I NWW 298/24

I NWW 298/24 POSTANOWIENIE Dnia 15 stycznia 2025 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Dobrowolski w sprawie z powództwa R. R.-C. R. przeciwko R. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. o ochronę dóbr osobistych ze skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 14 listopada 2023 r. sygn. V ACa 1130/22 w przedmiocie wniosku pozwanego o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Piotra Telusiewicza od orzekania w sprawie I CSK 1396/24 na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 15 stycznia 2025 r. stwierdza swoją niewłaściwość i wniosek zgodnie z właściwością przekazuje do rozpoznania Sądowi Najwyższemu – Izbie Cywilnej. ł.n UZASADNIENIE Pismem z 16 grudnia 2024 r. pełnomocnik R. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: wnioskodawca) na podstawie art. 49 § 1 k.p.c. wniósł o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Piotra Telusiewicza od orzekania w sprawie o sygn. I CSK 1396/24. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że Sędzia Piotr Telusiewicz został powołany na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej I NWW 298/24 2 Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3). Jednocześnie wnioskodawca podkreślił, że jest wydawcą kilku opiniotwórczych środków masowego przekazu, w których niejednokrotnie krytycznie odnoszono się do legalności tak ukształtowanego ustroju Krajowej Rady Sądownictwa. W ocenie wnioskodawcy okoliczność ta może wywołać uzasadnione wątpliwości, co do bezstronności i niezależności w niniejszej sprawie objętego wnioskiem sędziego. Ponadto zgodnie z uchwałą składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA 1-4110-1/20 (OSNK 2000 nr 2, poz. 1 i OSNC 2020 nr 4, poz. 34) wnioskodawca uznał, że istnieje uzasadnione ryzyko, że w składzie Sądu Najwyższego zajdzie sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. Zarządzeniem z 20 grudnia 2024 r. Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą Izby Cywilnej przekazała na podstawie art. 26 § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym powyższy wniosek wraz z aktami Prezesowi Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych celem nadania dalszego biegu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 26 § 2 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (dalej: „ustawa o SN”) do wyłącznej właściwości Sądu Najwyższego należy rozpoznawanie wniosków lub oświadczeń dotyczących wyłączenia sędziego albo o oznaczenie sądu, przed którym ma się toczyć postępowanie, obejmujących zarzut braku niezależności sądu lub braku niezawisłości sędziego. Ustawodawca określił w analizowanym przepisie wyłączną funkcjonalną właściwość Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w zakresie określonego rodzaju spraw (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 lipca 2024 r., I NWW 161/24). W wyroku z 24 czerwca 1998 r., K 3/98, Trybunał Konstytucyjny wskazał, że niezawisłość sędziowska obejmuje szereg elementów, takich jak: I NWW 298/24 3 1) bezstronność w stosunku do uczestników postępowania; 2) niezależność wobec organów (instytucji) pozasądowych; 3) samodzielność sędziego wobec władz i innych organów sądowych; 4) niezależność od wpływu czynników politycznych, zwłaszcza partii politycznych oraz 5) wewnętrzną niezależność sędziego. Podobnie wypowiada się Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej podnosząc, że wewnętrzny element niezawisłości łączy się z pojęciem bezstronności i dotyczy jednakowego dystansu do stron sporu i ich interesów w odniesieniu do jego przedmiotu (zob. m.in. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 września 2006 r., C-506/04). Z punktu widzenia funkcjonowania w polskiej przestrzeni prawnej regulacji wprowadzonych ustawą z dnia z dnia 20 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2020, poz. 190) konieczne jest jednak wyraźne określenie granic pojęciowych każdego z nich. Podkreślić bowiem należy, że wniosek o wyłączenie sędziego składany na podstawie art. 26 § 2 ustawy o SN jest odrębną instytucją od wniosków składanych na podstawie przepisów proceduralnych, w których kwestionuje się bezstronność sędziego w danej sprawie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 października 2023 r., I NWW 350/23). Pojęcie „niezależności” należy odnosić do funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości w ogólności (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 20 maja 2020 r., I NWW 9/20; z 3 czerwca 2020 r., I NWW 28/20; z 10 listopada 2020 r., I NWW 64/20; z 30 kwietnia 2021 r., I NWW 91/20). W świetle art. 173 Konstytucji RP sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego podnosi się, że „odrębność i niezależność sądów, w rozumieniu art. 173 Konstytucji, zakłada oddzielenie sądownictwa od organów innych władz, tak aby zapewnić sądom pełną samodzielność w zakresie rozpoznawania spraw i orzekania. Odrębność taką należy rozumieć jako odrębność organizacyjną, co oznacza, że władza sądownicza jest osobną, autonomiczną strukturą organizacyjną w systemie organów państwa, a także jako odrębność funkcjonalną, co oznacza, że na wymierzanie sprawiedliwości w ramach władzy sądowniczej nie ma wpływu ani władza ustawodawcza, ani władza wykonawcza” (wyrok Trybunału Konstytucyjnego I NWW 298/24 4 z 7 listopada 2013 r., K 31/12, OTK-A 2013, nr 8, poz. 121). Wynika z tego jednoznacznie, że sąd powinien stanowić strukturę niezależną od wpływu czynników społecznych i politycznych. W tym aspekcie ad casum ocenie należy poddać zatem ewentualną zależność sądu, przed którym toczy się postępowanie, od wszelkich organów pozasądowych, w tym władzy ustawodawczej, wykonawczej, a także od organizacji społecznych. Z kolei pojęcie „niezawisłości” należy odnosić do konkretnego podmiotu sprawującego władzę sądowniczą, a więc do sędziego. Jest ona związana ze sprawowaniem przez sędziów władzy sądowniczej i dotyczy każdego jej elementu. Zgodnie z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Sędzia powinien zatem podejmować każdą decyzję procesową w sposób w pełni samodzielny i autonomiczny, wyłącznie w oparciu o przepisy prawa i własne sumienie. Sędzia nie może być poddawany naciskom, wytycznym czy nakazom ze strony jakiegokolwiek innego podmiotu. Pojęcie „bezstronność”, o której stanowi stosowany w niniejszej sprawie art. 49 § 1 k.p.c., oznacza brak uprzedzeń i neutralność wobec stron, a także niekierowanie się przy rozstrzyganiu sprawy względami, które miałyby charakter inny niż merytoryczny (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2023 r., II NSNc 133/23). Przesłanki te muszą mieć charakter obiektywny i weryfikowalny, to znaczy muszą być możliwe do zweryfikowania z punktu widzenia postronnego obserwatora (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 lipca 2024 r., I NWW 161/24). W świetle tego przyjąć należy, że o możliwości wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy nie decyduje samo subiektywne przekonanie strony o braku jego bezstronności, ale faktyczne wystąpienie okoliczności uzasadniających to odczucie (wyrok Sądu Najwyższego z 21 marca 2018 r., V CSK 256/17). Także w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego podkreśla się istotne znaczenie dwóch wymiarów bezstronności – wymiaru wewnętrznego, stanowiącego subiektywne przekonanie sędziego i wymiaru zewnętrznego (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 stycznia 1999 r., K 1/98, OTK 1999, nr 1, poz. 3). I NWW 298/24 5 Z uwagi na ukształtowanie przepisów dotyczących wyłączenia sędziego przyjąć należy, że wszystkie wnioski, które oparte są na podstawach innych niż zarzut braku niezależności sądu lub braku niezawisłości sędziego, powinny zostać rozpoznane przez sąd powszechny lub Sąd Najwyższy, którego właściwość powinna być ustalana na podstawie przepisów odpowiedniej ustawy procesowej (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 20 maja 2020 r., I NWW 9/20; z 25 czerwca 2020 r., I NWW 10/20; z 30 września 2020 r., I NWW 66/20; z 10 listopada 2020 r., I NWW 58/20; z 3 sierpnia 2021 r., I NWW 38/21). Lektura podniesionych w niniejszej sprawie przez wnioskodawcę okoliczności mających uzasadniać wyłączenie wskazanego sędziego Sądu Najwyższego pozwala na stwierdzenie, że sprowadzają się one w istocie do obawy, że prowadzona przez wnioskodawcę działalność medialna, jednoznacznie krytyczna w zakresie ukształtowanego po 2017 r. ustroju Krajowej Rady Sądownictwa, mogłaby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego powołanego przez tę Radę. Analiza wywiedzionego wniosku o wyłączenie prowadzi do konkluzji, że podniesione w nim okoliczności mieszczą się w zakresie przedmiotowym pojęcia „okoliczności uzasadniających wątpliwości co do bezstronności sędziego”, o których stanowi art. 49 § 1 k.p.c. Z uwagi na powyższe należy uznać, że złożony przez wnioskodawcę wniosek o wyłączenie sędziego wchodzi w zakres zastosowania art. 49 § 1 k.p.c., a co za tym idzie nie podlega wyłącznej kognicji Sądu Najwyższego – Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych na podstawie art. 26 § 2 ustawy o SN. Rodzi to konieczność przekazania tego wniosku do rozpoznania właściwemu sądowi, w tym wypadku Izbie Cywilnej Sądu Najwyższego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 200 § 14 k.p.c. i art. 52 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. ł.n [a.ł] I NWW 298/24 6