I PRZN 34/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Brzeziński, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku prokuratora Prokuratury Generalnej przeciwko Federacji Zakładowych Organizacji Związkowych Pracowników Przemysłu Metalowego i Elektromaszynowego (...) o uchylenie uchwały Rady Reprezentantów na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 7 października 1987 r.uchylił zaskarżone postanowienie w części obejmującej zwrot "w kwocie wyższej od faktycznie poniesionych z tego tytułu ekonomicznie uzasadnionych wydatków".Uzasadnienie faktyczneProkurator Generalny PRL skierował na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1985 r. Nr 54, poz. 277 ze zm.) do Sądu Wojewódzkiego wniosek o stwierdzenie, że działalność Rady Reprezentantów Federacji Zakładowych Organizacji Związkowych Pracowników Przemysłu Metalowego i Elektromaszynowego (...) polegająca na pobieraniu tzw. opłaty manipulacyjnej od pracowników nie będących członkami związku zawodowego jest rażąco sprzeczne z art. 1 ust. 2 pkt 2, art. 6 pkt 7, art. 16 i 29 powołanej ustawy o związkach zawodowych oraz o zobowiązanie tejże Rady Reprezentantów do dostosowania sposobu rozdzielnictwa skierowań sanatoryjnych do zasad określonych obowiązującymi przepisami.Sąd Wojewódzki zakreślił Radzie Reprezentantów Federacji Zakładowych Organizacji Związkowych Pracowników Przemysłu Metalowego i Elektromaszynowego (...) termin 3 miesięcy na dostosowanie działalności Federacji do treści art. 4 ust. 1, art. 6 pkt 7 i art. 29 ustawy o związkach zawodowych, przez zaniechanie pobierania z tytułu wydawania skierowań sanatoryjnych opłat manipulacyjnych w kwocie wyższej od faktycznie poniesionych z tego powodu ekonomicznie uzasadnionych wydatków.Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu orzeczenia przyjął, że ponieważ brak jest w ustawie o związkach zawodowych przepisu, który zakazywałby związkom zawodowym pobierania opłat manipulacyjnych związanych z rozdzielnictwem skierowań sanatoryjnych, a ponadto powyższa działalność związkowa jest działalnością gospodarczą w rozumieniu art. 34 ustawy o związkach zawodowych, przeto praktyka pobierania opłat manipulacyjnych ma podstawę prawną w przepisach tejże ustawy.Wobec odrzucenia rewizji Prokuratora Generalnego PRL postanowienie Sądu Wojewódzkiego uprawomocniło się.Od prawomocnego postanowienia Sądu Wojewódzkiego wniósł rewizję nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL, zarzucając postanowieniu Sądu Wojewódzkiego rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 1 ust. 2 pkt 1, art. 6 pkt 7, art. 26 i 29 ustawy o związkach zawodowych. Skarżący wnosił o uchylenie orzeczenia Sądu Wojewódzkiego oraz jego zmianę przez stwierdzenie, że prowadzona przez Radę Federacji Zakładowych Organizacji Związkowych Pracowników Przemysłu Metalowego i Elektromaszynowego praktyka pobierania opłat manipulacyjnych od pracowników nie będących członkami związku zawodowego jest rażąco sprzeczna z art. 1 ust. 2 pkt 2, art. 6 pkt 7, art. 26 i 29 ustawy o związkach zawodowych, a także o zobowiązanie Rady Federacji (...) do dostosowania w terminie trzymiesięcznym od wydania prawomocnego orzeczenia w sprawie zasad rozdziału skierowań sanatoryjnych do określonych obowiązującymi w tej materii przepisami.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z rewizji nadzwyczajnej wynika, że Prokurator Generalny PRL kwestionuje tę część postanowienia Sądu Wojewódzkiego, w której Sąd polecił dostosować działalność związkową w taki sposób, aby zaniechano pobierania opłat manipulacyjnych za wydawanie skierowań sanatoryjnych w kwocie wyższej od faktycznie poniesionych z tego tytułu ekonomicznie uzasadnionych wydatków. Rewizja nadzwyczajna - wbrew stanowisku zajętemu przez Sąd Wojewódzki - reprezentuje pogląd, że pobieranie opłat manipulacyjnych z tytułu wydawania skierowań sanatoryjnych jest w ogóle niedopuszczalne, jako sprzeczne z obowiązującymi w tej materii przepisami.Zarzuty rewizji nadzwyczajnej uznać należy za trafne z następujących przyczyn.Sąd Wojewódzki zasadnie przyjął, że postanowienia statutu i podjętych uchwał przez organy statutowe Federacji mogą być prawnie skuteczne jedynie wtedy, gdy są zgodne z obowiązującymi przepisami. Niemniej jednak z twierdzenia tego Sąd Wojewódzki nie wyciągnął prawidłowych wniosków. W szczególności błędny jest pogląd Sądu Wojewódzkiego, że skoro w ustawie o związkach zawodowych z 1982 r. brak jest wyraźnego przepisu, który by zakazywał pobierania opłat manipulacyjnych związanych z rozdzielnictwem skierowań sanatoryjnych, to tym samym pobieranie takich opłat jako zgodne z obowiązującymi przepisami jest dopuszczalne. Wyrażając ten pogląd Sąd Wojewódzki nie zwrócił uwagi, że art. 26 ustawy o związkach zawodowych w zakresie kwestii wiążących się z rozdziałem skierowań do sanatoriów odsyła do obowiązujących w tej materii odrębnych przepisów. Powyższą zaś kwestię normuje uchwała nr 70 Rady Ministrów z dnia 25 maja 1970 r. w sprawie zasad korzystania zakładów z lecznictwa uzdrowiskowego (M. P. Nr 18, poz. 138 ze zm.) oraz wydane na jej podstawie zarządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 5 stycznia 1971 r. w sprawie trybu wydawania skierowań do sanatoriów uzdrowiskowych i prewentoriów uzdrowiskowych (Dz. Urz. MZiOS Nr 3, poz. 9 ze zm.). W świetle zatem art. 26 ustawy o związkach zawodowych w zakresie rozdzielnictwa skierowań do sanatoriów obowiązują organizacje związkowe, jeśli tym rozdzielnictwem zajmują się, wspomniane przepisy uchwały nr 70 Rady Ministrów oraz zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej. Wbrew zatem stanowisku Sądu Wojewódzkiego nie było potrzeby uregulowania w ustawie o związkach zawodowych rozdzielnictwa związanego ze skierowaniami do sanatoriów, skoro w tym przedmiocie ustawa o związkach zawodowych odesłała do przepisów szczególnych, jakimi są powołana uchwała nr 70 Rady Ministrów oraz zarządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 5 stycznia 1971 r.Decydujące więc znaczenie ma wyjaśnienie, czy powołane przepisy zezwalają na pobieranie jakichkolwiek opłat za skierowania sanatoryjne. W tej materii stwierdzić trzeba, że oba wymienione akty prawne nie przewidują możliwości pobierania opłat manipulacyjnych od osób korzystających z bezpłatnego lecznictwa sanatoryjnego. Wprost przeciwnie § 6 uchwały Rady Ministrów nr 70 wyraźnie stanowi, że w stosunku do osób wymienionych w tym przepisie "za leczenie sanatoryjne nie pobiera się opłat". Przez to określenie rozumieć należy zarówno bezpłatne korzystanie z zabiegów leczniczych (np. kąpiele, masaże itp.), jak i bezpłatne zakwaterowanie i wyżywienie w sanatorium oraz brak ponoszenia przez pacjenta jakichkolwiek kosztów związanych ze skierowaniem do sanatorium, w tym też opłat manipulacyjnych. W świetle zatem powołanych przepisów, do których odsyła art. 26 ustawy o związkach zawodowych, praktyka statutowych organów Federacji, nakładająca na osoby korzystające z bezpłatnego leczenia sanatoryjnego, a nie należące do Związku, obowiązek ponoszenia opłat manipulacyjnych, jest niedopuszczalna jako sprzeczna ze wspomnianymi przepisami.Nie można też zgodzić się z poglądem Sądu, że za rozdzielnictwo sanatoryjne pobieranie opłat manipulacyjnych ma charakter działalności gospodarczej w rozumieniu art. 34 ustawy o związkach zawodowych. Działalność gospodarcza bowiem jest pojęciem ekonomicznym, mającym na celu osiąganie zysku. Natomiast uczestniczenie związków zawodowych w rozdzielnictwie sanatoryjnym ma charakter działalności społecznej, związanej z ochroną zdrowia, do czego związki zawodowe są zobowiązane stosownie do przepisów ustawy o związkach zawodowych.W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że pobieranie przez związki zawodowe opłat manipulacyjnych dotyczących skierowań do sanatoriów od osób nie będących członkami związku jest sprzeczne z art. 26 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1985 r. Nr 54, poz. 277 ze zm.) w związku z § 6 uchwały nr 70 Rady Ministrów z dnia 25 maja 1970 r. w sprawie zasad korzystania z zakładów lecznictwa uzdrowiskowego (M.P. Nr 18 poz., 138 ze zm.).Konsekwencją stanowiska zajętego przez Sąd Najwyższy jest uchylenie tylko tej części zaskarżonego postanowienia, w którym Sąd Wojewódzki polecił dostosować działalność związkową przez zaniechanie pobierania opłat manipulacyjnych z tytułu wydania skierowań sanatoryjnych "w kwocie wyższej od faktycznie poniesionych z tego tytułu ekonomicznie uzasadnionych wydatków".