I PKN 222/98

Wyrok z dnia 1 lipca 1998 r. I PKN 222/98 1. Potrzeby wynikające z organizacji nauczania lub zastępstwa nieobec-nego nauczyciela, pozwalające na nawiązanie stosunku pracy z nauczycielem na czas określony (art. 10 ust. 4 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nau-czyciela, jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.) nie obejmują "zastępstwa" wicedyrektora szkoły w zakresie obniżenia jego pensum dydak-tycznego z tytułu pełnienia tej funkcji. 2. Zastępstwo nieobecnego nauczyciela w rozumieniu art. 10 ust. 4 Karty Nauczyciela występuje w przypadku czasowej nieobecności, związanej z okresowym zwolnieniem od pracy i przewidywanym powrotem do jej wykony-wania. W przypadku potrzeby zastępstwa nieobecnego nauczyciela i równo-czesnego rozwiązania stosunku pracy z innym nauczycielem, o przydziale za-jęć prowadzonych uprzednio przez nich decyduje pracodawca w planie orga-nizacyjnym szkoły i nie ma to znaczenia dla oceny wystąpienia przesłanek z art. 10 ust. 4 Karty Nauczyciela. 3. Zgłoszony w postępowaniu apelacyjnym wniosek strony o wyłączenie na podstawie art. 49 KPC sędziego orzekającego w sądzie pierwszej instancji jest spóźniony. Przewodniczący SSN: Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Andrzej Kijowski, Walerian Sanetra. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 1998 r. sprawy z powództwa Andrzeja O. przeciwko Zespołowi Szkół w R. o ustalenie, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rze-szowie z dnia 29 stycznia 1998 r. [...] o d d a l i ł kasację. - 2 - U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Ropczycach, wyrokiem z dnia 3 października 1997 r. [...] oddalił powództwo Andrzeja O. przeciwko Zespołowi Szkół w R. o usta-lenie, że strony łączy umowa o pracę na czas nie określony. Sąd Rejonowy ustalił, że w dniu 30 sierpnia 1996 r. strony zawarły umowę o pracę na czas określony, od 1 września 1996 r. do 31 sierpnia 1997 r. Powodowi powierzono obowiązki nauczy-ciela w pełnym wymiarze godzin zajęć dydaktyczno-wychowawczych. W umowie nie sprecyzowano przyczyny zatrudnienia powoda na czas określony. W planie organi-zacyjnym strony pozwanej na rok szkolny 1996/97 wymienionych zostało siedmiu nauczycieli historii i wiedzy o społeczeństwie. Nauczycielce Cecylii P. nie przydzie-lono w tym planie żadnych godzin nauczania, gdyż w sierpniu 1996 r. udzielono jej rocznego urlopu dla poratowania zdrowia. W planie organizacyjnym przydzielono natomiast 20,7 godzin nauczania nauczycielce Jolancie Z. (po zmianie nazwiska K.), z którą jednak stosunek pracy został rozwiązany w sierpniu 1996 r. Powód w tym roku szkolnym uczył w tych klasach, które były objęte przydziałem godzin dla Jolanty K. Powód nie został przewidziany w planie organizacyjnym na rok szkolny 1997/98 i nie nawiązano z nim kolejnej umowy o pracę. Z nauczycielką Cecylią P., która w roku szkolnym 1996/97 przebywała na urlopie dla poratowania zdrowia, z dniem 1 września 1997 r. rozwiązano stosunek pracy. Sąd Rejonowy uznał, że w stanie faktycznym sprawy zostały spełnione przesłanki umożliwiające zgodnie z art. 10 ust. 4 Karty Nauczyciela zawarcie umowy o pracę z powodem na czas określony. Istotna jest ocena stanu faktycznego w dniu zawarcia z powodem umowy o pracę. Wówczas było wiadomo, że Cecylia P. będzie przebywać na urlopie dla poratowania zdrowia, a z Jolantą K. zostanie rozwiązany stosunek pracy. Te okoliczności oraz zmniejszony wymiar czasu pracy Czesława M. jako wicedyrektora Szkoły, uznał Sąd za potrzeby wynikające zarówno z organizacji nauczania (za które uznał zmniejszony wymiar czasu pracy Czesława M. i rozwiązanie stosunku pracy z Jo-lantą K.), jak i konieczność zastępstwa nieobecnego nauczyciela (Cecylia P. prze-bywająca na urlopie dla poratowania zdrowia), pozwalające na zatrudnienie powoda na podstawie umowy o pracę na czas określony. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie oddalił - 3 - apelację powoda, podzielając ustalenia i oceny prawne Sądu Rejonowego. Kasację od tego wyroku wniósł powód. Zarzucił naruszenie art. 10 ust. 4 Karty Nauczyciela, polegające na błędnym przyjęciu, że zaistniała potrzeba zatrud-nienia powoda na podstawie umowy o pracę na czas określony, wynikająca z orga-nizacji nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela. Powód zarzucił też na-ruszenie przepisów prawa procesowego. Dotyczyć to ma art. 217 § 1, art. 224 § 1 i art. 232 zdanie 1 KPC przez niedopuszczenie dowodu z wykazu przydziału godzin dla poszczególnych nauczycieli w roku szkolnym 95/96 i 96/97 oraz innych dowodów wnioskowanych przez powoda, a w konsekwencji naruszenie art. 233 KPC przez zaniedbanie obowiązku wszechstronnego rozważenia i obiektywnej oceny zebranego materiału dowodowego. Powód zarzucił także naruszenie "art. 49 i nast." KPC, gdyż Sąd drugiej instancji nie ustosunkował się i nie rozpoznał wniosku powo-da o wyłączenie sędziego orzekającego w sprawie, mimo istnienia między nim, a przedstawicielem strony pozwanej takich "relacji i stosunków", które budzą wątpli-wości co do jego bezstronności. Powód w uzasadnieniu kasacji wywiódł w szczegól-ności, że w roku szkolnym 1996/97 nauczał w ramach godzin przydzielonych nau-czycielce Jolancie K., z którą stosunek pracy został rozwiązany. Nauczał więc w klasach "odziedziczonych" po tej nauczycielce, a nie w ramach zastępstwa urlopo-wanej Cecylii P. Godziny zajęć w klasach, w których uprzednio nauczała Cecylia P. zostały rozdzielone pomiędzy pozostałych nauczycieli. Powód podniósł, że Sąd Re-jonowy przyjął bez weryfikacji zeznania świadka Janiny P., a pominął wnioski dowo-dowe powoda. Podniósł, że sędzia orzekający w Sądzie pierwszej instancji pozos-taje w dobrych stosunkach z dyrektorem strony pozwanej jako absolwent Szkoły. Powód podniósł to w piśmie do Sądu Wojewódzkiego, który jednakże do tej kwestii w ogóle się nie odniósł. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Powód w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji nie składał wniosku o wyłączenie sędziego. Okoliczności dotyczące tej kwestii podniósł dopiero w uzupełnieniu apelacji. Nie można pisma z dnia 27 stycznia 1998 r., zawierającego twierdzenia o pozostawaniu sędziego orzekającego w pierwszej instancji w stosun- - 4 - kach osobistych z przedstawicielem strony pozwanej traktować jako wniosku o wyłą-czenie sędziego, gdyż nie dotyczył on sędziów orzekających w drugiej instancji. Co najwyżej można by pismo to traktować jako uzupełnienie zarzutów apelacji. Sąd drugiej instancji powinien się do tych okoliczności odnieść w uzasadnieniu zaskar-żonego wyroku, czego nie uczynił (art. 328 § 2 KPC). Uchybienie to jednak nie miało żadnego wpływu na rozstrzygnięcie. W przypadku zaistnienia okoliczności wymie-nionych w art. 49 KPC wyłączenie sędziego następuje bowiem na wniosek strony. Takiego wniosku w toku postępowania w pierwszej instancji powód nie składał. Zło-żenie takiego wniosku w postępowaniu przed drugą instancją było już spóźnione. Ten zarzut powoda nie stanowi więc usprawiedliwionej podstawy kasacji. Zgodnie z art. 10 ust. 4 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz.U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu zawarcia z powo-dem umowy o pracę (ustalonym ustawą z dnia 14 czerwca 1996 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela, Dz.U. Nr 87, poz. 396, obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357) z nauczycielem posiadającym wymagane kwalifikacje i rozpoczy-nającym pracę w szkole stosunek pracy nawiązywany jest na podstawie umowy o pracę na czas nie określony; nawiązanie stosunku pracy z nauczycielem na czas określony może nastąpić wyłącznie w wypadku zaistnienia potrzeby wynikającej z organizacji nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela. Zgodnie z utrwalo-nym orzecznictwem (uchwała z dnia 14 czerwca 1994 r., I PZP 28/94, OSNAPiUS 1994 nr 10, poz. 160, kontynuująca wykładnię zawartą w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 27 maja 1993 r. , I PZP 14/93, OSNCP 1993 z. 11, poz. 189) zatrud-nienie nauczyciela spełniającego warunki z art. 10 ust. 2 pkt 2-4 Karty Nauczyciela na podstawie umowy o pracę na czas określony, niezgodnie z przesłankami art. 10 ust. 4 tej ustawy, powoduje nawiązanie stosunku pracy na czas nie określony. Słusznie Sądy obu instancji uznały więc, że dla rozstrzygnięcia sprawy istotne było czy w dniu 30 sierpnia 1996 r. potrzeby organizacji nauczania lub zastępstwa nieo-becnego nauczyciela uzasadniały zatrudnienie powoda na podstawie umowy o pracę na czas określony. Słusznie też przyjęły, że ewentualny stan faktyczny zaist-niały później, a zwłaszcza istniejący w dacie upływu terminu, na który była zawarta umowa o pracę, nie miał już znaczenia dla oceny z jaką umową o pracę mieliśmy do czynienia. Sądy obu instancji uznały, że warunki określone wskazanym przepisem - 5 - były spełnione, gdyż potrzeba zatrudnienia powoda na podstawie umowy terminowej wynikała z organizacji nauczania, tj. z konieczności rezerwacji możliwości zatrud-nienia nauczycielowi pełniącemu funkcję wicedyrektora. Tego poglądu nie można podzielić. W przepisie chodzi bowiem o organizację nauczania, a nie o organizację szkoły. Dotyczy on więc przykładowo przypadków ograniczonego wymiaru godzin nauczania określonego przedmiotu (w całym roku lub jego części), a nie przypadku wskazanego przez Sądy. Jednakże pogląd Sądów o możliwości zawarcia z powodem umowy o pracę na czas określony należy uznać za prawidłowy. W ustalonym stanie faktycznym spełniona była bowiem określona przepisem art. 10 ust. 4 Karty Nauczyciela przes-łanka umożliwiająca zatrudnienie powoda na czas określony, a polegająca na po-trzebie zastępstwa nieobecnego nauczyciela. Potrzeba zapewnienia zastępstwa nieobecnego nauczyciela, o której mowa w art. 10 ust. 4 Karty Nauczyciela, nie musi bowiem całkowicie odpowiadać ani wymiarowi czasu pracy nieobecnego nauczyciela ani też dotyczyć całego okresu jego nieobecności. Takich warunków art. 10 ust. 4 Karty Nauczyciela nie wprowadza. W uzasadnieniu wyroku z dnia 23 października 1996 r., I PRN 92/96 (OSNAPiUS 1997 nr 8, poz. 130) Sąd Najwyższy uznał, że możliwe jest zawarcie kolejnej umowy o pracę na czas określony uzasadnione potrzebą zastępstwa innego nauczyciela niż przy zawarciu umowy poprzedniej. W wyroku z dnia 27 lutego 1997 r., I PKN 22/97 (OSNAPiUS 1997 nr 21, poz. 418) Sąd Najwyższy stwierdził natomiast, że okresy zastępowania nieobecnych nauczycieli, pozwalające na zawarcie umowy na czas określony (art. 10 ust. 4 Karty Nauczyciela) nie muszą zgadzać się z okresami zawartych z nauczycielami umów terminowych. Podzielając te poglądy należy stwierdzić, że zatrudnienie powoda na czas określony nastąpiło bez naruszenia przesłanek art. 10 ust. 4 Karty Nauczyciela. W planie organizacyjnym strony pozwanej na rok szkolny 1996/97 nauczycielce Cecylii P. nie przydzielono żadnych godzin nauczania, gdyż w sierpniu 1996 r. udzielono jej rocznego urlopu dla poratowania zdrowia. W planie organizacyjnym przydzielono natomiast 20,7 godzin nauczania nauczycielce Jolancie Z. (po zmianie nazwiska K.), z którą jednak stosunek pracy został rozwiązany w sierpniu 1996 r. Powód w tym roku szkolnym uczył w klasach, które były objęte przydziałem godzin dla nauczycielki Jolanty K. Jednakże, nie można przyjąć, aby było to decydujące dla - 6 - oceny czy powód został zatrudniony w zastępstwie nieobecnego nauczyciela. Było rzeczą strony pozwanej, w jaki sposób zostaną rozdzielone godziny nauczania prowadzonego uprzednio przez Jolantę K., z którą rozwiązano stosunek pracy. To, że godziny te przydzielono powodowi nie oznacza, że właśnie tę nauczycielkę "zas-tępował" (nie było to oczywiście zastępstwo w rozumieniu art. 10 ust. 4 Karty Nau-czyciela, gdyż z tą nauczycielką stosunek pracy został rozwiązany). Dla uznania, że mamy do czynienia z zastępstwem nieobecnego nauczyciela konieczne jest aby była to nieobecność czasowa, związana z okresowym zwolnieniem od pracy i prze-widywanym powrotem do zatrudnienia. W tym znaczeniu nieobecna była nauczy-cielka Cecylia P., która przebywała na urlopie dla poratowania zdrowia. Jej zastęps-two było więc przesłanką uzasadniającą zawarcie umowy o pracę z powodem na czas określony. Tak też w istocie było, gdyż kwestia "po jakiej nauczycielce" powód prowadził zajęcia jest bez znaczenia. Ważne jest, że w momencie zawarcia z powo-dem umowy o pracę jedna z nauczycielek była czasowo nieobecna i występowała potrzeba jej zastępstwa. Rzeczą strony pozwanej i ustalonego planu organizacyjne-go było czy powód będzie prowadził zajęcia po nauczycielce, z którą rozwiązano stosunek pracy, czy też zajęcia uprzednio prowadzone przez nauczycielkę przeby-wającą na urlopie. Wobec tego słusznie Sądy obu instancji uznały wnioski dowodo-we powoda za zmierzające do wykazania okoliczności nieistotnych dla rozstrzygnię-cia sprawy, a więc podlegające pominięciu (art. 227 KPC). W tej sytuacji należało uznać, że wskazane w kasacji naruszenie przepisów prawa procesowego nie miało miejsca, gdyż prawidłowa wykładnia prawa material-nego, przeprowadzona przez Sądy, prowadziła do słusznego rozstrzygnięcia, bez potrzeby prowadzenia postępowania dowodowego w szerszym zakresie. Wobec braku usprawiedliwionych podstaw kasacja podlegała oddaleniu z mocy art. 39312 KPC. ========================================