II URN 232/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska. Sędziowie SN: B. Błachowska, M. Sadowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Stanisławy T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. o rentę inwalidzką na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 23 marca 1987 r.uchylił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie wnioskodawczyni od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia 10 lipca 1986 r.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 10 lipca 1986 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w Z.W. odmówił Stanisławie T., ur. 10 czerwca 1937 r. przyznania renty inwalidzkiej, pomimo zaliczenia jej do III grupy inwalidów, ponieważ stwierdził brak wymaganego okresu zatrudnienia.Wnioskodawczyni podjęła zatrudnienie po raz pierwszy dnia 15 grudnia 1978 r., a więc po ukończeniu 40 lat życia, co powoduje, że zgodnie z art. 33 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) wymagany dla niej okres zatrudnienia wynosi 10 lat, w tym co najmniej 5 lat w okresie ostatniego dziesięciolecia. Tymczasem wnioskodawczyni udowodniła 7 lat, 4 miesiące i 14 dni zatrudnienia. Na wykazany okres zatrudnienia składa się prowadzenie przez wnioskodawczynię gospodarstwa rolnego i opłacania składek na fundusz emerytalny rolników od dnia 1 stycznia do dnia 14 grudnia 1978 r. (okres zaliczalny) oraz praca w Zakładzie Przemysłu Dziewiarskiego (...) w S. od dnia 15 grudnia 1978 r. do dnia 31 stycznia 1986 r.Uwzględniając odwołanie wnioskodawczyni Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi, wyrokiem z dnia 23 marca 1987 r. zmienił powyższą decyzję i przyznał wnioskodawczyni rentę inwalidzką według III grupy inwalidów od dnia 1 lutego 1986 r., tj. od ustania zatrudnienia.Sąd Wojewódzki ustalił m.in., że wnioskodawczyni w okresie od dnia 26 lutego 1976 r. opiekowała się swym ojcem Bronisławem G., będącym od 1970 r. inwalidą I grupy z powodu głębokiego zespołu psychoorganicznego miażdżycowego z cechami niedołęstwa psychicznego. Od dnia 26 lutego 1976 r. matka wnioskodawczyni, stale opiekująca się Bronisławem G., była chora i niezdolna do sprawowania tej opieki, którą przejęła wnioskodawczyni i sprawowała ją aż do śmierci ojca, tj. do dnia 28 października 1978 r. Cały ten okres sprawowania opieki nad ojcem, wynoszący 2 lata, 8 miesięcy i 2 dni Sąd Wojewódzki uznał za okres zaliczalny do okresów zatrudnienia, jako wymieniony w art. 13 ust. 3 pkt 1 lit. b ustawy o z.e.p. i sumując go z okresami już przyjętymi przez organ rentowy ustalił łączny okres zatrudnienia wraz z okresami zaliczalnymi na 10 lat i 16 dni.Wyrok powyższy zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną wniesioną dnia 21 września 1987 r. w interesie pozwanego, opartą na zarzucie rażącego naruszenia prawa oraz naruszenia interesu PRL, wnosząc o jego uchylenie i oddalenie odwołania wnioskodawczyni od odmownej decyzji organu rentowego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wnioskodawczyni orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr 1 w Z.W. z dnia 21 lipca 1986 r. (akta rentowe) została zaliczona do III grupy inwalidów.Ponieważ podjęła zatrudnienie po raz pierwszy już po ukończeniu 40 lat życia, dla uzyskania prawa do renty inwalidzkiej według zaopatrzenia emerytalnego pracowników musi wykazać się okresem 10 lat zatrudnienia, co wynika z art. 33 ust. 4 ustawy o z.e.p. Do okresu zatrudnienia wnioskodawczyni, trwającego od dnia 15 grudnia 1978 r. do dnia 21 stycznia 1986 r., a więc wynoszącego 7 lat, 1 miesiąc i 16 dni, podlega doliczeniu także okres prowadzenia przez nią gospodarstwa rolnego objęty opłacaniem składek na fundusz ubezpieczenia społecznego rolników, poprzedzający podjęcie pracy, tj. okres od dnia 1 lipca 1977 r. do dnia 14 grudnia 1978 r. (zaświadczenia - akta rentowe), czyli 1 rok, 4 miesiące i 15 dni. Doliczenie tego okresu jako zaliczalnego do okresów zatrudnienia następuje na podstawie art. 13 ust. 3 pkt 5 ustawy o z.e.p., jako okresu działalności objętej odrębnymi przepisami o zaopatrzeniu emerytalnym (rolników), nie powodującej powstania prawa do świadczeń przewidzianych tymi przepisami.W tej sytuacji okres zatrudnienia wnioskodawczyni wraz z powyższym okresem zaliczalnym wynosi 8 lat i 6 miesięcy.Błędnie wyliczył te okresy organ rentowy, ograniczając doliczenie - wbrew treści art. 33 ust. 4 i art. 13 ust. 3 pkt 5 ustawy o z.e.p. - jedynie części okresu prowadzenia gospodarstwa rolnego objętego ubezpieczeniem rolników od dnia 1 stycznia 1978 r. do dnia 15 grudnia 1978 r., jak się wydaje, ograniczając go do ostatniego dziesięciolecia poprzedzającego powstanie inwalidztwa. Ograniczenie to jednak dotyczy jedynie konieczności wykazania pięcioletniego okresu zatrudnienia, jaki musi przypadać w ostatnim dziesięcioleciu, przy całkowitym okresie zatrudnienia co najmniej dziesięcioletnim (art. 33 ust. 4 i ust. 2 ustawy o z.e.p.).Nie podlegają natomiast doliczeniu do okresu zatrudnienia wnioskodawczyni żadne okresy sprawowania opieki nad rodzicami, przypadające przed podjęciem przez nią zatrudnienia. Zgodnie z art. 13 ust. 3 pkt 1 ustawy o z.e.p. za okresy zaliczalne do okresów zatrudnienia uważa się okresy przerwy w pracy, w granicach nie dłuższych niż 6 lat, spowodowanej koniecznością sprawowania opieki nad wymienionymi w tym przepisie członkami rodziny. Oznacza to, że okresy takiej opieki są okresami zaliczalnymi, gdy stanowią przerwę w pracy, tj. są poprzedzone wykonywaniem zatrudnienia w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o z.e.p., a przerwanie (zaprzestanie wykonywania) zatrudnienia było spowodowane wskazaną poprzednio przyczyną. Nie jest natomiast zaliczalnym do okresu zatrudnienia, gdyż nie stanowi przerwy w pracy, okres w którym zainteresowany nie wykonywał zatrudnienia z powodu sprawowania opieki nad członkami rodziny nawet w sytuacjach wymienionych w art. 13 ust. 3 pkt 1 lit. a i b ustawy o z.e.p., lecz nie poprzedzony wykonywaniem zatrudnienia.Wychodząc z odmiennych założeń Sąd Wojewódzki z rażącym naruszeniem wymienionych przepisów prawa uznał za okres zaliczalny do okresów zatrudnienia także czas sprawowania przez wnioskodawczynię opieki nad ojcem, inwalidą I grupy, przypadający przed podjęciem przez nią zatrudnienia. ponadto wadliwie Sąd Wojewódzki zsumował przypadające w tym samym przedziale czasowym, tj. od dnia 1 stycznia 1978 r. do dnia 28 października 1978 r., okresy zaliczalne (prowadzenie gospodarstwa rolnego) oraz wykonywania zatrudnienia z (błędnie zakwalifikowanym) okresem opieki nad ojcem, który to okres, nawet gdyby mógł być uznany z zaliczalny, to jedynie od dnia 26 lutego 1976 r. do rozpoczęcia się innego okresu zaliczalnego, tj. przypadającego od dnia 1 lipca 1977 r. prowadzenia innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, a co w rezultacie i tak nie dawałoby 10 lat, ale jedynie 9 lat, 10 miesięcy i 1 dzień.W rezultacie rażących naruszeń prawa Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem przyznał rentę inwalidzką osobie nieuprawnionej, co uzasadnia uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej, jako opartej na podstawie wymienionej w art. 417 § 1 k.p.c. Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie stało na przeszkodzie wniesienie jej po upływie terminu określonego w art. 421 § 2 k.p.c., bowiem zaskarżony wyrok, jako powodujący stale wypłacanie nieuprawnionej osobie nienależnych jej świadczeń z ubezpieczenia społecznego narusza także interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Uwzględniając rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy na mocy art. 422 k.p.c. orzekł jak w sentencji, skoro ostatecznie okazało się, że odmowna decyzja organu rentowego odpowiadała prawu, a odwołanie wnioskodawczyni było bezpodstawne.