I NSW 48/20

Sygn. akt I NSW 48/20 POSTANOWIENIE Dnia 1 lipca 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Mirosław Sadowski (przewodniczący) SSN Tomasz Demendecki SSN Maria Szczepaniec (sprawozdawca) w sprawie z protestu wyborczego K.D. przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej przy udziale Przewodniczącego Państwowej Komisji Wyborczej i Prokuratora Generalnego po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 1 lipca 2020 r. postanawia: pozostawić protest bez dalszego biegu. UZASADNIENIE K.D. pismem z dnia 14 maja 2020 r. (data stempla pocztowego) wniosła protest wyborczy (zatytułowany jako „Pismo skarżącego”), wskazując, że jest to protest zarówno przeciwko: a) wyborowi Prezydenta [art. 321 § 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 684 ze zm., dalej: k.wyb.)] jak i b) ważności wyborów z powodu dopuszczenia się przestępstwa przeciwko wyborom lub naruszenia przez właściwy organ wyborczy przepisów 2 kodeksu dotyczących głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyników wyborów (art. 82 ust. 2 k.wyb.). Wnosząca protest podniosła, że zgodnie z prawem Marszałek Sejmu E.W. ogłosiła wybory prezydenckie na 10 maja 2020 r., a żadna z osób odpowiedzialnych za ich przeprowadzenie ani uprawnionych do działania w związku z organizacją wyborów nie podjęła żadnej czynności, która powodowałaby, że wybory zostały odwołane. K.D. podniosła, że masowe zaniechania i niewykonywanie obowiązków, które doprowadziły do tego, że faktycznie wybory nie były przeprowadzane nie oznaczają, że ich nie było w sensie prawnym, a także, iż nie podjęto żadnych działań zmierzających do przesunięcia daty wyborów (ogłoszenie stanu klęski żywiołowej). Zdaniem wnoszącej protest, oznacza to, że w sensie prawnym wybory się odbyły, lecz z uwagi na celowe zaniechania w praktyce uniemożliwiono osobom uprawnionym do głosowania wzięcie w nich udziału. Wnosząca protest podkreśliła również, że zgodnie z art. 292 § 1 k.wyb., jeżeli w wyborach, o których mowa w art. 289 k.wyb., żaden z kandydatów na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej nie uzyskał więcej niż połowy ważnie oddanych głosów, czternastego dnia po pierwszym głosowaniu przeprowadza się ponowne głosowanie, a analogiczna regulacja zawarta jest w art. 127 ust. 4 zd. 2 Konstytucji RP, gdzie stwierdza się, że jeżeli żaden z kandydatów nie uzyska wymaganej większości, czternastego dnia po pierwszym głosowaniu przeprowadza się ponowne głosowanie. W dalszej części protestu K.D. argumentowała, że dochodzi do pozbawienia czynnego i biernego prawa wyborczego wszystkich zainteresowanych wzięciem udziału w II turze wyborów. Zdaniem wnoszącej protest naruszono w szczególności art. 292 k.wyb. oraz art. od 313 do 320 k.wyb., co pośrednio prowadzi do naruszenia art. 324 k.wyb. Wnosząca protest uznała za konieczne dokonanie przez Sąd Najwyższy zabezpieczenia w postaci: wstrzymania wykonania uchwały PKW z 10 maja 2020 r., nr 129/2020 w sprawie stwierdzenia braku możliwości głosowania na kandydatów w wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej oraz nakazania wszystkim organom RP, w tym w szczególności Marszałek Sejmu E.W., wstrzymania się z podejmowaniem czynności zmierzających do przeprowadzenia nowych wyborów na Prezydenta RP, w tym w szczególności ogłaszania nowego 3 terminu wyborów na Prezydenta RP, przy czym wskazała, że wniosek nie dotyczy Sejmu ani Senatu w zakresie prowadzonych w nich prac legislacyjnych. W odpowiedzi na protest Państwowa Komisja Wyborcza (dalej: PKW lub Komisja) wyjaśniła, że w związku z tym, iż głosowanie w wyborach Prezydenta RP zarządzonych na dzień 10 maja 2020 r. nie odbyło się, Komisja działając na podstawie art. 293 § 1 w związku z § 3 oraz w związku z art. 160 § 1 pkt 1 k.wyb., w dniu 10 maja 2020 r., podjęła „uchwałę nr 129/2020 w sprawie stwierdzenia braku możliwości głosowania na kandydatów w wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej”, co jest równoważne w skutkach z przewidzianym w art. 293 § 3 k.wyb. brakiem możliwości głosowania ze względu na brak kandydatów. W konsekwencji proces wyborczy dotyczący wyborów Prezydenta RP zarządzonych na dzień 10 maja 2020 r. został zakończony. Uchwała została przekazana Marszałkowi Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej oraz podana do publicznej wiadomości, a także przekazana do ogłoszenia w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Komisja stwierdziła jednocześnie, że z uwagi na brak możliwości głosowania na kandydatów i nieprzeprowadzenie w związku z tym głosowania w wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 10 maja 2020 r., nie mogła m.in.: 1) ustalić wyników głosowania na kandydatów na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej i sporządzić protokołu głosowania (art. 316 k.wyb.); 2) stwierdzić, w drodze uchwały, wyniku wyborów na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (art. 317 § 1 k.wyb.); 3) podać do publicznej wiadomości wyników głosowania i wyniku wyborów, w formie obwieszczenia, które podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw (art. 318 § 1 i 3 k.wyb.). Zdaniem PKW brak było także podstaw do sporządzenia i przekazania Marszałkowi Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i Sądowi Najwyższemu sprawozdania z wyborów, gdyż zgodnie z art. 320 k.wyb. sporządza się je nie później niż 14 dnia po podaniu do publicznej wiadomości wyników wyborów, które nie zostały ustalone w konsekwencji nieprzeprowadzenia głosowania. Komisja wskazała także, że brak możliwości stwierdzenia wyniku wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 4 oraz podania go do wiadomości publicznej oznacza, że nie otworzył się termin do wnoszenia protestów wyborczych, o którym mowa w art. 321 § 1 k.wyb. Z przedstawionych wyżej względów oraz biorąc pod uwagę, że przepisy k.wyb. nie przewidują środka odwoławczego od powołanej wyżej uchwały, PKW wniosła „o pozostawienie protestu wyborczego bez rozpoznania z uwagi na brak podstawy do jego wniesienia”. Prokurator Generalny w swoim stanowisku w sprawie wyraził pogląd, iż wniesiony protest należy pozostawić bez dalszego biegu. W uzasadnieniu Prokurator Generalny wskazał, że PKW nie ogłosiła wyniku wyborów, ponieważ ich nie przeprowadzono, a jedynie 10 maja 2020 r. PKW podjęła uchwałę nr 129/2020 w sprawie stwierdzenia braku możliwości głosowania na kandydatów w wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej i na tej podstawie stwierdziła, że w wyborach zarządzonych na 10 maja 2020 r. nie było możliwości głosowania na kandydatów. Brak możliwości przeprowadzenia wyborów jest równoważny w skutkach z przewidzianym w art. 293 § 3 k.wyb. brakiem możliwości głosowania ze względu na brak kandydatów. Prokurator Generalny podkreślił, że termin do złożenia protestu wyborczego, o którym mowa w art. 321 § 1 k.wyb. nie rozpoczął swego biegu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Zgodnie z art. 129 ust. 2 Konstytucji RP wyborcy przysługuje prawo zgłoszenia do Sądu Najwyższego protestu przeciwko ważności wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na zasadach określonych w ustawie. Zgodnie z art. 321 § 1 k.wyb. protest przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wnosi się na piśmie do Sądu Najwyższego nie później niż w ciągu 14 dni od dnia podania wyników wyborów do publicznej wiadomości przez Państwową Komisję Wyborczą. Nadanie w tym terminie protestu w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe jest równoznaczne z wniesieniem go do Sądu Najwyższego. Wynika z tego, że protest wnosi się „przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej” a termin do jego wniesienia rozpoczyna się „od dnia podania wyników wyborów do publicznej 5 wiadomości przez Państwową Komisję Wyborczą”. Termin określony w art. 321 § 1 k.wyb. jest terminem zawitym. Zaczyna on biec od następnego dnia po publikacji w Dzienniku Ustaw obwieszczenia Państwowej Komisji Wyborczej o wynikach wyborów (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 23 października 1995 r., III SW 8/95). Zgodnie z art. 321 § 3 k.wyb. wnoszący protest powinien sformułować w nim zarzuty oraz przedstawić lub wskazać dowody, na których opiera swoje zarzuty. Wnosząca protest uznała, iż wybory odbyły się i doszło do naruszenia licznych przepisów k.wyb. Wybory Prezydenta RP zarządzone na dzień 10 maja 2020 r. nie odbyły się, co znalazło odzwierciedlenie w treści uchwały PKW z 10 maja 2020 r. nr 129/2020 w sprawie stwierdzenia braku możliwości głosowania na kandydatów w wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Komisja nie podała wyników tych wyborów, tym samym nie otworzył się termin do wniesienia protestu wyborczego przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, określony w art. 321 § 1 k.wyb. W odniesieniu do zawartego w proteście żądania wstrzymania wykonania uchwały PKW z 10 maja 2020 r. nr 129/2020 w sprawie stwierdzenia braku możliwości głosowania na kandydatów w wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej podkreślenia wymaga, że przepisy k.wyb. nie przewidują środka odwoławczego od powołanej wyżej uchwały (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 20 maja 2020 r., I NSW 30/20). Artykuł 322 § 1 k.wyb. stanowi, że Sąd Najwyższy pozostawia bez dalszego biegu protest wniesiony przez osobę do tego nieuprawnioną lub niespełniający warunków określonych w art. 321 k.wyb. Niedopuszczalne jest przywrócenie terminu do wniesienia protestu. Podsumowując, głosowanie w wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych na 10 maja 2020 r. nie odbyło się. Państwowa Komisja Wyborcza działając na podstawie art. 293 § 1 w zw. z § 3 oraz w zw. z art. 160 § 1 pkt 1 k.wyb. w dniu 10 maja 2020 r. podjęła uchwałę nr 129/2020 w sprawie stwierdzenia braku możliwości głosowania na kandydatów w wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Uchwała ta została opublikowana w Dzienniku Ustaw 1 czerwca 2020 r. (Dz.U. 2020, poz. 967). Wynik wyborów nie został podany do 6 publicznej wiadomości, zatem termin do wnoszenia protestów wyborczych nie rozpoczął biegu. Uchwała PKW z 10 maja 2020 r. nie jest przy tym aktem, który mógłby zostać uznany za „podanie wyników wyborów do publicznej wiadomości” w rozumieniu art. 321 § 1 k.wyb., a tym samym protest nie spełnia warunków określonych w art. 321 k.wyb. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 322 § 1 k.wyb. protest należało pozostawić bez dalszego biegu, o czym Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia.