I ZZ 1/22

I ZZ 1/22 POSTANOWIENIE Dnia 13 marca 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący) SSN Paweł Wojciechowski (sprawozdawca) Ławnik SN Radosław Jeż w sprawie wniosków Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych sędziego Sądu Apelacyjnego w Warszawie Piotra Schaba z dnia 6 grudnia 2019 r., sygn. akt […] i […] o zawieszenie w czynnościach służbowych wraz z obniżeniem wysokości wynagrodzenia na czas trwania zawieszenia sędziów Sądu Okręgowego w K. W. M. oraz R. L. na posiedzeniu bez udziału stron w dniu 13 marca 2024 r. w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej w kwestii cofnięcia przez Rzecznika Dyscyplinarnego Ministra Sprawiedliwości pismem z dnia 23 lutego 2024 r. przedmiotowych wniosków postanowił: 1. na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 128 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (dalej: u.s.p.), umorzyć postępowania w sprawie W. M. oraz R. L. - sędziów Sądu Okręgowego w K. dotyczące zawieszenia ich w czynnościach służbowych sędziego z obniżeniem wysokości ich wynagrodzenia na czas trwania tego zawieszenia; 2. kosztami postępowania obciążyć Skarb Państwa. [M. T.] i I ZZ 1/22 2 UZASADNIENIE W związku z wszczętym przeciwko SSO G. M. i SSO R. L. postępowaniami dyscyplinarnymi, Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych wnioskami z dnia 6 grudnia 2019 r., sygn. akt […] oraz sygn. akt […], które wpłynęły do Sądu Najwyższego Sekretariatu Wydziału I Izby Dyscyplinarnej w dniu 20 grudnia 2019 r., na podstawie art. 129 § 1 i 3 u.s.p. wniósł o zawieszenie w czynnościach służbowych obwinionych W. M. i R. L. – sędziów Sądu Okręgowego w K. z obniżeniem wysokości ich wynagrodzenia na czas trwania tego zawieszenia. W uzasadnieniu wniosków wskazano, że postanowieniami z dnia 25 listopada 2019 r., sygn. akt […] oraz sygn. akt […], Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych SSA Piotr Schab wszczął postępowanie dyscyplinarne przeciwko R. L. oraz W. M. – sędziom Sądu Okręgowego w K., zarzucając im popełnienie przewinienia dyscyplinarnego z art. 107 § 1 u.s.p., polegającego na tym, że w dniu 6 września 2019 r. w K., podczas rozprawy odwoławczej, jako funkcjonariusze publiczni – referent orzekający (sędzia W. M.) i członek składu orzekającego (sędzia R. L.) w sprawie o sygn. akt […] przekroczyli swoje uprawnienia w ten sposób, że przyznając sobie kompetencje do oceny prawidłowości działania organów konstytucyjnych w zakresie powołania orzekającego w pierwszej instancji asesora sądowego w Sądzie Rejonowym w C. M. Ł. i podważając tym samym przepis art. 106i § 1 u.s.p., wzięli udział w wydaniu postanowienia o odroczeniu rozprawy celem ustalenia czy zachodzi okoliczność, która mogłaby wskazywać na niewłaściwe powołanie ww. asesora, co stanowiło bezprawną ingerencję w ustawowy tryb powoływania sędziów i asesorów sądowych do składów orzekających określony w art. 47a § 1 i art. 47b § 1 u.s.p. i mogło prowadzić do naruszenia przepisu art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz naruszało art. 89 § 1 u.s.p., a tym samym stanowiło działanie na szkodę interesu publicznego wyrażającego się w prawidłowym funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości. Zestawienie tych okoliczności z poczynionymi w toku czynności wyjaśniających ustaleniami faktycznymi dotyczącymi zachowania obwinionych podczas mającej miejsce w dniu 6 września 2019 r. w K. rozprawy odwoławczej oraz dokonanie oceny prawnej tego zachowania, zdaniem Rzecznika I ZZ 1/22 3 Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych daje podstawy do uznania, że postawiony obwinionym zarzut popełnienia przewinienia dyscyplinarnego wyczerpuje również znamiona umyślnego, ściganego z urzędu przestępstwa z art. 231 § 1 k.k. Zdaniem Rzecznika Dyscyplinarnego, kwestionowanie przez sędziego prawidłowości działania organów konstytucyjnych, tak w zakresie ich umocowania jak i w zakresie wykonywania przez nich swoich kompetencji, podważa autorytet, prestiż i powagę sądu jako instytucji, przede wszystkim podważa zaś zaufanie do sądów jako organów obiektywnie i bezstronnie wymierzających sprawiedliwość, zaś rażące lekceważenie porządku prawnego, jakim jest popełnienie umyślnego przestępstwa jest zachowaniem niegodnym sędziego, którego ze względu na pełnioną funkcję powinien cechować nieskazitelny charakter i który jest w szczególny sposób zobowiązany do przestrzegania jego zasad (k. 2-4). Sprawa ta została zarejestrowana w Izbie Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego pod sygnaturą I DSS 2/19, a następnie pod sygnaturą I DO 1/21, i nie została rozpoznana do czasu likwidacji tej Izby, co nastąpiło z dniem 15 lipca 2022 r. z mocy ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 1259; dalej: „nowelizacja u.s.p.”). Po utworzeniu Izby Odpowiedzialności Zawodowej, niniejsza sprawa została zarejestrowana w IOZ pod sygnaturą I ZZ 1/22 i przydzielona do referatu sędziego wyznaczonego tymczasowo do orzekania w tej Izbie w trybie art. 8 ust. 4 wspomnianej nowelizacji u.s.p. (k. 257, k. 261-263). Pismem z dnia 10 stycznia 2020 r. obrońca obwinionego W. M., sędzia W. D., wniósł o nieuwzględnienie wniosku jako oczywiście bezzasadnego (k. 73-85). Pismem z dnia 7 lutego 2020 r. obrońcy obwinionych W. M. i R. L., adwokat B. P. i adwokat N. K., wnieśli o nieuwzględnienie wniosku, ewentualnie, przekazanie wniosku do rozpoznania właściwemu sądowi dyscyplinarnemu (k. 120-125). Pismem z dnia 8 września 2022 r. obrońca obwinionego W. M., sędzia W. D., podtrzymał w całości swoje stanowisko w przedmiocie wniosku o zawieszenie zawarte w piśmie z dnia 10 stycznia 2020 r. (k. 296-299). Rzecznik Dyscyplinarny Ministra Sprawiedliwości sędzia Sądu Apelacyjnego w […] W. B. pismem z dnia 22 lutego 2024 r. cofnął wnioski z dnia 6 I ZZ 1/22 4 grudnia 2019 r. o zawieszenie sędziów Sądu Okręgowego w K. W. M. i R. L. w czynnościach służbowych sędziego z obniżeniem wysokości ich wynagrodzenia na czas trwania tego zawieszenia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Sąd Najwyższy w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej odnośnie wniosku w przedmiocie zawieszenia sędziego w czynnościach służbowych rozstrzyga w oparciu o przepisy u.s.p. (por. art. 129 u.s.p.). W u.s.p. brak jest unormowania określającego postępowanie w przypadku cofnięcia złożonego przez Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych, jego Zastępców lub Zastępców Rzecznika Dyscyplinarnego przy sądach apelacyjnych bądź okręgowych, wniosku o zawieszenie w czynnościach służbowych sędziego z obniżeniem wysokości jego wynagrodzenia na czas trwania tego zawieszenia. Powyższe musi skutkować zastosowanie odesłania z art. 128 u.s.p., które upoważnia do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania karnego. Zawarte w art. 128 u.s.p. odwołanie do przepisów k.p.k. opatrzone jest klauzulą tzw. odpowiedniego stosowania. Na gruncie procedury karnej przyjmuje się, iż w art. 14 § 1 k.p.k. ustawodawca wyraził zasadę skargowości, zgodnie z którą organ procesowy wszczyna i prowadzi postępowanie na skutek skargi podmiotu bezpośrednio zainteresowanego rozstrzygnięciem. Wszczęcie postępowania sądowego zasadniczo uzależnione jest od skargi uprawnionego podmiotu, a jedynie wyjątkowo - jako odstępstwo od zasady - istnieje możliwość działania przez sąd z urzędu (szerzej zob. S. Stachowiak, Wpływ zasady skargowości na formę współczesnego polskiego procesu karnego w: Zasady procesu karnego wobec wyzwań współczesności. Księga ku czci Prof. S. Waltosia, red. J. Czapska, A. Gaberle, A. Światłowski, A. Zoll, Warszawa 2000, s. 485-491). Zasada skargowości nie zawęża się tym samym jedynie do inicjowania postępowania przed sądem pierwszej instancji, ale dotyczy każdego postępowania sądowego. Skargą w rozumieniu art. 14 § 1 k.p.k. jest akt oskarżenia oskarżyciela publicznego, posiłkowego lub prywatnego (por. art. 331 k.p.k., art. 487 k.p.k., art. 55 § 1 k.p.k.), jak również ich surogaty, jak wniosek o wydanie wyroku skazującego na I ZZ 1/22 5 posiedzeniu (art. 335 § 1 k.p.k.), wniosek o warunkowe umorzenie postępowania (art. 336 i 325i § 3 k.p.k.),wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie przyspieszonym (art. 517d § 1 i 2 k.p.k.), czy też skarga złożona na policji w sprawach z oskarżenia prywatnego i przekazana sądowi (art. 488 § 1 k.p.k.). Do skarg, które stanowią żądanie wszczęcia określonego postępowania sądowego, należą także: zażalenie (art. 459 k.p.k.), apelacja (art. 444 k.p.k.), kasacja (art. 519 k.p.k.), skarga na wyrok sądu odwoławczego (art. 539a k.p.k.), wniosek o wznowienie postępowania (art. 542 k.p.k.), wniosek o podjęcie postępowania warunkowo umorzonego (art. 549 k.p.k.), wniosek o wydanie wyroku łącznego (art. 570 k.p.k.), wniosek o wydanie osoby ściganej (art. 602 k.p.k.), żądanie odszkodowania (np. art. 554 k.p.k.) itp. (J. Kosonoga w: Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166, red. R. A. Stefański, S. Zabłocki, Warszawa 2017, art. 14). Analogicznie przedstawia się sytuacja w zakresie postępowania dyscyplinarnego, w którym warunkiem prowadzenia przed sądem dyscyplinarnym wobec sędziego takiego postępowania jest istnienie skargi zasadniczej pochodzącej od uprawnionego oskarżyciela (art. 14 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 p.u.s.p., art. 114 § 8 p.u.s.p.). W postępowaniu dyscyplinarnym funkcję żądania wszczęcia postępowania pełni więc wniosek o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2023 r., I ZZ 12/22). Sąd Najwyższy w niniejszym składzie, w pełni przychyla się do stanowiska wyrażonego przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 27 kwietnia 2023 r., I ZZ 12/22, zgodnie z którym, stosując analogię prawną należy uznać, że zasada skargowości ma odpowiednie zastosowanie również w postępowaniu dyscyplinarnym także w odniesieniu do postępowań nie rozstrzygających o zasadniczym przedmiocie tego postępowania – tj. kwestii ponoszenia odpowiedzialności dyscyplinarnej. W konsekwencji, także zainicjowanie wnioskiem rzecznika dyscyplinarnego sprawy o zawieszenie sędziego w pełnieniu obowiązków służbowych, a więc postępowanie incydentalne w ramach postępowania dyscyplinarnego, winno być uznane za sprawę tego rodzaju, która dla merytorycznego rozpoznania przez sąd wymaga skutecznego złożenia i utrzymywania określonego żądania przez właściwego rzecznika dyscyplinarnego. Oznacza to, że rzecznik dyscyplinarny może wiążąco cofnąć wniosek inicjujący I ZZ 1/22 6 takie postępowanie. Przyjąć zatem należy, że na gruncie postępowania dyscyplinarnego, wniesienie skargi inicjującej postępowanie incydentalne jest czynnością odwołalną, a jego cofnięcie wywołuje taki stan, jakby jej w ogóle nie wniesiono. Przestaje ona funkcjonować procesowo i nie wywołuje skutków prawnych (por. J. Kosonoga w: Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166, red. R. A. Stefański, S. Zabłocki, Warszawa 2017, art. 14, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2023 r., I ZZ 12/22). W przypadku niniejszej sprawy nie bez znaczenia pozostaje także czas, w którym Rzecznik Dyscyplinarny Ministra Sprawiedliwości złożył oświadczenie o cofnięciu wniosków w przedmiocie zawieszenia sędziego W. M. i R. L. w czynnościach służbowych i obniżenia wysokości ich wynagrodzenia na czas trwania tego zawieszenia. Jak wynika z akt sprawy, pismo nadesłane przez ww. datowane jest na dzień 22 lutego 2024 r., a zatem należy przyjąć, że zostało ono złożone skutecznie, gdyż przed wydaniem postanowienia w danym przedmiocie. Brak jest więc jakichkolwiek prawnych podstaw do przyjęcia bezskuteczności oświadczenia o cofnięciu wniosków. Zachowany został też wymóg wynikający z art. 14 § 2 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. Mając zatem na uwadze fakt, że Rzecznik Dyscyplinarny Ministra Sprawiedliwości pismem z dnia 22 lutego 2024 r. cofnął oba wnioski z dnia 6 grudnia 2019 r. postępowanie w sprawie z wniosków o zawieszenie sędziów Sądu Okręgowego w K. W. M. i R. L. w czynnościach służbowych sędziego z obniżeniem wysokości ich wynagrodzenia na czas trwania tego zawieszenia należało umorzyć z mocy art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., stosowanego odpowiednio, na mocy analogii prawnej, wynikającej z regulacji przewidzianej z art. 128 u.s.p. Z uwagi na fakt, iż wydane postanowienie umarzające przedmiotowe postępowanie wszczęte na skutek wniosków o zawieszenie sędziów w czynnościach służbowych wraz z obniżeniem wysokości ich wynagrodzenia, jest postanowieniem merytorycznym, kończącym postępowanie incydentalne w danym przedmiocie, a skład sądu został już wyznaczony zarządzeniem z dnia 3 listopada 2023 r., Sąd Najwyższy w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej rozpoznał niniejszą sprawę w składzie wyznaczonym odpowiednio na podstawie art. 110 § 1 pkt 1 lit. b. u.s.p. I ZZ 1/22 7 Kierując się przedstawionymi względami rozstrzygnięto jak na wstępie. [M. T.] [ms]