III UZP 1/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska (sprawozdawca). Sędziowie SN: S. Perestaj, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, E. Wiśniewskiej, w sprawie z wniosku Haliny K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w W. o rentę rodzinną po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie postanowieniem z dnia 12 sierpnia 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w sytuacji gdy do renty rodzinnej uprawnionych może być więcej osób (dzieci pochodzących z różnych małżeństw zmarłego pracownika) w świetle art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p. jest uzasadnione i możliwe:1) rozpoznanie wniosku o rentę rodzinną złożonego wyłącznie przez jedno z uprawnionych bez udziału pozostałych,2) dokonanie w wyniku rozpoznania takiego wniosku przez organ rentowy z urzędu podziału renty, przy domniemaniu, że istnieją inne uprawnione do niej osoby oraz wypłacanie tej renty w części z jednoczesnym pominięciem w obliczeniu 5 % zwiększenia podstawy wymiaru, o których mowa w art. 44 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p.?"podjął następującą uchwałę:1. W sytuacji gdy organ rentowy rozpoznając wniosek o rentę rodzinną po zmarłym pracowniku (renciście), złożony przez dziecko uprawnione do tej renty, poweźmie wiadomość, że pozostały także dzieci pochodzące z innego małżeństwa zmarłego, które mogą być uprawnione do renty rodzinnej po nim, obowiązany jest zawiadomić je i rozpoznać także ich prawo do tej renty. 2. Jeżeli do renty rodzinnej uprawnionych jest więcej niż jedna osoba, rentę oblicza się łącznie ze zwiększeniem określonym w art. 44 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) i dopiero tak ustalona renta podlega podziałowi na równe części między osoby uprawnione. Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 20 czerwca 1987 r. pozwany organ rentowy przyznał Justynie K. ur. (...), reprezentowanej przez matkę Halinę K., rentę rodzinną po ojcu Janie K., zmarłym dnia (...) W decyzji zaznaczono, że świadczenie ulega zmniejszeniu o 2/3 z uwagi na to, że po zmarłym pozostało także dwoje dzieci z pierwszego małżeństwa, które mogą wystąpić z wnioskiem o rentę rodzinną.Od decyzji tej odwołała się w imieniu małoletniej Justyny Halina K., kwestionując wysokość wypłacanej renty rodzinnej poprzez dokonanie jej podziału i ograniczenie wysokości o 2/3. Wnioskodawczyni podała, że z pierwszego małżeństwa zmarłego pozostali dwaj synowie w wieku 15 i 17 lat.Sąd Wojewódzki uznał, iż w sprawie występuje zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, w związku z tym przedstawił je do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu. Treść tego zagadnienia została przytoczona w sentencji niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o z.e.p. renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny pracownika, który w chwili śmierci pozostawał w zatrudnieniu i miał okres zatrudnienia nie krótszy niż wymagany do uzyskania renty inwalidzkiej. Stosownie zaś do ust. 2 tego przepisu renta rodzinna przysługuje także po osobie nie pozostającej w chwili śmierci w zatrudnieniu, jeżeli osoba ta miała ustalone prawo do emerytury lub renty inwalidzkiej albo spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń.W myśl art. 45 ust. 1 wszystkim uprawnionym członkom rodziny przysługuje jedna łączna renta rodzinna. Renta ta podlega podziałowi między uprawnionych w sytuacjach określonych w ust. 2 tego przepisu, przy czym podział następuje na równe części, a dodatki do renty wypłaca się w całości osobom do nich uprawnionym (ust. 3).Z przytoczonych przepisów wynika, iż w obowiązującym systemie prawa ubezpieczeń społecznych przyjęto zasadę łącznej renty rodzinnej, tj. objęcie uprawnionych członków rodziny jednym świadczeniem. Takie unormowanie wynika z założenia, że wszyscy uprawnieni z tytułu śmierci żywiciela rodziny stanowią zespół wspólnie gospodarujący. Jednakże, gdy założenie to w konkretnej sytuacji nie sprawdziło się, dopuszczalny jest podział tej renty na równe części między uprawnionych. Szczególny zaś powód podziału renty stanowi sprawowanie opieki nad małoletnimi uprawnionymi do renty przez różne osoby.Zasada łącznej renty dla wszystkich uprawnionych powoduje, że wystarczające jest zgłoszenie wniosku o rentę rodzinną przez jedną osobę mogącą ubiegać się o to świadczenie. Dlatego w sytuacji gdy organ rentowy rozpoznając wniosek o rentę rodzinną po zmarłym pracowniku (renciście), złożony przez dziecko uprawnione do tej renty, poweźmie wiadomość, że pozostały także dzieci pochodzące z innego małżeństwa zmarłego, które mogą być uprawnione do renty rodzinnej po nim, obowiązany jest zawiadomić je i rozpoznać także ich prawo do tej renty; obowiązek taki wynika z art. 61 § 4 k.p.a. w zw. z art. 95 ustawy o z.e.p.Przed ostatecznym załatwieniem sprawy organ rentowy może we wstępnej fazie postępowania wydać tylko decyzję zaliczkową przyznającą dziecku, które zgłosiło wniosek o rentę rodzinną, świadczenie w wysokości zbliżonej do przewidzianej kwoty świadczenia (§ 38 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe ... - Dz. U. Nr 10, poz. 49). Natomiast ostateczne ustalenie wysokości renty może nastąpić po ustaleniu prawa do renty także pozostałych dzieci, przy czym jeżeli do renty rodzinnej uprawnionych jest więcej niż jedna osoba, rentę oblicza się łącznie ze zwiększeniem określonym w art. 44 ust. 2 ustawy o z.e.p. i dopiero tak ustalona renta podlega podziałowi na równe części między osoby uprawnione.Oczywiście, gdy renta rodzinna podlega zwiększeniu z tytułu zatrudnienia zmarłego pracownika (rencisty) w Polsce Ludowej (art. 44 ust. 3), do podziału między uprawnione osoby przypada renta zwiększona o tę kwotę.Wynika to z całościowej analizy art. 44 i art. 34 ust. 1 i 3 ustawy o z.e.p. Realizacja zasady jednej łącznej renty rodzinnej powoduje równe traktowanie wszystkich uprawnionych do tego świadczenia; uzasadnia to podział renty na równe części. Nie dotyczy to tylko dodatków do renty mających charakter osobisty, które są wypłacane w całości osobom uprawnionym.Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji uchwały.