I ZO 48/24

I ZO 48/24 POSTANOWIENIE Dnia 25 kwietnia 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Korzeniowski na posiedzeniu w dniu 25 kwietnia 2024 r. w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej, po rozpoznaniu wniosku adwokata M. P. - obrońcy SSO W. Ż. z 20 marca 2024 r., w przedmiocie wyłączenia SSN Ryszarda Witkowskiego od rozpoznania wniosku o zbadanie spełnienia przez SSN Marię Szczepaniec wymogów niezawisłości i bezstronności, który został zarejestrowany pod sygn. akt I ZB 19/22, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. postanowił: nie uwzględnić wniosku. UZASADNIENIE SSN Maria Szczepaniec została wyznaczona do rozpoznania sprawy zarejesrtowanej pod sygn. akt II ZO 31/22. 17 października 2022 r. obrońca SSO W. Ż., złożył wniosek w trybie art. 29 § 5 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez SSN Marię Szczepaniec. Sprawa dotycząca tego wniosku została zarejestrowana pod sygn. akt I ZB 19/22 i skierowana do rozpoznania przez SSN Ryszarda Witkowskiego, SSN Agnieszkę Piotrowską, SSN Jacka Widło, SSN Romana Trzaskowskiego oraz SSN Pawła Czubika. Postanowieniem z 23 kwietnia 2024 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I ZO 49/24, SSN Paweł Czubik został wyłączony od rozpoznania sprawy I ZB 19/22. I ZO 48/24 2 W dniu 20 marca 2024 r. obrońca SSO W. Ż. złożył wniosek, na podstawie art. 40 § 1 ust. 1 k.p.k. oraz art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej w zw. z art. 6 ust. 1 w zw. z art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, o wyłączenie SSN Ryszarda Witkowskiego od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZB 19/22. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że konieczne jest wyłączenie wskazanego Sędziego z uwagi na istnienie okoliczności mogących wywołać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności SSN Ryszarda Witkowskiego. Podał, że z uwagi na systemowe nieprawidłowości związane z organizacją sądownictwa powszechnego i Sądu Najwyższego w Polsce istnieją w tej sprawie okoliczności mogące wywołać u zewnętrznego, obiektywnego odbiorcy uzasadnione wątpliwości co do bezstronności Sędziego SN Ryszarda Witkowskiego wyznaczonego do jej rozpoznania. Wnioskodawca dodał, że z uwagi na przedmiot wniosku obrońcy z 17 października 2022 r. o stwierdzenie braku spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędzię Marię Szczepaniec, wyłączenie SSN Ryszarda Witkowskiego jest niezbędne dla poszanowania zasady nemo iudex in causa sua. W dalszej części uzasadnienia obrońca SSO W. Ż. przywołał okoliczności, które w jego ocenie uzasadniają wyłączenie SSN Ryszarda Witkowskiego od rozpoznania sprawy. Wskazał na okoliczność powołania SSN Ryszarda Witkowskiego przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie przepisów ustawy o KRS z 2017 r. Okoliczność tą uznał za samodzielną i wystarczającą podstawę uzasadniającą wyłączenie tego Sędziego od orzekania w sprawie o sygn. akt I ZB 19/22, z uwagi na treść uchwały składu połączonych Izb Sadu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20 oraz uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 2/22. Dodatkowo wskazał, że Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana we wskazanym powyżej trybie, również w świetle standardów międzynarodowych nie spełnia niezbędnych wymogów bezstronności i niezawisłości, co zostało potwierdzone w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej m. in. w sprawach: C-585/18, C-624/18, C-625/18, C-791/19, C-824/18, C-204/21 oraz C- I ZO 48/24 3 487/19, jak również Europejskiego Trybunału Praw Człowieka m.in. wyroki w sprawach: Reczkowicz przeciwko Polsce, skarga nr 43447/19, Dolińska- Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19, Grzęda przeciwko Polsce, skarga nr 43572/18, Żurek przeciwko Polsce, skarga nr 39650/18 oraz środki tymczasowe w sprawach: Wróbel przeciwko Polsce, skarga nr 6904/22, Synakiewicz przeciwko Polsce, skarga nr 46453/21, Niklas Bibik przeciwko Polsce, skarga nr 8687/22, Piekarska – Drążek przeciwko Polsce, skarga nr 8076/22. Wnioskodawca podkreślił, że zgodnie z podstawową zasadą nemo iudex in causa sua, nikt nie powinien być sędzią we własnej sprawie, natomiast okoliczności uzasadniające wniosek o o stwierdzenie braku spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez SSN Marię Szczepaniec, wylosowaną do orzekania w sprawie SSO W. Ż., dotyczą wątpliwości co do tzw. bezstronności zewnętrznej tej Sędzi, m. in. w związku z jej powołaniem na urząd sędziego SN, w procedurze nominacyjnej, w której rekomendacja kandydatów do pełnienia urzędu na stanowisku Sędziego, została powierzona organowi ukształtowanemu ustawą o KRS z 2017 r., który nie daje gwarancji niezależności od władzy ustawodawczej i wykonawczej. Okoliczności powołania SSN Marii Szczepaniec do pełnienia urzędu sędziego SN są tożsame z tymi, które dotyczyły powołania do pełnienia tego urzędu przez SSN Ryszarda Witkowskiego. Wnioskodawca uznał, że rozpoznając wniosek o stwierdzenie braku spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędzię Marię Szczepaniec, SSN Ryszard Witkowski oceniałby zarazem prawidłowość własnego powołania na urząd sędziego w procedurze nominacyjnej, w której sam uczestniczył. Wnioskodawca nadmienił, że dla stwierdzenia nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. wymagane jest wyłącznie stwierdzenie, że daną osobę powołano na urząd sędziego SN na wniosek organu ukształtowanego ustawą o KRS z 2017 r. W ocenie wnioskodawcy postępowanie dyscyplinarne, którego stroną jest SSO W. Ż. stanowi represję za jego działania mające na celu ochronę niezależności sędziów oraz ochronę praworządności i miało na celu wywołanie efektu mrożącego wśród sędziów. Z tej przyczyny wnioskodawca za niezbędne uznał zapewnienie najwyższych standardów prawa do rozpoznania sprawy przez niezależny i bezstronny sąd powołany na mocy ustawy. I ZO 48/24 4 Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniosek o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Ryszarda Witkowskiego nie jest zasadny. Wniosek obrońcy SSO W. Ż. z dnia 20 marca 2024 r., został złożony w ramach postępowania dotyczącego badania spełnienia przez SSN Marię Szczepaniec wymogów niezawisłości lub bezstronności, określonym w art. 29 § 4 – 25 ustawy o Sądzie Najwyższym, i dotyczył wyłączenia od rozpoznania tej sprawy sędziego SN Ryszarda Witkowskiego z uwagi na zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 41 § 1 k.p.k. Sędziowie są niezawiśli i nieusuwalni (art. 178 i 180 Konstytucji RP), dlatego wyłączenie sędziego w oparciu o art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. nie ma podstaw, przede wszystkim dlatego, że nie spełnia się ustawowa podstawa do wyłączenia sędziego z art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. Wniosek takiej podstawy nie zawiera. Nie wystarcza sam art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., gdyż jest pochodny od ustawowej podstawy wyłączenia sędziego. Gdyby zaś odczytać wniosek, że podstawa ta spełnia się ze względu na orzecznictwo krajowe i zagraniczne, to zapatrywanie to nie jest uprawnione, gdyż w sferze polskiego wymiaru sprawiedliwości źródłem prawa jest ustawa. Ustrój i postępowanie przed sądami określają ustawy (art. 176 ust. 2 Konstytucji RP). Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym wprost stanowi, że niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ władzy zgodności z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości (art. 29 § 3). Status sędziów Sądu Najwyższego zgodny jest z ustawą i Konstytucją. Kwestie sporne jakie wystąpiły w tym zakresie rozstrzygnęły orzeczenia polskiego Trybunału Konstytucyjnego, w tym wyroki: z 20 kwietnia 2020 r., U 2/20; z 2 czerwca 2020 r., P 13/19, z 7 października 2021 r., K 3/21; z 24 listopada 2021 r., K 6/21; z 23 stycznia 2022 r., P 10/19; z 10 marca 2022 r., K 7/21. Uchwała Sądu Najwyższego nie może być sprzeczna z ustawą. Sama w sobie nie jest też źródłem prawa powszechnego i dlatego nie zastępuje ustawy (art. 87 ust. 1, art. 176 ust. 2 Konstytucji RP). I ZO 48/24 5 Za właściwe należy przyjąć stanowisko, iż uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSAI-4110-1/20, nie wiąże formalnie sędziów Sądu Najwyższego, natomiast zawarte w niej myśli mogą być wykorzystywane w praktyce orzeczniczej w granicach normalnych sposobów wykładni prawa (postanowienie Sądu Najwyższego z 3 listopada 2021 r., IV KO 86/21). Ocena ta nie ulega zmianie w aspekcie wskazanej we wniosku podstawy z art. 41 § 1 k.p.k., jako że i tę sytuację oceniono negatywnie. Kwestia iudex suspectus ze względu na zarzuty ustrojowe nie jest nowa. Otóż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 stycznia 2022 r., sygn. P 10/19, orzekł: 1. Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w zakresie, w jakim za przesłankę mogącą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie uznaje jakąkolwiek okoliczność odnoszącą się do procedury powoływania tego sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa do pełnienia urzędu, jest niezgodny z: a) art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji. 2. Art. 31 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2021 r. poz. 1904) w związku z art. 49 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego w zakresie, w jakim za przesłankę wyłączenia sędziego z orzekania uznaje okoliczność, że obwieszczenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym, na podstawie którego rozpoczyna się proces nominacyjny sędziów, stanowi akt wymagający dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów (kontrasygnaty), a konsekwencją jego braku jest wątpliwość co do bezstronności sędziego powołanego do pełnienia urzędu w procedurze nominacyjnej rozpoczętej takim obwieszczeniem, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 2 oraz art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji. 3. Art. 1 w związku z art. 82 § 1 i art. 86, art. 87, art. 88 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym w zakresie, w jakim stanowi normatywną podstawę rozstrzygania przez Sąd Najwyższy o statusie osoby powołanej do sprawowania I ZO 48/24 6 urzędu na stanowisku sędziego, w tym sędziego Sądu Najwyższego, i wynikających z tego uprawnieniach takiego sędziego oraz związanej z tym statusem skuteczności czynności sądu dokonanej z udziałem tej osoby, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 10, art. 144 ust. 3 pkt 17 i art. 183 ust. 1 i 2 Konstytucji. Wprawdzie wyrok Trybunału dotyczy art. 49 k.p.c., jednak pozwala stwierdzić, że przedstawiona w nim wykładnia prawa rozciąga się również na problem stosowania art. 41 § 1 k.p.k. ze względu na zbieżną podstawę oceny dopuszczalności wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy na wniosek (iudex suspectus). Wskazać również należy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca 2020 r., sygn. akt P 13/19, w którym orzeczono, że: Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu podniesienia okoliczności wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, jest niezgodny z art. 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Odnosząc się do argumentacji wskazującej, że rozpoznając wniosek o stwierdzenie braku spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędzię Marię Szczepaniec, SSN Ryszard Witkowski oceniałby zarazem prawidłowość własnego powołania na urząd sędziego w procedurze nominacyjnej, w której sam uczestniczył a zatem orzekałby „w swojej sprawie” (nemo iudex in causa sua), wskazać trzeba, że taka argumentacja jest nietrafna. „Trzeba podkreślić, że sytuacja poszczególnych sędziów rozumiana jako konkretne okoliczności towarzyszące procesowi nominacji oraz wpływ tych okoliczności na niezawisłość sędziego w danej sprawie – jest różna, choćby z uwagi na indywidualny charakter aktu powołania na urząd sędziego. Sam fakt otrzymania nominacji po wniosku Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym z zastosowaniem art. 9a ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa nie może zatem skutkować orzekaniem w takiej samej jak własna sytuacji faktycznej i prawnej. Jedynie na marginesie należy zaznaczyć, że zgodnie z I ZO 48/24 7 przyjętym orzecznictwem za orzekanie we własnej sprawie nie jest uznawane rozpatrywanie tzw. sprawy frankowej przez sędziego posiadającego kredyt we frankach szwajcarskich (o ile nie zachodzi tożsamość postanowień umów kredytowych zawartych z tym samym bankiem), czy też rozpatrywanie przez sądy powszechne spraw dotyczących wynagrodzeń sędziów, które przecież dotyczą wszystkich sędziów. Te przykładowe okoliczności należą zresztą do okoliczności o charakterze faktycznym, a nie prawnym. Nie ulega natomiast wątpliwości, że wnioskodawca podstawy wyłączenie upatruje w okoliczności o charakterze prawnym, co nie może być skuteczne” (postanowienie Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt I ZO 155/23). Z tych względów orzeczono jak w sentencji. [M. T.] [ms]