I ZW 3/22

Sygn. akt I ZW 3/22 POSTANOWIENIE Dnia 18 lipca 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Wiesław Kozielewicz na posiedzeniu w dniu 18 lipca 2022 r., w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej, w kwestii wniosku Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym w O. z dnia 29 czerwca 2022 r., K - […], który wpłynął do Sądu Najwyższego w dniu 7 lipca 2022 r., o wyznaczenie sądu dyscyplinarnego właściwego do rozpoznania sprawy dyscyplinarnej A. Ł. – sędziego Sądu Rejonowego w B. postanowił: wniosek pozostawić bez rozpoznania UZASADNIENIE Prawo do sądu, ujęte w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, jest jednym z fundamentalnych założeń demokratycznego państwa prawnego (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 marca 2002 r., sygn. akt P 9/01, OTK-A 2002. nr 2, poz. 14). Jest też ono gwarantowane w art. 6 ust. 1 ratyfikowanej przez Polskę Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, jak i w art. 47 Karty Podstawowych Praw Unii Europejskiej. Według orzecznictwa Europejskiego Trybunalu Praw Człowieka za sąd można uznać tylko taki organ rozstrzygający, który: a) jest władny do samodzielnego podejmowania wiążących rozstrzygnięć, b) został ustanowiony przez ustawę, c) dziala w sposób zapewniający niezawsłość i bezstronność (por. L. Garlicki, Pojęcie i cechy ,,sądu” w świetle orzecznictwa Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, w: A. Smyt (red.), Trzecia władza. Sądy i trybunały w Polsce, Gdańsk 2008, s. 143). Konstytucja RP do sądów zalicza: Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne i sądy wojskowe (por. art. 175 ust. 1). Pamiętać też trzeba, że 2 Konstytucja RP (art. 177) ustanawia domniemanie kompetencji sądów powszechnych, gdyż ich właściwość może podlegać ograniczeniu tylko na podstawie wyraźnego przepisu ustawy (por. A. Wasilewski, Władza sądownicza w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Państwo i Prawo 1998, nr 7, s. 13). Powyższe nie oznacza jednak, iż Konstytucja RP bezwzględnie zakazuje ustanawiania sądów wyjątkowych (W. Kozielewicz, Sądy wyjątkowe w czasie wojny oraz postępowanie karne wojenne – uwagi de lege ferenda, w: K. Dunaj, M. Stepnowska (red.), Wymiar sprawiedliwości w siłach zbrojnych, Warszawa 2014, s. 96 – 111). Zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP sąd powołany do sprawowania wymiaru sprawiedliwości oraz pełnienia funkcji kontrolnych spełniać musi łącznie wymogi: a) właściwości, b) niezależności, c) bezstronności, d) niezawisłości (por. np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2006 r., sygn. akt SK 42/04, OTK-A 2006, nr 9, poz. 125). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego podkreśla się, że przepisy określające właściwość sądu mają charakter gwarancyjny, który wynika z konstytucyjnego prawa do bycia sądzonym przez sąd właściwy (por. np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 czerwca 2008 r., sygn. akt SK 17/07, OTK-A 2008, nr 5, poz. 78). W doktrynie podnosi się, że ustawa określać musi kryteria ustalenia właściwości miejscowej, pozwalające w każdej sytuacji na określenie sądu właściwego, w sposób, który wyłącza podejrzenie arbitralności decyzji organów procesowych, budząc wątpliwości co do bezstronności (P. Wiliński, Proces karny w świetle Konstytucji, Warszawa 2011, s. 122 – 124). Unormowanie art. 110 § 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych – dalej powoływana jako u.s.p., przewidywało, że w sprawach dyscyplinarnych sędziów sądów powszechnych, wymienionych w art. 110 § 1 pkt 1 lit. a u.s.p., właściwy sąd dyscyplinarny wyznaczał, na wniosek rzecznika dyscyplinarnego, Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą Izby Dyscyplinarnej. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej – dalej powoływany jako TSUE, w wyroku z dnia 15 lipca 2021 r. w sprawie C 791/19, uznał że przepisy art. 110 § 3 u.s.p. i art. 114 § 7 u.s.p., w zakresie w jakim powierzają Prezesowi Sądu Najwyższego kierującemu pracą Izby Dyscyplinarnej, prawo do dyskrecjonalnego 3 wyznaczenia sądu dyscyplinarnego właściwego miejscowo do prowadzenia postępowań przeciwko sędziom sądów powszechnych nie spełniają wymogu wynikającego z art. 19 ust.1 akapit drugi TUE, zgodnie z którym sprawy te powinny być rozpoznawane przez sąd ,,ustanowiony na mocy ustawy.” Przepisy, o których mowa w powołanym wyroku TSUE zostały zmienione art. 4 ust. 5 lit. d i ust. 10 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw, zam. Dz. U. z dnia 14 czerwca 2022 r., poz. 1259, która weszła w życie w dniu 15 lipca 2022 r. Przepis art. 110 § 3 u.s.p., po tej nowelizacji, jako zasadę wprowadza, że do rozpoznania spraw, o jakich mowa w art. 110 § 1 pkt 1 lit. a u.s.p., sędziów sądów rejonowych, właściwy miejscowo jest sąd dyscyplinarny, w okręgu którego pełni służbę sędzia objęty tym postępowaniem. Tylko w przypadku gdy taka sprawa dotyczy sędziego sądu apelacyjnego albo sędziego sądu okręgowego, właściwy jest inny sąd dyscyplinarny wyznaczony na wniosek rzecznika dyscyplinarnego, przez Sąd Najwyższy - Izbę Odpowiedzialności Zawodowej, spośród sądów dyscyplinarnych właściwych dla obszarów apelacji sąsiadujących z obszarem apelacji, w którym znajduje się sąd w którym pełni służbę sędzia objęty postępowaniem (por. art. 110 § 3 zdanie drugie u.s.p.). Sąd Najwyższy – Izba Odpowiedzialności Zawodowej wyznacza ten sąd w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wniosku (por. art. 114 § 7 u.s.p.). Należy przy tym zwrócić uwagę, że w tym incydentalnym postępowaniu, wszczętym wnioskiem rzecznika dyscyplinarnego, Sąd Najwyższy, działający w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej, nie rozpoznaje sprawy dyscyplinarnej, gdyż jedynie wskazuje sąd dyscyplinarny, który będzie właściwy dla rozpoznania sprawy dyscyplinarnej, jeżeli rzecznik dyscyplinarny złoży wniosek o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej, jak też właściwym do rozpoznania np. zażalenia na postanowienie rzecznika dyscyplinarnego o umorzeniu postępowania dyscyplinarnego. Sąd Najwyższy – Izba Odpowiedzialności Zawodowej, w sprawach o jakich mowa w art. 110 § 3 zdanie drugie u.s.p., orzeka jednoosobowo, chyba, że ze względu na szczególną zawiłość lub jej wagę Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą Izby Odpowiedzialności Zawodowej zarządzi jej rozpoznanie w składzie trzech sędziów (por. art. 30 §1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p.). 4 W niniejszej sprawie wniosek Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym w O. o wyznaczenie sądu dyscyplinarnego dotyczy Sędziego Sądu Rejonowego w B., a z dniem 15 lipca 2022 r., jak to wyżej wskazano, z mocy ustawy, właściwym sądem dyscyplinarnym w tej sprawie jest Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w […]. W tej sytuacji wniosek Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym w O. z dnia 29 czerwca 2022 r. o wyznaczenie właściwego sądu dyscyplinarnego stał się bezprzedmiotowy i jako taki został pozostawiony bez rozpoznania. [as]