I NSW 1433/20

Sygn. akt I NSW 1433/20 POSTANOWIENIE Dnia 28 lipca 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Janusz Niczyporuk (przewodniczący) SSN Antoni Bojańczyk SSN Aleksander Stępkowski (sprawozdawca) w sprawie z protestu wyborczego J.P.A. przeciwko ważności wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej przy udziale Przewodniczącego Państwowej Komisji Wyborczej i Prokuratora Generalnego po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 28 lipca 2020 r. pozostawia protest wyborczy bez dalszego biegu. UZASADNIENIE W dniu 16 lipca 2020 r. J.P.A. wystąpił z protestem wyborczym przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wskazując następujące zarzuty: 1. przeprowadzenia wyborów w terminie niezgodnym z przepisami Konstytucji, a także bez uwzględnienia równych szans dla wszystkich kandydatów. Mimo istniejącej pandemii COVID-19 nie ogłoszono stanu wyjątkowego, wybory nie odbyły się 10 maja 2020 r., a zarządzony nowy termin wyborów określono bez podstawy prawnej. Po ogłoszeniu nowego terminu wyborów uznano zgłoszenia dotychczasowych kandydatów, a nowym skrócono okres zbierania podpisów oraz zmniejszono limit wydatków na prowadzenie kampanii wyborczej; 2 2. naruszenia zasady równości wyborów w odniesieniu do sposobu relacjonowania programów wyborczych poszczególnych kandydatów w mediach finansowanych ze środków publicznych; 3. udziału w kampanii wyborczej Prezesa Rady Ministrów; 4. składania obietnic wyborczych dotyczących przekazania środków finansowych m.in. w postaci wozów strażackich czy „czeków” dla wójtów i burmistrzów; 5. naruszenia zasady równego dostępu do głosowania przez wyborców znajdujących się za granicą, polegające m.in. na niedostarczaniu w odpowiednim czasie pakietów wyborczych oraz braku zabezpieczenia odpowiedniej ilości kart do głosowania w lokalach za granicą. Protestujący zaznaczył, że jego protest „nie zawiera konkretnych dowodów na potwierdzenie przedstawionych zarzutów”. Podkreślił jednak, że korzystając z możliwości złożenia protestu pragnie wyrazić swój sprzeciw przeciwko „bezprawnym działaniom rządzących”. Prokurator Generalny pismem z 24 lipca 2020 r. wniósł o pozostawienie protestu wyborczego bez dalszego biegu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 1. Protest przeciwko ważności wyborów prezydenckich ma podstawy konstytucyjne. Zgodnie z art. 129 ust. 2 Konstytucji RP, wyborcy przysługuje prawo zgłoszenia do Sądu Najwyższego protestu przeciwko ważności wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej na zasadach określonych w ustawie. Zasady te określono w art. 82 i art. 83 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (t.j. Dz.U. 2019, poz. 684, dalej: k.wyb.) oraz – w odniesieniu do wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej – w przepisach szczególnych art. 321-323 k.wyb. Zgodnie z art. 82 § 1 k.wyb., przeciwko ważności wyborów, ważności wyborów w okręgu lub wyborowi określonej osoby może być wniesiony protest z powodu: 1) dopuszczenia się przestępstwa przeciwko wyborom, określonego w rozdziale XXXI Kodeksu karnego, mającego wpływ na przebieg głosowania, ustalenie wyników głosowania lub wyników wyborów lub 2) naruszenia przepisów 3 kodeksu dotyczących głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyników wyborów, mającego wpływ na wynik wyborów. 2. Protest J.P.A. należało pozostawić bez biegu ponieważ nie spełnia wymogów formalnych wynikających z art. 321 § 3 w zw. z art. 82 § 1 pkt 1 i 2 k.wyb. Zgodnie z art. 321 § 3 k.wyb. wnoszący protest powinien sformułować w nim zarzuty oraz przedstawić lub wskazać dowody, na których opiera swoje zarzuty. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie wskazywano, że dowodami w sprawie z protestu wyborczego są takie środki, które świadczą o istnieniu lub nieistnieniu pewnych faktów, i które zarazem umożliwiają przekonanie, że zarzucane w proteście działanie lub zaniechanie jest przestępstwem przeciwko wyborom określonym w Kodeksie karnym albo postępowaniem sprzecznym z przepisami k.wyb. dotyczącymi głosowania, ustalania wyników głosowania i wyników wyborów (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z: 25 października 2011 r., III SW 22/11; 10 lipca 2019 r., I NSW 34/19; 6 listopada 2019 r., I NSW 98/19; 20 lipca 2020 r., I NSW 76/20). Rozpatrywany protest stanowi wyliczenie zarzutów, które – jak przyznał sam protestujący – nie zostały poparte żadnymi dowodami mogącymi uprawdopodobnić sygnalizowane zdarzenia. Samo przywołanie sytuacji mających niekiedy bardzo różny związek z przeprowadzonymi wyborami prezydenckimi uniemożliwia stwierdzenie, że okoliczności te istotnie miały miejsce w takim wymiarze, o jakim mowa w proteście. Szczególnie jeżeli dotyczy to takich kwestii, jak sygnalizowane przez protestującego „przekupstwo wyborcze”, sugerowane przykłady zaangażowania opisywane okoliczności przeprowadzenia głosowania za granicą. Sąd Najwyższy nie ma – w tym zakresie – możliwości dokonania oceny tak przywoływanych zdarzeń z punktu widzenia zarzutów formułowanych przez protestującego. Zarzut odnoszący się do terminu wyznaczenia daty wyborów nie może stać się przedmiotem protestu wyborczego ponieważ nie mieści się w jego granicach wyznaczonych zarówno w Konstytucji RP, jak i na poziomie ustawowym. Podstawą przysługującego wyborcy prawa zgłoszenia protestu do Sądu Najwyższego jest 4 art. 129 ust. 2 Konstytucji RP. Przepis ten wyraźnie wskazuje, że protest można zgłosić przeciwko ważności wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej oraz, że można to uczynić na zasadach określonych w ustawie. Analizując treść art. 129 ust. 2 Konstytucji RP należy zauważyć, że ustrojodawca nie uczynił materią protestu kwestii przeprowadzania wyborów, ale jedynie okoliczności ważności wyboru. Te dwie kategorie, choć odnoszące się – co do zasady – do tego samego aktu wyborczego, ujmowane są na poziomie konstytucyjnym odrębnie, o czym świadczy chociażby brzmienie art. 127 ust. 7 Konstytucji RP. Nie można zatem wszelkich zdarzeń związanych z organizacją i przeprowadzeniem wyborów utożsamiać w prosty sposób z ważnością wyboru. Przyznane wyborcy prawo zgłoszenia protestu może się zatem odnosić jedynie do tych elementów procedury wyborczej, które dotyczą samego wybierania Prezydenta RP. Tak wyznaczone granice protestu wiążą się bowiem z przyznaniem środka prawnego umożliwiającego sądową kontrolę sposobu wykonywania przez obywatela przysługującego mu czynnego prawa wyborczego. Jego podstawy nie mogą być zatem intepretowane w taki sposób, aby zamiast konstytucyjnej gwarancji dotyczącej realizowania jednego z praw obywatelskich, protest stał się w praktyce uniwersalnym mechanizmem weryfikacji wszelkich działań dotyczących wyborów, podejmowanych przez upoważnione do tego organy władzy publicznej. Protestujący kwestionował także sposób prezentowania kandydatów przez media publiczne, w szczególności przez ,,T..” oraz sygnalizował zaangażowanie Prezesa Rady Ministrów w prowadzenie kampanii wyborczej na rzecz ubiegającego się o ponowny wybór Prezydenta RP. Nie wskazywał jednak na związek między niewłaściwym – w jego ocenie – sposobem realizacji misji przez telewizję publiczną a naruszeniem przepisów Kodeksu wyborczego dotyczących głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyników wyborów mających wpływ na wynik wyborów (art. 82 § 1 pkt 2 k.wyb.). Nie twierdził przy tym, aby te negatywnie oceniane zdarzenia mogły w jakikolwiek sposób ograniczyć bądź wyłączyć korzystanie przez niego z przysługujących mu praw wyborczych. Z powyższych względów, działając na podstawie art. 322 § 1 k.wyb., Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji. 5