I ZSK 9/24

I ZSK 9/24 POSTANOWIENIE Dnia 6 sierpnia 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Wojciechowski w sprawie dyscyplinarnej X. Y. - sędziego Sądu Rejonowego […] w [...] po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na posiedzeniu bez udziału stron w dniu 6 sierpnia 2026 r. z urzędu kwestii zawieszenia postępowania dyscyplinarnego na podstawie art. 22 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 334 – dalej powoływana jako: „u.s.p.”) postanowił: zawiesić postępowanie dyscyplinarne w sprawie I ZSK 9/24 przeciwko X. Y. - sędzi Sądu Rejonowego […] w [...] do czasu prawomocnego zakończenia postępowania z wniosku prokuratora Prokuratury Krajowej […] sygn. […] z dnia 12 września 2023 r. o podjęcie uchwały w przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej X. Y. - sędzi Sądu Rejonowego […] w [...] za czyn z art. 178a § 1 k.k. UZASADNIENIE Wnioskiem z 21 listopada 2024 r., (data sporządzenia) w sprawie o sygn. akt […], Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym I ZSK 9/24 2 w [...] wniósł do Izby Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego o ukaranie w trybie art. 335 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p sędzi X. Y., obwinionej o to, że 19 grudnia 2022 r. około godz. 17:00 w W. przy ul. […] w ruchu lądowym, prowadziła pojazd mechaniczny - samochód osobowy marki […] o nr rej. […] będąc w stanie nietrzeźwości, czym uchybiła godności urzędu sędziego, tj. o czyn z art. 109 § 1 pkt 5 u.s.p. w zw. z art. 178a § 1 k.k. Równolegle Prokurator […] Prokuratury Krajowej, wnioskiem z dnia 12 września 2023 r., sygn. akt […], zwrócił się o podjęcie uchwały w przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej X. Y. - sędzi Sądu Rejonowego […] w [...], za przestępstwo polegające na tym, że: „w dniu 19 grudnia 2022 roku w W., na ul. […], znajdując się w stanie nietrzeźwości wynoszącym: 0,85 mg/l, i 0,82 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu, prowadziła w ruchu lądowym pojazd mechaniczny marki […] o nr rej. […], tj. za czyn z art. 178a § 1 k.k. Uchwałą z dnia 3 lutego 2026 r. sygn. akt I ZI 61/23, Sąd Najwyższy zezwolił na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej X. Y. - sędzi Sądu Rejonowego […] w [...] za to, że w dniu 19 grudnia 2022 roku w W., na ul. […], znajdując się w stanie nietrzeźwości wynoszącym: 0,85 mg/l, i 0,82 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu, prowadziła w ruchu lądowym pojazd mechaniczny marki […] o nr rej. […], tj. za czyn wyczerpujący znamiona występku z art. 178a § 1 k.k. Uchwała ta nie jest prawomocna, bowiem została zaskarżona przez obrońcę sędzi X. Y. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Postępowanie dyscyplinarne należało zawiesić. Zgodnie z art. 22 § 1 k.p.k., mającym zastosowanie na gruncie niniejszego postępowania mocą art. 128 u.s.p., jeżeli zachodzi długotrwała przeszkoda uniemożliwiająca prowadzenie postępowania, a w szczególności jeżeli nie można ująć oskarżonego albo nie może on brać udziału w postępowaniu z powodu choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby, postępowanie zawiesza się na czas trwania przeszkody. Ustawodawca nie sprecyzował zawartego w powyższym przepisie sformułowania „długotrwała przeszkoda”, gdyż określił jedynie istotę instytucji zawieszenia, tworząc tym samym katalog otwartych przyczyn warunkujących możliwość skorzystania z tej konstrukcji, który może być co do I ZSK 9/24 3 zasady uzupełniany - zarówno to na zasadzie analogii, jak i przez odwołanie do innych przepisów Kodeksu postępowania karnego oraz innych aktów prawnych. Według art. 120 § 1 u.s.p., po prawomocnym zakończeniu postępowania karnego przeciwko sędziemu, sąd lub prokurator przesyła akta sprawy właściwemu rzecznikowi dyscyplinarnemu. Jeżeli postępowanie dyscyplinarne nie było wszczęte, rzecznik dyscyplinarny podejmuje czynności dyscyplinarne, choćby w postępowaniu karnym został wydany wyrok uniewinniający. Z przepisu można zatem wnosić, że właściwym rozwiązaniem procesowym jest rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności sprawy o przestępstwo, a następnie sprawy o delikt dyscyplinarny. Wskazuje on bowiem jasno na obowiązek przesłania akt sprawy karnej po jej prawomocnym zakończeniu, a oczywiste jest, że przesłanie takie ma służyć ich wykorzystaniu. Skorzystanie z instytucji zawieszenia postępowania dyscyplinarnego w przypadku toczenia się przeciwko obwinionemu sędziemu postępowania karnego nie jest standardem, lecz powinno być poprzedzone wnikliwą analizą stanu sprawy przy wystąpieniu jednoczesności i podmiotowo-przedmiotowej tożsamości tych postępowań. Jak stwierdził Sąd Najwyższy, w takiej sytuacji postępowanie dyscyplinarne należy jednak zawiesić do czasu ukończenia postępowania karnego, gdy przemawia za tym wzgląd na ekonomię procesową lub konieczność zastosowania instytucji określonej w art. 108 § 4 tego Prawa (art. 22 § 1 k.p.k. stosowany odpowiednio), chyba że wystarczające jest zarządzenie przerwy lub odroczenie rozprawy (por. uchwałę Sądu Najwyższego 7 sędziów z dnia 28 września 2006 r., I KZP 8/06). Należy jednocześnie podkreślić, że słusznie w uzasadnieniu tej uchwały zaznaczono, że organem właściwym do stwierdzenia tego, czy dany czyn stanowi przestępstwo czy też nie, jest sąd karny, gdyż tylko ten sąd jest umocowany do wydania orzeczenia podważającego zasadę domniemania niewinności (art. 42 ust. 3 Konstytucji RP i art. 5 § 1 k.p.k.). W tym kontekście należy stwierdzić, że skoro do stwierdzenia, że czyn stanowi przestępstwo umocowany jest wyłącznie sąd karny, tym bardziej oczekiwanie na jego rozstrzygnięcie jest uzasadnione. Oczywiste jest bowiem, że taka okoliczność jest doniosła z punktu widzenia rozstrzygnięcia o delikcie dyscyplinarnym, zarówno w płaszczyźnie winy, jak i kary. I ZSK 9/24 4 Z kolei stosownie do art. 80 § 1 u.s.p. sędzia nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej bez zezwolenia właściwego sądu dyscyplinarnego. Zatem dopiero prawomocna uchwała zezwalająca na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej, umożliwia wszczęcie postępowania karnego, a do czasu zakończenia postępowania w przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej, nie ma możliwości rozstrzygnięcia przez sąd karny czy czyn stanowi przestępstwo. Tym bardziej zatem uzasadnione jest oczekiwanie na rozstrzygniecie w przedmiocie zezwolenia na pociągniecie do odpowiedzialności karnej. W przypadku bowiem wydania uchwały odmawiającej zezwolenia, nie ma możliwości stwierdzenia przez sąd karny, że dany czyn stanowi przestępstwo. Jeśli przedmiotem toczących się równocześnie postępowań - dyscyplinarnego i karnego lub postępowania z wniosku o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej, jest odpowiedzialność sędziego związana z zarzutem popełnienia tego samego czynu o znamionach przestępstwa (co ma miejsce w niniejszej sprawie), to orzeczeniem obalającym domniemanie niewinności jest wyrok wydany w postępowaniu karnym, a możliwość wydania takiego orzeczenia uwarunkowana jest uprzednim zezwoleniem na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej. Ustalenie, że przewinienie dyscyplinarne zawiera znamiona przestępstwa musi być oparte na prawomocnym wyroku skazującym za przestępstwo, którego znamiona są zawarte w zarzucanym przewinieniu dyscyplinarnym. Kontynuowanie procedowania w niniejszej sprawie dyscyplinarnej i niewstrzymanie wydania rozstrzygnięcia może natomiast prowadzić do naruszenia konstytucyjnej zasady domniemania niewinności oraz braku spójności wymiaru sprawiedliwości, tj. rozbieżności w zakresie rozstrzygnięcia o winie co do tego samego czynu tej samej osoby. Nadto, wobec faktu, iż postępowanie karne i dyscyplinarne mogą być prowadzone równolegle, prowadzi to do jednoczesnego dublowania się postępowania dowodowego w sprawie karnej i dyscyplinarnej. Tym samym należy uznać, iż zawieszenie postępowania dyscyplinarnego dotyczącego sędziego, z powodu oczekiwania na prawomocne rozstrzygnięcie w postępowaniu karnym, a tym bardziej w oczekiwaniu na wynik postępowania z wniosku o zezwolenie na I ZSK 9/24 5 pociągnięcie do odpowiedzialności karnej jest koniecznością w sytuacji tożsamości podmiotu i przedmiotu tych postępowań. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że występuje tożsamość przedmiotowa i podmiotowa czynu będącego przedmiotem niniejszego postepowania dyscyplinarnego oraz postępowania z wniosku prokuratora Prokuratury Krajowej […] sygn. […] z dnia 12 września 2023 r. o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej. W związku z powyższym istnieje konieczność oczekiwania na prawomocne zakończenia ww. postępowania, co z kolei stanowi długotrwałą przeszkodę uniemożliwiającą prowadzenie postępowania dyscyplinarnego. Na marginesie, Sąd Najwyższy wskazuje, że zawieszenie postępowania w sprawie o delikt dyscyplinarny sędziego z powodu na oczekiwanie na prawomocne zakończenie sprawy o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej lub sprawy karnej nie stanowi zagrożenia z punktu widzenia upływu okresu przedawnienia, ze względu na treść art. 108 § 5 u.s.p. Zgodnie z tym przepisem przedawnienie dyscyplinarne nie biegnie w czasie postępowania dyscyplinarnego, począwszy od dnia złożenia wniosku do sądu dyscyplinarnego do dnia prawomocnego zakończenia postępowania dyscyplinarnego. Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy rozstrzygnął jak na wstępie. [r.g.]