szczególnych zasadach organizacji wyborów powszechnych na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych w 2020 r. z możliwością głosowania korespondencyjnego (Dz.U. 2020, poz. 979; dalej: u.wyb.2020). Ustawa ta określa zasady i tryb organizacji wyborów Prezydenta RP zarządzonych w czerwcu 2020 r., w związku z ogłoszonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej stanem epidemii. W zakresie nieuregulowanym w tej ustawie, zgodnie z art. 1 ust. 2 u.wyb.2020, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu wyborczego (dalej: k.wyb.). Zgodnie z art. 15 ust. 2 u.w.2020, protest przeciwko wyborowi Prezydenta RP wnosi się na piśmie do Sądu Najwyższego nie później niż w ciągu 3 dni od dnia podania wyniku wyborów do publicznej wiadomości przez PKW. 6 Zasady te określono w art. 82 i art. 83 k.wyb. oraz – w odniesieniu do wyborów Prezydenta RP – w przepisach szczególnych art. 321-323 k.wyb. Zgodnie z art. 82 § 1 k.wyb., przeciwko ważności wyborów, ważności wyborów w okręgu lub wyborowi określonej osoby może być wniesiony protest z powodu: 1) dopuszczenia się przestępstwa przeciwko wyborom, określonego w rozdziale XXXI Kodeksu karnego, mającego wpływ na przebieg głosowania, ustalenie wyników głosowania lub wyników wyborów lub 2) naruszenia przepisów Kodeksu wyborczego dotyczących głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyników wyborów, mającego wpływ na wynik wyborów. Wymagania formalne protestu określono w art. 321 k.wyb. Zgodnie z art. 321 § 3 k.wyb. Wnoszący protest powinien sformułować w nim zarzuty oraz przedstawić lub wskazać dowody, na których opiera swoje zarzuty. Z protestów wyborczych M. P., B. Ś. i M. C. wynika, że prawidłowo zgłosili oni zamiar głosowania korespondencyjnego, a mimo to nie otrzymali określonego przepisami pakietu wyborczego, co uniemożliwiło im wzięcie udziału w wyborach poprzez oddanie ważnego głosu. Czyni to analizowane protesty zasadne, gdyż w ten sposób naruszono konstytucyjnie i ustawowo zagwarantowane czynne prawo wyborcze obywatela (art. 10 k.wyb.). Kwestia ta jest uregulowana w art. 5 ust. 1 u.wyb.2020, zgodnie z którym: „Wyborca, który zgłosił zamiar głosowania korespondencyjnego w kraju, otrzymuje z urzędu gminy, nie później niż 5 dni przed dniem wyborów, pakiet wyborczy. Wyborca podlegający w dniu głosowania obowiązkowej kwarantannie, izolacji lub izolacji w warunkach domowych, który zamiar głosowania korespondencyjnego zgłosił w okresie od 12 dnia przed dniem wyborów, otrzymuje pakiet wyborczy nie później niż 2 dni przed dniem wyborów”. Należy jednak uznać, że nie wykazano, iż te przypadki naruszenia prawa wyborczego miały wpływ na ostateczny wynik wyborów, w sytuacji gdy różnica głosów pomiędzy kandydatami wyniosła 422 385. W przypadku M. C. – oświadczył on, że nie otrzymał pakietu wyborczego, zaś Okręgowa Komisja Wyborcza nr […] w W. oraz Urząd Miasta [...] W. nie były w stanie potwierdzić, że pakiet ten odebrał, a jedynie, że został przygotowany i nadany. W przypadku M. P. i B. Ś. doszło do sytuacji, która – mimo iż była zgodna z wytycznymi Państwowej Komisji Wyborczej, 7 co potwierdza pismo PKW z 5 czerwca 2020 r., znak […] – to mogła istotnie utrudnić wyborcom skorzystanie z czynnego prawa wyborczego. Chodzi tu o przyjęcie, że nie istnieje możliwość wysyłki pakietu wyborczego poza obszar gminy innej niż ta, na terenie której dana osoba była w spisie wyborców. Ograniczenie, polegające na tym, że wskazywany w zgłoszeniu chęci głosowania korespondencyjnego adres, na który ma być wysłany pakiet wyborczy, musi być adresem z obszaru gminy, w której wyborca jest wpisany do spisu wyborców, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, nie znajduje podstawy w ustawie. Treść art. 5 u.wyb.2020 nie stanowiła podstawy do wprowadzenia takich ograniczeń wobec ww. Wnoszących protesty, a ograniczenia praw obywatelskich mogą być ustanawiane tylko w ustawie (zob. art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Tym samym doszło do naruszenia art. 5 u.wyb.2020. W przypadku protestu J. D. należy zauważyć, że w tym samym dniu, w którym wystąpił o pakiet wyborczy w wyborach korespondencyjnych, wskutek złożenia przez siebie wniosku o wydanie zaświadczenia o prawie do głosowania, odebrał takie zaświadczenie z Urzędu Dzielnicy […]. m.[…]. W., co poświadczył własnoręcznym podpisem. Tym samym pakiet wyborczy nie mógł mu zostać doręczony. W odniesieniu do protestu I. M., jako że w toku postępowania ujawniono, iż pakiet wyborczy dostarczono do skrzynki Wnoszącej Protest, I. M. nie została pozbawiona możliwości głosowania, a tym samym praw wyborczych. Protest M. S.-P. dotyczy nieotrzymania określonego przepisami pakietu wyborczego wyłącznie w I turze. W świetle okoliczności ujawnionych w toku niniejszego postępowania, M. S.-P. nie została pozbawiona możliwości głosowania, a tym samym praw wyborczych. Protesty E. W.-C. i S. C. dotyczą nieotrzymania określonego przepisami pakietu wyborczego wyłącznie w II turze. Z uwagi na okoliczności ujawnione w toku postępowania, E. W.-C. i S. C. nie zostali pozbawieni możliwości głosowania, a tym samym praw wyborczych. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 323 § 1 i 2 k.wyb. w zw. z art. 1 ust. 2 u.wyb.2020 Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. 8