I NSWR 472/23

I NSWR 472/23 POSTANOWIENIE Dnia 23 listopada 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Leszek Bosek w sprawie z protestu J. B. z udziałem Przewodniczącego Państwowej Komisji Wyborczej, Prokuratora Generalnego przeciwko ważności referendum ogólnokrajowego po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 23 listopada 2023 r., pozostawia protest bez dalszego biegu. (r.g.) UZASADNIENIE Pismem z 24 października 2023 r. J. B. wniósł do Sądu Najwyższego protest przeciwko ważności referendum ogólnokrajowego przeprowadzonego w dniu 15 października 2023 r. Wnoszący protest posłużył się formularzem z instrukcją „WYPEŁNIĆ (KONIECZNY PESEL I NUMER OBWODU GŁOSOWANIA), PODPISAĆ, WYSŁAĆ LISTEM POLECONYM”. Z treści formularza wynika, że członkowie obwodowych komisji wyborczych zadawali głosującym pytania m.in. „Bez referendum, czy tak?”, „Oczywiście tylko dwie karty?”, „Czy wszystkie trzy I NSWR 472/23 2 karty?”, „Rozumiem, że bez referendum?”. Zdaniem wnoszącego protest praktyka ta „miała charakter powszechny”, o czym świadczą relacje „całej głosującej rodziny oraz wszelkich znajomych”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 33 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o referendum ogólnokrajowym (tekst jedn. Dz.U. 2020, poz. 851 ze zm., dalej: „ustawa o referendum ogólnokrajowym”), przeciwko ważności referendum może być wniesiony protest ze względu na zarzut dopuszczenia się przestępstwa przeciwko referendum lub naruszenia przepisów niniejszej ustawy dotyczących głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyniku referendum (ust. 1). Jeżeli podstawę protestu stanowi zarzut popełnienia przestępstwa przeciwko referendum lub naruszenia przez Państwową Komisję Wyborczą przepisów niniejszej ustawy dotyczących ustalenia wyników głosowania lub wyniku referendum, może go wnieść każda osoba uprawniona do udziału w referendum (ust. 2). Protest przeciwko ważności referendum z powodu naruszenia przepisów niniejszej ustawy dotyczących głosowania, ustalenia wyników głosowania w obwodzie lub przez komisarza wyborczego może wnieść osoba, której nazwisko w dniu głosowania było umieszczone w spisie osób uprawnionych do udziału w referendum odpowiednio w tym obwodzie głosowania lub na obszarze objętym właściwością komisarza wyborczego (ust. 3). Prawo wniesienia protestu przysługuje również przewodniczącemu komisji obwodowej, podmiotowi uprawnionemu, o którym mowa w art. 48, lub upoważnionej przez niego osobie (ust. 4). Uregulowanie to uzupełnia art. 34 ustawy o referendum ogólnokrajowym, który stanowi, że protest wnosi się do Sądu Najwyższego na piśmie w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyniku referendum przez Państwową Komisję Wyborczą w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 1), a do warunków i trybu wnoszenia protestu oraz sposobu jego rozpatrywania i trybu podejmowania uchwały w tej sprawie przez Sąd Najwyższy stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (ust. 2). I NSWR 472/23 3 Artykuł 241 § 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 2408, dalej: „Kodeks wyborczy”) określa warunki ustawowe wniesienia protestu przeciwko wyborom. Przepis ten stanowi, że wnoszący protest zobowiązany jest sformułować zarzuty oraz przedstawić lub wskazać dowody, na których opiera swoje zarzuty. Artykuł 243 § 1 Kodeksu wyborczego przesądza natomiast, że Sąd Najwyższy pozostawia bez dalszego biegu protest wniesiony przez osobę do tego nieuprawnioną lub niespełniający warunków określonych w art. 241. Konstrukcyjnym elementem protestu jest zatem takie sformułowanie zarzutów popełnienia konkretnych przestępstw lub naruszeń ustawy o referendum ogólnokrajowym lub Kodeksu wyborczego dotyczących głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyniku referendum lub wyborów, które poparte są dowodami i wykazują naruszenie własnego, konkretnego, rzeczywistego i aktualnego interesu protestującego. Przedmiotem protestu nie mogą być zarzuty abstrakcyjne, hipotetyczne, dotyczące innych osób, bliżej nieokreślone, niezwiązane ściśle z sytuacją prawną protestującego (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 7 listopada 2023 r., I NSW 86/23; z 14 listopada 2023 r., I NSWR 83/23; z 30 października 2019 r., I NSW 117/19; z 18 lipca 2019 r., I NSW 39/19). Odnosząc powyższe do niniejszego protestu, Sąd Najwyższy stwierdza, że wnoszący protest ograniczył się do stwierdzenia, że członkowie obwodowych komisji wyborczych zadawali głosującym pytania dotyczące kart referendalnych, a praktyka ta „miała charakter powszechny”, o czym świadczą relacje „całej głosującej rodziny oraz wszelkich znajomych”. Sformułowany zarzut ma charakter abstrakcyjny i hipotetyczny, ponieważ wnoszący protest nie precyzuje nawet, w których komisjach wyborczych oraz w jakich okolicznościach miało dojść do nieprawidłowości. Wnoszący protest nie podaje również danych innych członków rodziny i znajomych, na których się powołuje. Sformułowany zarzut nie odpowiada zatem ustawie. Samo gołosłowne stwierdzenie wnoszącego protest, że „była to praktyka powszechna” jest niewystarczające, ponieważ nie zostało ani udowodnione, ani nawet uprawdopodobnione. Sąd Najwyższy nie jest upoważniony I NSWR 472/23 4 ani do inicjowania postępowania protestowego z urzędu, ani do formułowania za protestującego zarzutów, ani wreszcie do wskazywania dowodów, na których protestujący opiera swoje zarzuty. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 243 § 1 Kodeksu wyborczego w związku z art. 34 ust. 2 ustawy o referendum ogólnokrajowym w związku z art. 39810 k.p.c. i w związku z art. 13 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy zobowiązany był z mocy prawa pozostawić protest bez rozpatrzenia i odmówić mu nadania dalszego biegu. [SOP] [ms]