I PRZ 42/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Filcek. Sędziowie SN: E. Mzyk (sprawozdawca), Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego Pracowników Nadzoru, Dozoru i Administracji Przedsiębiorstwa Eksploatacji Węgla (...) Kopalni Węgla Kamiennego (...) w J.Z. o wpisanie do rejestru związków zawodowych na skutek rewizji wnioskodawcy od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 11 maja 1989 r.postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 11 maja 1989 r. Sąd Wojewódzki w Katowicach odmówił zarejestrowania Związku Zawodowego Pracowników Nadzoru, Dozoru i Administracji Przedsiębiorstwa Eksploatacji Węgla (...) - Kopalni Węgla Kamiennego (...).Sąd Wojewódzki powołał się na zapis w uchwalonym statucie, według którego związek zawodowy miałby zrzeszać jedynie pracowników zatrudnionych w nadzorze, dozorze lub administracji, a więc pracowników zatrudnionych na stanowiskach nierobotniczych. Związek zawodowy więc nie byłby dostępny dla każdego pracownika zatrudnionego w zakładzie pracy. Utworzenie takiego związku zawodowego, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, nie jest dopuszczalne w świetle art. 11 ust. 3 ustawy o związkach zawodowych, znowelizowanego przez ustawę z dnia 7 kwietnia 1989 r. o zmianie ustawy o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105). Wymienione w art. 11 ust. 3 ustawy kryteria tworzenia związku zawodowego według rodzajów zatrudnienia, gałęzi pracy lub zawodu dotyczą organizacji ogólnokrajowych i wyłączona jest możliwość powstawania według tych kryteriów zakładowych organizacji związkowych. Wychodząc z tych założeń Sąd Wojewódzki oddalił wniosek.W rewizji od tego postanowienia Komitet Założycielski podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego, domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania celem dokonania rejestracji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja jest uzasadniona. Podzielić bowiem należy zarzut naruszenia prawa materialnego polegający na dokonaniu przez Sąd Wojewódzki wadliwej wykładni przepisu art. 11 ust. 3 w związku z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych w brzmieniu nadanym tym przepisom przez ustawę z dnia 7 kwietnia 1989 r. o zmianie ustawy o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105).Artykuł 11 ust. 3 ustawy o związkach zawodowych określa podstawowe zasady, według których może być tworzona struktura organizacyjna związków zawodowych. Stanowi bowiem, że związek zawodowy zrzesza pracowników jednego lub wielu zakładów pracy, rodzajów zatrudnienia, gałęzi pracy lub zawodów.Z treści powołanego przepisu Sąd Wojewódzki wyprowadził wniosek, iż kryteria wymienione (a więc rodzaju zatrudnienia, gałęzi pracy lub zawodu) dotyczą utworzenia związku zawodowego o zasięgu ogólnokrajowym oraz że według tych kryteriów wyłączona jest możliwość tworzenia zakładowej organizacji związkowej. Pogląd ten nie jest trafny.Przede wszystkim art. 11 ust. 3 ustawy nie dokonuje rozróżnienia na zakładowe i ogólnokrajowe organizacje związków zawodowych. Po wtóre stanowisko Sądu Wojewódzkiego oznaczałoby, że ustawa określa jedynie kryteria tworzenia ogólnokrajowych organizacji związkowych oraz innych organizacji związkowych, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy. Po trzecie wreszcie przy wykładni art. 11 ust. 3 ustawy nie można pominąć pozostałych przepisów ustawy a w tym norm o ustrojowym znaczeniu dla związków zawodowych określających podstawy działania, cele związków zawodowych oraz swobodę kształtowania swych struktur organizacyjnych. Z przepisów art. 1 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, poza fundamentalną zasadą wolności związkowej i samorządności związków zawodowych, wynika również swoboda tworzenia związku zawodowego o zasięgu zakładowym, ogólnokrajowym lub innym (np. regionalnym) według uznania pracowników. Określenie struktury organizacyjnej zatem pozostawione zostało uznaniu pracowników, z tym zastrzeżeniem, że art. 11 ust. 3 ustawy określił jedynie trzy kryteria, według których ta struktura może być tworzona. Chodzi więc o możliwość zrzeszania się 1) pracowników zatrudnionych w danej gałęzi pracy, 2) pracowników wykonujących dany rodzaj zatrudnienia, oraz 3) pracowników zatrudnionych w danym zawodzie.Prawidłowa zatem wykładnia art. 11 ust. 3 ustawy prowadzi do wniosku, że wymienione w tym przepisie kryteria tworzenia struktury organizacyjnej związków zawodowych dotyczą zarówno zakładowej organizacji związkowej, organizacji związkowej o zasięgu ogólnokrajowym, jak i innych organizacji związkowych, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy. Wbrew zatem stanowisku Sądu Wojewódzkiego zakładowa organizacja związkowa nie może zrzeszać pracowników wykonujących dany rodzaj zatrudnienia, czy też pracowników zatrudnionych w danym zawodzie. Odmiennego poglądu Sądu Wojewódzkiego nie da się pogodzić z treścią art. 11 ust. 3 ustawy, co w konsekwencji uzasadnia podniesiony w rewizji zarzut naruszenia prawa materialnego.Gdy jednocześnie Sąd Wojewódzki ograniczył swoje rozważania do odmowy rejestracji na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy i nie poczynił dalszych ustaleń pozwalających na ocenę zgłoszonego wniosku - z urzędu należało wziąć pod rozwagę (art. 381 § 1 k.p.c.), że zaskarżone postanowienie wydane zostało przed wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Zachodzi bowiem konieczność poczynienia dodatkowych ustaleń oraz oceny przesłanek dopuszczalności rejestracji w rozumieniu art. 20 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych. Brak tych ustaleń i rozważań wyłącza możliwość orzeczenia co do istoty sprawy.Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 388 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.