III UZP 4/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj (sprawozdawca).Sędziowie SN: G. Szymańska, SW J. Iwulski. SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, M. Bojarskiej, w sprawie z wniosku Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. o nieobciążanie składką ubezpieczeniową po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu postanowieniem z dnia 25 listopada 1988 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy obowiązkowi ubezpieczenia społecznego podlegają rolnicy, którzy świadczą pracę na rzecz Nadleśnictwa przez kilka lub kilkanaście lat, osiągają wynagrodzenie z tego tytułu powyżej połowy najniższych zarobków pracowników j.g.u., ale nie legitymują się wymiarem czasu pracy przewidzianym dla pracowników Lasów oraz w art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin?"podjął następującą uchwałę:Obowiązkowi ubezpieczenia społecznego w myśl art. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 31, poz. 146) podlegają rolnicy wykonujący stale i odpłatnie pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej w rozmiarze odpowiadającym połowie pełnego wymiaru czasu pracy w danej jednostce bądź osiągają wynagrodzenie w wysokości co najmniej połowy najniższego wynagrodzenia w gospodarce uspołecznionej. Uzasadnienie faktyczneZagadnienie prawne przedstawione do rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie powstało na tle następującego stanu faktycznego:Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. zobowiązał Nadleśnictwo podległe Okręgowemu Zarządowi Lasów Państwowych w T. do zapłaty składek na ubezpieczenie za pracowników zatrudnionych w charakterze wozaków, którzy są zatrudnieni przez okres dłuższy niż 6 miesięcy. Wobec tego składki na ubezpieczenie społeczne za pracowników zatrudnionych na umowach zlecenia powinny być uiszczone zgodnie z obowiązującymi przepisami. Okręgowy Zarząd Lasów Państwowych w odwołaniu wnosił o zmianę zaskarżonej decyzji i nieobciążanie składką na ubezpieczenie społeczne Nadleśnictw za wozaków zatrudnionych dorywczo. Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne o treści przytoczonej w sentencji uchwały. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 31, poz. 146) obowiązkowe ubezpieczenie społeczne obejmuje osoby wykonujące stale i odpłatnie pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, zawartej z jednostkami gospodarki uspołecznionej. Pracę uważa się za wykonywaną stale, jeżeli trwa nieprzerwanie co najmniej sześć miesięcy. Z ubezpieczenia tego wyłączone są osoby, które: nie ukończyły 18 lat, są jednocześnie pracownikami zatrudnionymi w wymiarze czasu pracy nie niższym niż połowa obowiązującego w danym zawodzie albo są objęte odrębnymi przepisami w zakresie zaopatrzenia emerytalnego lub ubezpieczenia społecznego, mają ustalone prawo do emerytury lub renty, chyba że zgłoszą wniosek o objęcie ubezpieczeniem. Ubezpieczenie jednak obejmuje osoby wówczas, gdy podlegają przepisom o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (art. 2 ustawy). Z treści art. 1 ustawy nie wynika, w jakim rozmiarze osoby w nim wymienione mają wykonywać pracę stale i odpłatnie na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej. Treść tego przepisu jednak należy rozważać łącznie z art. 27 ustawy. Z art. 27 ustawy wynika, że składka na ubezpieczenie społeczne należy się wówczas, gdy przeciętny miesięczny dochód z wykonywania umowy zlecenia lub umowy agencyjnej wynosi co najmniej połowę najniższego wynagrodzenia w gospodarce uspołecznionej. Jeśli dochód z wykonania umowy nie osiągnął tego poziomu, uiszczone składki opłacone za ten rok podlegają zwrotowi, a tego roku nie wlicza się do okresu ubezpieczenia, od którego zależą świadczenia. W myśl art. 35 ustawy, jeżeli przepisy tej ustawy uzależniają prawo do świadczeń od osiągnięcia dochodu z wykonywania umowy lub współpracy w wysokości co najmniej najniższego wynagrodzenia, warunek ten uważa się za spełniony również wtedy, gdy czas pracy określony w umowie lub piśmie jednostki gospodarki uspołecznionej, wyrażającym zgodę na współpracę, odpowiada co najmniej pełnemu wymiarowi czasu pracy obowiązującego pracowników jednostki gospodarki uspołecznionej, która zawarła umowę lub udzieliła zgody na współpracę. Powyższe zasady mają odpowiednie zastosowanie także, gdy przepisy ustawy uzależniają prawo do świadczenia od osiągnięcia dochodu z wykonywania umowy lub ze współpracy w wysokości co najmniej połowy najniższego wynagrodzenia w gospodarce uspołecznionej. Z powyższych rozważań wynikają następujące wnioski:1. Obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, zawartej z jednostkami gospodarki uspołecznionej, podlegają tylko osoby, które wykonują pracę stale i odpłatnie. Stałe wykonywanie pracy ma miejsce wówczas, gdy praca ta jest wykonywana bez żadnych przerw przez okres co najmniej sześciu miesięcy. Nie podlega więc obowiązkowemu ubezpieczeniu rolnik, który dorywczo tylko wykonuje pracę na rzecz nadleśnictwa państwowego zrywając lub wywożąc w ramach umowy zlecenia drzewo po kilkanaście dni w miesiącu. Nie ma przy tym znaczenia dla obowiązku objęcia tego rolnika ubezpieczeniem okoliczność, że w ciągu roku w sumie wykonywał on pracę przez okres sześciu miesięcy, ani też wysokość osiągniętego w ciągu danego roku wynagrodzenia. Rolnik taki bowiem nie spełnia warunku nieprzerwanego wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia, która powinna być wykonywana bez żadnych przerw przez okres co najmniej sześciu miesięcy. 2. Nie każde wykonywanie pracy na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia uzasadnia objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego także wówczas, gdy praca jest wykonywana stale przez co najmniej sześć miesięcy. Jeżeli bowiem warunkiem uznania okresu ubezpieczenia jest osiągnięcie dochodu miesięcznego przeciętnie w wysokości połowy najniższego wynagrodzenia w gospodarce uspołecznionej, to w sytuacji, gdy umowa zlecenie przewiduje od początku osiąganie przez zainteresowanego niższego wynagrodzenia, nie powstaje obowiązek ubezpieczenia. 3. Ubezpieczony nabywa prawo do zasiłku chorobowego dopiero po upływie sześciu miesięcy nieprzerwanego ubezpieczenia, jeżeli w tym okresie osiąga dochód w wysokości połowy najniższego wynagrodzenia w gospodarce uspołecznionej (art. 9 ust. 1). Prawo natomiast do zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych ma tylko wówczas, gdy osiąga miesięcznie co najmniej najniższe wynagrodzenie w gospodarce uspołecznionej (art. 13 ust. 2). Świadczenia emerytalno-rentowe przysługują ubezpieczonemu, jeżeli wykonywał pracę w rozmiarze co najmniej połowy wymiaru czasu pracy lub osiągał połowę najniższego wynagrodzenia obowiązującego w danej jednostce gospodarki uspołecznionej (art. 6 ust. 2 ustawy). Rolnicy mają prawo do świadczeń leczniczych i innych z tytułu ubezpieczenia rolników indywidualnych. Ponieważ składka na ubezpieczenie społeczne agentów i zleceniobiorców częściowo jest uiszczana przez ubezpieczonych (art. 25 ustawy), rolnicy nie są zainteresowani w ubezpieczeniu ich na podstawie omawianej ustawy. Jest to w pełni uzasadnione, gdy rolnik wykonuje prac jako zleceniobiorca dorywczo, a więc nie spełnia warunku stałego wykonywania pracy. Sytuacja ulegnie zmianie po wejściu w życie ustawy z dnia 23 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych, która przewiduje wyłączenie podwójnego ubezpieczenia rolników. 4. Praca na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia nie może być utożsamiana także w zakresie ubezpieczenia społecznego z pracą na podstawie umowy o pracę - co wynika ze stanowiska Oddziału ZUS. Obowiązek ubezpieczenia powstaje z tytułu pracy na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umów agencyjnej lub zlecenia wówczas, gdy wykonywanie tej pracy odpowiada ściśle warunkom przewidzianym w ustawie wymienionej na wstępie. Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.