IV CR 60/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Bielecki. Sędziowie SN: H. Ciepła (sprawozdawca), J. Niejadlik.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Z. A. M. przeciwko Antoniemu S. o zakazanie korzystania ze znaku towarowego na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 30 listopada 1987 r.oddalił rewizję i zasądził od pozwanego na rzecz powoda 4.000 zł tytułem kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód na podstawie zezwolenia wytwarza od 1983 r. artykuły kosmetyczne i perfumeryjne oznaczone znakiem towarowym (...) i przy ich produkcji zatrudniał pozwanego.W grudniu 1985 r. strony zawarły umowę spółki, do której pozwany wniósł wkład w postaci technologii wytwarzania artykułów kosmetycznych i 200.000 zł. Celem spółki była produkcja kosmetyków, na prowadzenie której strony uzyskały zezwolenie władzy administracyjnej.Pozwany w dniu 24 lutego 1987 r. wystąpił do Urzędu Patentowego o zarejestrowanie znaku towarowego (...) na niego i powoda. W dniu 13 kwietnia 1987 r. rozwiązano spółkę bez ustalenia, kto i w jakim zakresie będzie uprawniony do korzystania z tego znaku towarowego. Od tej chwili każda ze stron wytwarza artykuły kosmetyczne samodzielnie i oznacza je tym samym znakiem (...). Powód wystąpił do Urzędu Patentowego o zarejestrowanie tego znaku na niego, a pozwany sprostował złożony dnia 24 lutego 1987 r. wniosek wnosząc o zarejestrowanie wymienionego znaku towarowego tylko na siebie. Sprawy te są w toku.W tym stanie faktycznym powód wystąpił o ochronę dóbr, żądając zakazania pozwanemu korzystania z wymienionego znaku towarowego.Sąd Wojewódzki w Łodzi wyrokiem z dnia 30 listopada 1987 r. powództwo uwzględnił, uznając że używany przez strony znak towarowy jest znakiem nie zarejestrowanym, a skoro w jego nazwie jest nazwisko powoda, to pozwany wytwarzając kosmetyki pod tym nazwiskiem bez zgody powoda narusza jego dobra osobiste, wobec czego przysługuje powodowi ochrona na podstawie art. 23 i 24 k.c.Pozwany w rewizji opartej na naruszeniu prawa materialnego, niewyjaśnieniu istotnych okoliczności i uchybieniach procesowych mogących mieć wpływ na wynik sprawy wniósł o zmianę wyroku przez oddalenie powództwa, ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek tej rewizji Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut naruszenia przepisów art. 10 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych (Dz. U. Nr 5, poz. 17), art. 23 i 24 k.c. nie może odnieść skutku. Wbrew zarzutom rewizji prawo wyłączne do znaku towarowego zagwarantowane przepisami powołanej ustawy, aczkolwiek powstaje na skutek rejestracji (art. 10 ust. 1 ustawy), rejestracja nie jest jedynym źródłem ochrony. Nie zarejestrowany znak towarowy korzysta również z ochrony, jeżeli spełnia warunki znaku powszechnie znanego (art. 24 ustawy).Prawa osób trzecich mogą być naruszone zarówno stosowaniem znaku towarowego zarejestrowanego, jak i nie zarejestrowanego. W razie kolizji między formalnym prawem z rejestracji znaku towarowego, w którym nazwisko zostało użyte jako motyw, a prawem podmiotowym do nazwiska, osoba, której dobro osobiste (prawo do nazwiska) zostało naruszone, może żądać zaprzestania działań naruszających jej prawa bądź uniemożliwienia rejestracji przed Urzędem Patentowym (art. 20 i 29 ustawy), co nie wyłącza roszczenia o ochronę dóbr z art. 23 i 24 k.c.W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia ze znakiem towarowym nie zarejestrowanym. Przysługująca mu ochrona na podstawie przepisów ustawy o znakach towarowych nie wyłącza ochrony dóbr z art. 23 i 24 k.c. w razie ich naruszenia stosowaniem takiego znaku. Powód nie dochodzi ochrony z przepisów powołanej ustawy, lecz na podstawie art. 23 i 24 k.c., i dlatego słusznie Sąd Wojewódzki nie zajmował stanowiska co do tego, czy znak ten spełnia warunki znaku powszechnie znanego. Oczywiście nie ma racji skarżący twierdząc, że ustawa o znakach towarowych nie zna pojęcia znaku nie zarejestrowanego (art. 24 tej ustawy).Prawidłowe ustalenia Sądu Wojewódzkiego wskazują, że w nazwie znaku towarowego (...) jest nazwisko powoda, które stanowi nie tylko dominujący element tego znaku ale, i jego układu graficznego, a towary produkowane z tym znakiem zyskały na rynku określoną renomę, co przyznaje sam skarżący w rewizji. Skoro poza sporem jest, że pozwany po rozwiązaniu spółki oznacza wytwarzane artykuły kosmetyczne takim znakiem bez zgody powoda, Sąd Wojewódzki miał podstawę do uznania, że zostały bezprawnie naruszone dobra osobiste powoda (prawo do nazwiska), wobec czego przysługuje mu ochrona na podstawie przepisów art. 23 i 24 k.c.W związku z akcentowanym przez skarżącego w rewizji nierozważeniem przez Sąd Wojewódzki sprawy z punktu widzenia bezprawności działania stwierdzić należy, że o ile samo posługiwanie się cudzym nazwiskiem jest zagadnieniem stanu faktycznego, o tyle w bezprawności działania wyraża się jego ocena z punktu widzenia obowiązującego porządku prawnego. Według utrwalonego w orzecznictwie poglądu bezprawne jest każde zachowanie sprzeczne z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego.Rozstrzygające więc znaczenie w sprawie miało ustalenie, czy działanie pozwanego polegające na oznaczaniu produkowanych artykułów znakiem towarowym z nazwiskiem powoda bez jego zgody było działaniem bezprawnym. Przyjęte przez Sąd Wojewódzki w tym przedmiocie stanowisko jest prawidłowe. Wprawdzie Sąd ten nie stwierdził wprost, w czym dopatruje się cech bezprawności, jednakże nie uniemożliwia to kontroli instancyjnej. Bezprawność z art. 24 § 1 k.c. domniemywa się i na pozwanym spoczywał ciężar wykazania, że jego działanie nie jest bezprawne. Pozwany jednak nie wykazał, że miał podstawę do stosowania znaku towarowego z nazwiskiem powoda wynikającą z przepisów prawa bądź zasad współżycia społecznego.Wbrew zarzutom rewizji także sposób ochrony został przez Sąd Wojewódzki prawidłowo określony i oparty na kryteriach obiektywnych. Zakazanie pozwanemu oznaczania wytwarzanych produktów znakiem towarowym (...) w istocie stanowi zakaz używania nazwiska. Brak wzmianki w sentencji wyroku, że chodzi o znak nie zarejestrowany, pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia i dlatego Sąd Najwyższy nie uznał za wskazane korygować w tym zakresie sentencji wyroku.Z tych przyczyn rewizja, jako pozbawiona uzasadnionych podstaw, podlegała oddaleniu (art. 387 k.p.c.). O kosztach postępowania rewizyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w związku z art. 393 § 1 k.p.c.