V KRN 34/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman. Sędziowie: J. Bratoszewski (sprawozdawca), R. Bodecki, J. Gacek, L. Nowak, E. Porębski, H. Szwaczkowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: K. Kozakiewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 24 maja 1989 r. sprawy Franciszka S., skazanego za czyn określony w art. 86 § 2 k.k. WP, z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego od wyroku b. Wojskowego Sądu Rejonowego w R. z dnia 16 czerwca 1948 r. częściowo zmienionego postanowieniem b. Najwyższego Sądu Wojskowego z dnia 29 listopada 1948 r.- zmienił to orzeczenie oraz postanowienie Zgromadzenia Sędziów b. Najwyższego Sądu Wojskowego z dnia 6 października 1954 r. w ten sposób, że oskarżonego Franciszka S. uniewinnił od przypisanego mu czynu określonego w art. 86 § 2 k.k. WP, a kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa.Uzasadnienie faktyczneFranciszek S. - wyrokiem b. Wojskowego Sądu Rejonowego w R. z dnia 15 czerwca 1948 r. - został uznany za winnego tego, że:a) od jesieni 1945 r. do lipca - sierpnia 1946 r. na terenie b. powiatu T. należał do nielegalnej organizacji WIN, usiłującej przemocą obalić ustrój Państwa Polskiego, w której pełnił funkcję kierownika koła i otrzymywał od oskarżonego Jana G. kilkakrotnie ulotki nielegalnej prasy,b) od jesieni 1945 r. do czerwca 1946 r. na terenie b. powiatu T. jako obywatel polski, działając na szkodę Państwa Polskiego, przekazywał wiadomości stanowiące tajemnicę państwową oskarżonemu Janowi G. według wzoru w formie sprawozdań miesięcznych z dziedziny polityczno-ekonomiczno-wojskowej,c) od początku 1946 r. do marca 1946 r. w miejscu swojego zamieszkania w C. bez pozwolenia przechowywał broń palną M-Pi, i skazany za czyny opisane wyżej pod lit. a i b i na podstawie art. 86 § 2 k.k. WP oraz art. 8 dekretu z dnia 16 listopada 1945 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa (Dz. U. Nr 53, poz. 300) - za każdy z tych czynów - na kary po 10 lat więzienia, utratę praw na okres 5 lat i przepadek całego mienia, za czyn opisany pod lit. c - na podstawie art. 3 powołanego dekretu z dnia 16 listopada 1945 r.- na karę 5 lat więzienia.Na podstawie art. 32 i 33 k.k. WP Sąd ten orzekł karę łączną 12 lat więzienia, utratę praw na okres 5 lat i przepadek całego mienia. Na podstawie art. 5 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 22 lutego 1947 r. o amnestii Sąd ten darował orzeczoną karę za czyn opisany powyżej pod lit. c, tj. za czyn określony w art. 3 dekretu z dnia 16 listopada 1945 r. - łagodząc jednocześnie na podstawie art. 32 i 33 k.k. WP w zw. z art. 14 § 2 powołanej wyżej ustawy o amnestii orzeczoną karę łączną do 10 lat więzienia, utraty praw na okres 5 lat i przepadku całego mienia.Postanowieniem z dnia 29 września 1948 r. b. Najwyższy Sąd Wojskowy zaskarżony wyrok b. Wojskowego Sądu Rejonowego w odniesieniu do oskarżonego Franciszka S. zmienił w części dotyczącej przypisanego mu czynu określonego w art. 86 § 2 k.k. WP jedynie w ten sposób, że stosując do tego czynu art. 5 ustawy z dnia 22 lutego 1947 r. o amnestii złagodził wymierzoną mu za ten czyn karę więzienia - do lat 5. W pozostałej części wyrok sądu I instancji utrzymał w mocy.Na wniosek Prezesa b. Najwyższego Sądu Wojskowego - Zgromadzenie Sędziów tego Sądu - postanowieniem z dnia 6 października 1954 r. wydanym w trybie nadzoru sądowego - zmieniło zapadłe wcześniej m.in. w stosunku do oskarżonego Franciszka S. orzeczenie przez:1) poprawienie kwalifikacji prawnej przypisanych mu czynów, a w szczególności przez uznanie, że czyny opisanej wyżej pod lit. a i b, tj. czyny określone w art. 86 § 2 k.k. WP i art. 8 dekretu z dnia 16 listopada 1945 r., stanowią jedno przestępstwo określone w art. 86 § 2 k.k. WP;2) uchylenie orzeczonej kary łącznej i kary za przestępstwo przewidziane w art. 8 dekretu z dnia 16 listopada 1945 r.;3) utrzymanie w mocy orzeczonej kary za czyn określony w art. 86 § 2 k.k. WP (tj. po zastosowaniu przepisów ustawy z dnia 22 lutego 1947 r. o amnestii) 5 lat więzienia, pozbawienia praw na okres 5 lat i przepadku całego mienia.Obecnie Prokurator Generalny wniósł rewizję nadzwyczajną od wyroku b. Wojskowego Sądu Rejonowego w R. z dnia 16 czerwca 1948 r., zmienionego postanowieniem b. Najwyższego Sądu Wojskowego w W. z dnia 29 listopada 1948 r., na korzyść skazanego w części dotyczącej skazania go za czyn przewidziany w art. 86 § 2 k.k. WP (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy w składzie powiększonym zważył, co następuje:Przed przystąpieniem do merytorycznych rozważań związanych z zawartym w rewizji nadzwyczajnej zarzutem należało z urzędu rozstrzygnąć, czy wniesienie oraz rozpoznanie rewizji nadzwyczajnej w niniejszej sprawie jest w ogóle dopuszczalne - ze względu na treść art. 467 § 3 k.p.k., uznającego wniesienie rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Najwyższego zapadłego w następstwie rozpoznania rewizji nadzwyczajnej za niedopuszczalne. Chodzi po prostu o to, że oprócz wyroku b. Wojskowego Sądu Rejonowego i postanowienia b. Najwyższego Sądu Wojskowego z dnia 28 września 1948 r., wydanego w zwykłym trybie rewizyjnym, które zostały w sposób wyraźny zaskarżone we wniesionej obecnie rewizji nadzwyczajnej, zapadło także postanowienie Zgromadzenia Sędziów b. Najwyższego Sądu Wojskowego, wydane w trybie nadzoru sądowego w dniu 6 października 1954 r., które zmieniało wcześniej zapadłe orzeczenia; wobec czego i to ostatnie orzeczenie musiałoby być objęte obecnym osądem na skutek wniesienia rewizji nadzwyczajnej, oczywiście pod warunkiem, że jest to ustawowo dopuszczalne.Rozważając ten problem, Sąd Najwyższy w powiększonym składzie uznał, że przewidziana w art. 467 § 3 k.p.k. niedopuszczalność rewizji nadzwyczajnej nie stoi na przeszkodzie wniesieniu i rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Najwyższego wydanego w trybie nadzoru sądowego przez b. Najwyższy Sąd Wojskowy.Bezsporne jest, że instytucja rewizji nadzwyczajnej - wprowadzona do polskiej procedury karnej w 1949 r. - miała swój odpowiednik w postaci instytucji nadzoru sądowego, znanej już wcześniej na gruncie wojskowej procedury karnej i funkcjonującej tam aż do kodyfikacji karnej z 1969 r.Z dniem 1 stycznia 1970 r., tj. z dniem wejścia w życie nowego kodeksu postępowania karnego, obowiązujące poprzednie przepisy kodeksu wojskowego postępowania karnego (z pewnymi wyjątkami) utraciły swą moc obowiązującą na podstawie art. III pkt 2 przep. wprow. k.p.k. (ustawa z dnia 19 kwietnia 1969 r. - Dz. U. Nr 13, poz. 97). Wprawdzie z mocy art. X przep. wprow. czynności procesowe dokonane przed wejściem w życie kodeksu postępowania karnego są skuteczne, jeżeli ich dokonano z zachowaniem przepisów dotychczasowych, ale oczywiste jest, że wobec wniesienia obecnie rozpoznawanej rewizji nadzwyczajnej pod rządem aktualnie obowiązujących przepisów dopuszczalność wniesienia rewizji nadzwyczajnej w zaistniałej sytuacji procesowej musi być oceniona wyłącznie na podstawie art. 467 § 3 k.p.k.Zważywszy na fakt, że wprowadzając w życie ten przepis nie ustosunkowano się w ustawie do tych orzeczeń, które mogły uprzednio zapaść - na gruncie wojskowego postępowania karnego - w trybie nadzoru sądowego, a ponadto, że art. 467 § 3 k.p.k. ma charakter wyjątkowy, a więc nie może być interpretowany rozszerzająco, zwłaszcza że ewentualna odmienna interpretacja działałaby na niekorzyść oskarżonego, Sąd Najwyższy w powiększonym składzie uznał, że przewidzianą w art. 467 § 3 k.p.k. niedopuszczalność wniesienia rewizji nadzwyczajnej należy rozumieć dosłownie w myśl reguł interpretacji gramatycznej, a więc że dotyczy ona tylko tych sytuacji, gdy już uprzednio Sąd Najwyższy wydał wyrok (a nie postanowienie), i to w następstwie rozpoznania rewizji nadzwyczajnej, a nie w trybie nadzoru sądowego, jak to było w niniejszej sprawie. Mimo bowiem pewnych podobieństw, orzekanie w trybie nadzoru sądowego miało także pewną swoją specyfikę w porównaniu z orzekaniem w trybie rewizji nadzwyczajnej i w świetle zakazu określonego w art. 467 § 3 k.p.k. nie może być uznane za równoznaczne.Konkludując te rozważania, Sąd Najwyższy w powiększonym składzie doszedł do wniosku, że nie ma przeszkód do rozpoznania wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego rewizji nadzwyczajnej, a po wtóre że przedmiotem rozstrzygnięcia muszą być nie tylko dwa orzeczenia sądów wojskowych wskazane wyraźnie we wniosku rewizji nadzwyczajnej, ale także postanowienie Zgromadzenia Sędziów b. Najwyższego Sądu Wojskowego, które zmieniło częściowo orzeczenia sądów niższego rzędu (...).