II NSNc 19/26

II NSNc 19/26 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 października 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Krzysztof Wiak (przewodniczący) SSN Paweł Czubik (sprawozdawca) Mariusz Grzegorz Wilczyński (ławnik Sądu Najwyższego) w sprawie z odwołań J. F. i F. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddziałowi w Warszawie o podleganie ubezpieczeniom społecznym po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 20 października 2026 r. skargi nadzwyczajnej Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców wniesionej od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 8 stycznia 2021 r., sygn. XIII U 314/20 1. uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Warszawie z … stycznia 2020 r., nr […] i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie; 2. znosi wzajemnie koszty postępowania wywołanego wniesioną skargą nadzwyczajną. D.Z. II NSNc 19/26 2 UZASADNIENIE Pismem z … stycznia 2026 r. Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców (dalej jako: „Rzecznik” lub „RMiŚP”), działając w oparciu o art. 89 § 1 in principio ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 622; dalej jako: „ustawa o SN”), z uwagi na konieczność zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawa urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 6 w związku z art. 1 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o Rzeczniku Małych i Średnich Przedsiębiorców (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1668 ze zm.) w związku z art. 89 § 2 ustawy o SN wniósł skargę nadzwyczajną od prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 8 stycznia 2021 r., XIII U 314/20, zaskarżając to orzeczenie w części oddalającej odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Warszawie z … stycznia 2020 r., nr […]. Zaskarżonemu wyrokowi – na podstawie art. 89 § 1 in principio ustawy o SN, a także na podstawie art. 89 § 1 pkt 1 i 2 ustawy o SN – Rzecznik zarzucił: 1. że występujące w zaskarżonym orzeczeniu rażące naruszenia prawa oraz naruszenia zasad, wolności i praw człowieka i obywatela, określonych w Konstytucji RP, polegające w szczególności na nałożeniu obowiązku w postaci uiszczania daniny publicznej w postaci składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo iż żaden przepis prawa powszechnie obowiązującego nie dawał ku temu podstaw – prowadzą do naruszenia idei sprawiedliwości społecznej, jak i szczegółowych zasad pochodnych idei sprawiedliwości społecznej, określonej w art. 2 Konstytucji RP, tj. zasady ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa, zasady lojalności państwa względem obywateli, która ściśle wiąże się z bezpieczeństwem prawnym jednostki, zasady przewidywalności prawa stanowionego przez państwo oraz respektowania przez władzę działań podejmowanych w zaufaniu do państwa gwarantujących ochronę wolności człowieka, które to naruszenia prowadzą do ograniczenia praw jednostki na rzecz imperium państwa; w konsekwencji wzruszenie zaskarżonego orzeczenia jest konieczne dla zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawa urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, co uzasadnia odstępstwo od zasady stabilności prawomocnego rozstrzygnięcia; II NSNc 19/26 3 2. że w sposób rażący narusza prawo przez błędną wykładnię art. 8 ust. 6 pkt 4 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 350 ze zm.; dalej jako: „u.s.u.s.” lub „ustawa systemowa”), w związku z art. 4 § 1 pkt 3 k.s.h., a także błędną wykładnię norm kompetencyjnych, tj. art. 83 ust. 1 pkt 1 oraz art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy systemowej, polegające na: a) bezpodstawnym odejściu od wykładni literalnej (naruszenie zakazu wykładni homonimicznej), skutkujące w szczególności naruszeniem zakazu domniemania kompetencji organu, b) zastosowaniu wykładni contra legem zawierającej element nowości normatywnej, poprzez naruszenie reguł preferencji, tj. zasady interpretacji na korzyść podmiotu zobowiązanego w prawie daninowym poprzez wykładnię rozszerzającą przepisów uprawniających i wykładnię zawężającą przepisów zobowiązujących (in dubio pro tributario), w tym zakazu stosowania analogii do zwiększenia obowiązków daninowych, - co skutkowało przyjęciem, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Warszawie (dalej także jako: „ZUS” lub „organ rentowy”) uprawniony jest do objęcia ubezpieczeniami społecznymi (emerytalnym, rentowymi, wypadkowym) większościowego wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jako wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., w sytuacji gdy w ocenie ZUS, udział drugiego wspólnika ma iluzoryczny charakter, podczas gdy u.s.u.s. reguluje system danin publicznych, tym samym ma charakter ius strictum i nie przewiduje obejmowania ubezpieczeniami społecznymi większościowych wspólników, ani nie zawiera odrębnej definicji wspólnika jednoosobowej spółki dla celów ubezpieczeń społecznych, a wskazane normy kompetencyjne dotyczące organu rentowego w żaden sposób nie umożliwiają organowi obejmowania ubezpieczeniami społecznymi tzw. „dominującego wspólnika”, jako rzekomo jedynego wspólnika wskutek badania przez organ iluzoryczności udziałów pozostałych wspólników; 3. naruszenie zasad, wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji RP, tj. zasady demokratycznego państwa prawnego wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP, zasady praworządności wyrażonej w art. 7 Konstytucji RP, zasady konstytucyjnego prawa podmiotowego do zabezpieczenia społecznego wyrażonej w art. 67 ust. 1 w związku z art. 84 i art. 217 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady pewności prawa i ochrony praw nabytych, zasady wyłączności ustawowej prawa II NSNc 19/26 4 daninowego, zasady określoności regulacji daninowych, zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa poprzez rażące naruszenie prawa przez błędną jego wykładnię, tj. art. 8 ust. 6 pkt 4 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 12 ust. 1 ustawy systemowej w związku z art. 4 § 1 pkt 3 k.s.h., a także błędną wykładnię norm kompetencyjnych, tj. art. 83 ust. 1 pkt 1 oraz art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy systemowej, polegającą na bezpodstawnym odejściu od wykładni literalnej, naruszeniu zakazu wykładni homonimicznej oraz zakazu domniemania kompetencji organu, zastosowanie wykładni contra legem zawierającej element nowości normatywnej, przy jednoczesnym naruszeniu reguł preferencji. W ocenie RMiŚP, powyższe naruszenia w zaskarżonym wyroku prowadzą do ograniczenia praw jednostki na rzecz imperium państwa, co pozostaje w sprzeczności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej. W oparciu o powyższe zarzuty – rozwinięte następnie w uzasadnieniu skargi nadzwyczajnej – Rzecznik, na podstawie art. 91 § 1 ustawy o SN, wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w części oddalającej odwołanie od decyzji ZUS z … stycznia 2020 r., nr […] i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez stwierdzenie, iż J. F. nie podlega ubezpieczeniom społecznym (emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu) jako wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością od dnia 7 listopada 2014 r., 2. ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w części oddalającej odwołanie od decyzji ZUS z … stycznia 2020 r., nr […] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu. W skardze nadzwyczajnej RMiŚP przedstawił stan faktyczny i prawny sprawy. Jak wskazał, ZUS decyzją z … stycznia 2020 r., nr […], działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 1, art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 38 ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 1 u.s.u.s. stwierdził, że J. F. (dalej jako: „ubezpieczony”), jako pracownik u płatnika składek F. (dalej jako: „Spółka”), nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu od dnia 1 grudnia 2014 r. do dnia 30 czerwca 2019 r. W decyzji tej wskazano, że z dokumentów znajdujących się w dyspozycji organu rentowego wynikało, że ubezpieczony podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w okresie od dnia 1 grudnia 2014 r. do dnia 30 czerwca 2019 r. z tytułu umowy o pracę z ww. Spółką. W odpowiedzi na wszczęcie II NSNc 19/26 5 postępowania ubezpieczony przedstawił organowi umowę o pracę zawartą ze Spółką, z której wynikało, że została ona zawarta przez pełnomocnika – R. M. Zgodnie z tą umową, ubezpieczony został zatrudniony od dnia 1 grudnia 2014 r. na stanowisku dyrektora zarządzającego w wymiarze pełnego etatu z miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości 1 800 zł brutto. Organ podniósł również, że ubezpieczony jednocześnie od dnia 25 lutego 2014 r. był jedynym wspólnikiem jednoosobowej Spółki oraz był jej jedynym członkiem zarządu. W konsekwencji, ZUS stwierdził, że taka umowa o pracę była nieważna, gdyż niemożliwe jest świadczenie pracy w ramach stosunku pracy na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem w sytuacji, gdy wszystkie role pełni ta sama osoba. W ocenie ZUS, konstruktywne cechy stosunku pracy nie występują w stosunku prawnym nawiązanym pomiędzy Spółką a ubezpieczonym, nawet gdy umowa została zawarta za pośrednictwem ustanowionego pełnomocnika. Kolejną decyzją z … stycznia 2020 r., nr […], ZUS działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 1, art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1, art. 9 ust. 2c u.s.u.s. stwierdził, że ubezpieczony jako wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od dnia 7 listopada 2014 r. W uzasadnieniu ww. decyzji organ rentowy wyjaśnił, że z zapisów w Krajowym Rejestrze Sądowym wynikało, że od dnia 25 lutego 2014 r. ubezpieczony był wspólnikiem Spółki i w okresie od dnia 25 lutego 2014 r. do dnia 26 kwietnia 2017 r. posiadał 99% udziałów Spółki, a od dnia 27 kwietnia 2017 r. posiadał 98% udziałów. Organ wskazał również, że według zapisów w CEIDG ubezpieczony prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą w okresie od dnia 2 lipca 2012 r. do dnia 6 listopada 2014 r. i z tego tytułu podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z kodem tytułu ubezpieczenia 0510. W decyzji ZUS uznał, że w przypadku gdy udział innego wspólnika ma charakter iluzoryczny, to Spółkę z pespektywy prawa ubezpieczeń społecznych należy traktować jako jednoosobową. Sąd Okręgowy w Warszawie po rozpoznaniu 8 stycznia 2021 r. sprawy ubezpieczonego i Spółki przeciwko ZUS o podleganie ubezpieczeniom społecznym, na skutek odwołań Spółki od decyzji ZUS z … stycznia 2020 r.: nr […] oraz nr […] – oddalił odwołania (sprawa o sygn. XIII U 314/20). Apelacji od ww. wyroku Sądu Okręgowego nie wniesiono. II NSNc 19/26 6 Wnioskiem z … grudnia 2025 r. Spółka zwróciła się do Rzecznika o wniesienie skargi nadzwyczajnej, wskazując, że wyrok Sądu Okręgowego rażąco narusza zasady konstytucyjne, w szczególności zasadę sprawiedliwości społecznej oraz ochrony praw jednostki, a także doprowadził do skutków, których nie sposób pogodzić z zasadą zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Pismem z … lutego 2026 r. organ rentowy, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył odpowiedź na skargę nadzwyczajną, wnosząc o oddalenie skargi nadzwyczajnej w zakresie wniosków w niej wskazanych oraz rozpoznanie skargi nadzwyczajnej na posiedzeniu niejawnym. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku – sporządzonym już po wniesieniu skargi nadzwyczajnej (k. 84-91 akt nadesłanych) – Sąd Okręgowy, w odniesieniu do odwołania wywiedzionego względem decyzji ZUS z … stycznia 2020 r., nr […], wskazał, że w sprawie spornym było, czy ubezpieczony jako wspólnik posiadający 98% udziałów w F., może być uznany za wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Problem objęcia ubezpieczeniem społecznym „niemal jedynego wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością” czy też „wspólnika dominującego” wywoływał szereg kontrowersji, zwłaszcza w kontekście pracowniczej więzi ubezpieczeniowej takiej osoby. Sąd Okręgowy stwierdził, że początkowo w orzecznictwie sądów ubezpieczeń społecznych i Sądu Najwyższego dominował pogląd, że spółkę można traktować jako spółkę jednoosobową, także wtedy, gdy udziałowiec większościowy nie posiada wszystkich udziałów. Sąd podzielił to stanowisko i dlatego uznał, że na użytek prawa ubezpieczeń społecznych J. F., posiadającego 98% udziałów spółki F., należy traktować jako jedynego wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Sąd przyjął bowiem, że dysproporcja w ilości posiadanych udziałów przez wspólników Spółki oraz fakt sprawowania zarządu przez ubezpieczonego jednoosobowo świadczy o tym, że wpływ drugiego wspólnika na sprawy Spółki w istocie był iluzoryczny lub symboliczny. Dalej w uzasadnieniu (s. 6) wskazano expressis verbis, że „Sąd Okręgowy ma świadomość tego, że już po wydaniu niniejszego rozstrzygnięcia wyżej przedstawiona linia orzecznicza uległa zmianie”. Jednocześnie Sąd podniósł, że osoba kwestionująca stanowisko organu rentowego, zawarte w wydanych po przeprowadzonych postępowaniach kontrolnych decyzjach, zobowiązana jest nie tylko do podważania trafności poczynionych przez organ rentowy ustaleń, II NSNc 19/26 7 ale również – nie ograniczając się wyłącznie do polemiki z tymi ustaleniami – winna, zgodnie z treścią art. 6 k.c., wskazać na okoliczności i fakty znajdujące oparcie w materialne dowodowym, z których możliwym byłoby wyprowadzenie wniosków i twierdzeń zgodnych ze stanowiskiem zaprezentowanym w odwołaniu. Tymczasem odwołujący w niniejszej sprawie nie zaoferowali żadnego materiału dowodowego, z którego wynikałoby, że wspólnik mniejszościowy w spornym okresie nie był tylko figurantem, faktycznie współdecydował w badanym okresie o sprawach Spółki, aktywnie uczestniczył w prowadzeniu działalności Spółki i miał realny wpływ na jej funkcjonowanie. Reasumując, Sąd Okręgowy uznał, że organ rentowy prawidłowo przyjął, że istnieją podstawy do objęcia J. F. obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi, jako wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, od 7 listopada 2014 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga nadzwyczajna zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone orzeczenie, tj. prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 8 stycznia 2021 r., XIII U 314/20, w części oddalającej odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Warszawie z … stycznia 2020 r., nr […], nie odpowiada prawu. Skarga nadzwyczajna jest instrumentem szeroko rozumianego wymiaru sprawiedliwości w znaczeniu określonym w art. 175 ust. 1 Konstytucji RP. Jej celem jest wyeliminowanie z obrotu wadliwych, a jednocześnie naruszających zasady sprawiedliwości społecznej, orzeczeń sądowych, które dotyczą konkretnych, zindywidualizowanych podmiotów (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 3 kwietnia 2019 r., I NSNk 2/19; wyrok Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2020 r., I NSNu 1/20). Rolą kontroli nadzwyczajnej nie jest jednak eliminowanie wszystkich wadliwych orzeczeń. Wyjątkowość orzekania w ramach tej instytucji powinna dotyczyć tylko tych z nich, które nie dają się pogodzić z podstawowymi zasadami demokratycznego państwa prawnego, będąc prima facie orzeczeniami w sposób elementarny niesprawiedliwymi (por. wyrok Sądu Najwyższego z 15 grudnia 2021 r., I NSNc 146/21). II NSNc 19/26 8 W piśmiennictwie zauważa się, że z formalnego punktu widzenia skarga nadzwyczajna należy do nadzwyczajnych środków zaskarżenia o złożonym charakterze (T. Ereciński, K. Weitz, Skarga nadzwyczajna w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2019 r., Nr 2, s. 8). Formalnoprawna analiza skargi nadzwyczajnej wniesionej w niniejszej sprawie prowadzi do wniosku, że skarga jest dopuszczalna, co otwiera możliwość jej merytorycznego rozpoznania. Przechodząc do zasadniczych rozważań Sąd Najwyższy w składzie orzekającym wskazuje, że podobna sprawa była już przedmiotem analizy Sądu Najwyższego, który wyrokiem z 19 lutego 2025 r., II NSNc 1/24, przyznał rację RMiŚP, że naruszające prawo jest takie rozstrzygnięcie sądu powszechnego, które legitymizuje praktykę organu rentowego polegającą na oskładkowaniu tzw. wspólnika dominującego. Pogląd ten jest niewątpliwie słuszny i Sąd Najwyższy w składzie obecnym przyjmuje go za własny. W myśl art. 6 ust. 1 pkt 5 u.s.u.s., osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi obowiązkowo podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, z zastrzeżeniem art. 8 i 9 u.s.u.s. Obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu (art. 12 ust. 1 u.s.u.s.). Ustawa systemowa nie zawiera regulacji dotyczących obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym udziałowców wieloosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, w tym udziałowców dominujących. Wskazuje natomiast jednoznacznie, że za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się m.in. wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej (art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s.). W orzecznictwie istnieje koncepcja „niemal jedynego wspólnika” lub „wspólnika iluzorycznego”, która występuje wówczas, gdy spółka z ograniczoną odpowiedzialnością nie jest formalnie spółką jednoosobową, ale proporcja udziałów poszczególnych wspólników występująca w tej spółce powoduje, że tylko jeden wspólnik w istocie ma wszystkie uprawnienia zarówno korporacyjne, jak i majątkowe. W szczególności taka sytuacja występuje wtedy, gdy jeden wspólnik posiada taką część udziałów, która zapewnia mu wyłączne prawo głosu na zgromadzeniu wspólników i niemal wyłączne prawo do zysku, a także – wskutek pełnienia funkcji jednoosobowego zarządu – nieskrępowane samodzielne decydowanie o bieżącej II NSNc 19/26 9 działalności spółki. Status prawny takiego wspólnika jest więc analogiczny jak wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Chodzi o sytuację, gdy udział drugiego wspólnika (wspólników) jest symboliczny i iluzoryczny, przy czym oceny takiej należy zawsze dokonywać w konkretnych okolicznościach sprawy. W niektórych orzeczeniach stwierdzano, że z perspektywy prawa ubezpieczeń społecznych tego rodzaju spółkę należy traktować jak spółkę jednoosobową (z wielu wyrok Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 2010 r., II UK 177/09). W analizowanej sprawie Sąd Okręgowy uznał, że J. F., posiadając 98% udziałów w Spółce, jest wspólnikiem dominującym i organ rentowy prawidłowo przyjął, że istnieją podstawy do objęcia go obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi, jako wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, od 7 listopada 2014 r. Definicja legalna jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością zawarta jest w art. 4 § 1 pkt 3 k.s.h. Dyrektywy wykładni językowej i systemowej nakazują przyjęcie, że pojęcie jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ma taką samą treść zarówno na gruncie ustawy systemowej, jak i Kodeksu spółek handlowych. Zgodnie zatem z literalną wykładnią obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym podlega tylko wspólnik, do którego należą wszystkie udziały spółki z o.o. Odrzucenie rezultatu wykładni językowej nie może nastąpić tylko z tego powodu, że interpretator uznaje, iż bardziej celowe i sensowne byłoby inne rozwiązanie danej kwestii, ale dopiero wtedy, gdy zostanie wykazane, iż sens językowy przepisu prowadzi do absurdu, jest ewidentnie sprzeczny z wartościami konstytucyjnymi lub innymi powszechnie akceptowanymi wartościami, dając efekt rażąco niesłuszny, niesprawiedliwy, nieracjonalny lub niweczący ratio legis przepisu, albo w sytuacji oczywistego błędu legislacyjnego (wyrok Sądu Najwyższego z 15 września 2021 r., I USKP 44/21). Odwołanie się do względów celowościowych i aksjologicznych nie może prowadzić do niedopuszczalnej wykładni rozszerzającej przepisów prawa daninowego. Dla włączenia danej osoby do ubezpieczenia społecznego niezbędna jest jej przynależność do określonej w ustawie systemowej grupy podmiotów podlegających obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym. Katalog podmiotów podlegających obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym jest wyczerpująco uregulowany w ustawie systemowej (przede wszystkim w jej art. 6). Według literalnej II NSNc 19/26 10 wykładni art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się tylko i wyłącznie wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, czyli wspólnika, który jest jedynym wspólnikiem tej spółki. Sąd Najwyższy w wyroku z 15 września 2021 r., I USKP 44/21, podniósł, że wątpliwe jest poszukiwanie na siłę – wbrew woli i świadomej decyzji samego wspólnika spółki kapitałowej – tytułu do podlegania przez niego obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu. Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 marca 2022 r., II GSK 188/22, operowanie terminami spółki „prawie jednoosobowej” oraz „wspólnika zdecydowanie większościowego” nie znajduje oparcia w treści ustawy. Są to terminy pozaustawowe, podobnie jak pojęcia „niemal jedynego udziałowca” oraz „udziałowca iluzorycznego”. Przepisy prawa ubezpieczeń społecznych ze względu na swoją istotę i konstrukcję podlegają wykładni ścisłej. Nie powinno stosować się do nich wykładni celowościowej, funkcjonalnej lub aksjologicznej w opozycji do wykładni językowej, jeżeli ta ostatnia prowadzi do jednoznacznych rezultatów interpretacyjnych, a zatem nie można ich poddawać ani wykładni rozszerzającej, ani zwężającej, modyfikującej wyczerpująco i kazuistycznie określone przez ustawodawcę uprawnienia do świadczeń (wyrok Sądu Najwyższego z 7 lutego 2012 r., I UK 276/11). Powyższe jest spójne z uchwałą Sądu Najwyższego z 21 lutego 2024 r., III UZP 8/23, zgodnie z którą wspólnik dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością posiadający 99 procent udziałów nie podlega ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s. Jak wskazano w uzasadnieniu przytoczonej uchwały, ustawa systemowa oparta jest na ścisłej egzemplifikacji tytułów podlegania ubezpieczeniom społecznym. Kreowanie w drodze wykładni dalszych tytułów lub podmiotowe rozszerzanie kręgu osób podlegających ubezpieczeniom społecznym nie jest możliwe, gdyż nie ma oparcia w ustawie. Znaczenie ma zatem stan prawny, a nie faktyczny, czyli to czy określona sytuacja jest z korzyścią dla dominującego wspólnika w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością albo dla systemu ubezpieczeń społecznych. O podleganiu ubezpieczeniom społecznym decyduje prawodawca w drodze ustawy. Skoro ustawa nie obejmuje ubezpieczeniami społecznymi wspólnika dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, to tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym nie można wykreować w drodze orzecznictwa (wykładni). II NSNc 19/26 11 Ustawa systemowa nie zmienia prawa dotyczącego spółek kapitałowych i odwrotnie. Nie ma zatem znaczenia to, czy status dominującego wspólnika (99/100 udziałów) jest porównywalny w spółce kapitałowej ze statusem wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., gdyż są to odrębne spółki kapitałowe i k.s.h. wyraźnie je odróżnia, a u.s.u.s. obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi obejmuje tylko wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a nie wspólnika dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Sąd Najwyższy w składzie orzekającym podziela w pełni pogląd prawny zaprezentowany w ww. uchwale Sądu Najwyższego. Jej istnienie sygnalizuje zresztą także Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (s. 7) – przy czym ze względu na chronologię niniejszej sprawy, zaskarżone orzeczenie wydano przed podjęciem uchwały, natomiast uzasadnienie sporządzono już po jej przyjęciu. Podsumowując powyższy fragment rozważań, Sąd Okręgowy opierając się w niniejszej sprawie na koncepcji tzw. „wspólnika dominującego”, niezasadnie oddalił odwołanie od decyzji ZUS I Oddziału w Warszawie z … stycznia 2020 r., nr […], de facto legitymizując nielegalną praktykę organu rentowego. Działanie to miało charakter rażącego naruszenia prawa, albowiem Sąd odstąpił od zastosowania wykładni literalnej jednoznacznego w swej treści przepisu ustawy systemowej. Skutkiem powyższego było uchybienie zasadom, wolnościom i prawom człowieka i obywatela określonym w Konstytucji RP, to jest przede wszystkim zasadzie wyłączności ustawowej prawa daninowego oraz zasadzie szczególnej określoności regulacji daninowych (art. 217 i art. 84 ustawy zasadniczej). Jak wskazuje Trybunał Konstytucyjny, dziedziną, w której nakaz określoności wymaga szczególnego zaakcentowania jest – obok prawa karnego – także dziedzina prawa daninowego, ponieważ w tym przypadku chodzi o akty prawne ograniczające wolności i prawa obywatelskie oraz nakładające podatki wobec państwa (orzeczenie z 29 marca 1994 r., K 13/93; wyrok z 13 lutego 2001 r., K 19/99). Dlatego nakładanie danin publicznych podlega szczególnemu reżimowi gwarancyjnemu, co ma zapobiegać nadużyciom ze strony państwa, które dysponuje środkami przymusu wobec jednostki. Wywodzone z art. 84 i art. 217 Konstytucji RP zasady sprzyjają realizacji dyrektywy zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2017 r., SK 48/15), warunkując zapewnienie niezbędnego poziomu bezpieczeństwa prawnego. Mają one na celu wzmocnienie II NSNc 19/26 12 ochrony proceduralnej praw obowiązanego w stosunku do organów władzy publicznej posiadających władcze uprawnienia. Służą nie tylko ograniczeniu swobody organów państwa, ale także chronią obywateli przed dowolnością nakładania na nich obowiązków daninowych. Nie ulega zatem wątpliwości, że w demokratycznym państwie prawnym ingerencja w wolności i prawa człowieka i obywatela musi mieć konstytucyjną legitymację oraz formę ustawy. Sąd Okręgowy w zaskarżonym wyroku posłużył się w drodze wykładni per analogiam koncepcją „wspólnika dominującego”, będącą wytworem orzecznictwa i nieznajdującą uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa. Tymczasem, jak trafnie zauważa się w doktrynie, stosowanie w indywidualnych sprawach dotyczących danin publicznych analogii lub wykładni rozszerzającej może prowadzić do wniosku, że mamy do czynienia z naruszeniem Konstytucji RP, a sprawcą takiego naruszenia jest wówczas sąd (M. Wiącek, S. Żółtek, Niekonstytucyjność normy ustalonej w drodze orzecznictwa Sądu Najwyższego [w:] Studia i Analizy Sądu Najwyższego, Materiały Naukowe, Tom 1, Warszawa 2015, s. 61). Uznanie zasadności podstawowego twierdzenia skargi nadzwyczajnej, zrekonstruowanego na podstawie kilku zarzutów, czyni zbędnym odnoszenie się do pozostałych, pobocznych wątków (zarzutów) ujętych w środku zaskarżenia. Ponownie rozpatrując odwołanie, Sąd Okręgowy dokona jego wszechstronnej analizy, biorąc pod uwagę relewantne przepisy prawa materialnego i procesowego oraz poglądy Sądu Najwyższego wyrażone powyżej. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 91 § 1 ustawy o SN, uchylił prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 8 stycznia 2021 r., XIII U 314/20, w części oddalającej odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Warszawie z … stycznia 2020 r., nr […] i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi. O wzajemnym zniesieniu kosztów postępowania wywołanego wniesioną skargą nadzwyczajną Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 39818 k.p.c. per analogiam w zw. z art. 95 pkt 1 ustawy o SN. D.Z. [r.g.] II NSNc 19/26 13