I PRN 54/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN E. Brzeziński.Sędziowie SN: M. Sadowski, G. Szymańska.Protokolant: M. Dobrzeniecka.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 1989 r. sprawy z powództwa Haliny M. przeciwko Narodowemu Bankowi Polskiemu - Oddział I w S. o odprawę emerytalną na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy i Polityki Socjalnej od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 16 marca 1988 r.uchyla zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowego - Sądu Pracy w Sosnowcu z dnia 30 listopada 1987 r. i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu - Sądowi Pracy w Sosnowcu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowódka Halina M. dochodziła od Narodowego Banku Polskiego - Oddział w Sosnowcu odprawy emerytalnej, w związku z rozwiązaniem stosunku pracy z dniem 30 grudnia 1987 r. i przejściem na emeryturę. Wyrokiem z dnia 30 listopada 1987 r. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w Sosnowcu powództwo oddalił. Sąd ten ustalił, że powódka, będąc wieloletnim pracownikiem pozwanego Banku, z dniem 28 września 1980 r. przeszła na wcześniejszą emeryturę, nie otrzymując odprawy pieniężnej, gdyż ówcześnie obowiązujące przepisy takich odpraw nie przewidywały.Od dnia 15 lipca 1983 r. powódka podjęła zatrudnienie w pozwanym Banku w wymiarze połowy czasu pracy, zaś od dnia 1 lutego 1985 r. w pełnym wymiarze. Od tej daty emerytura powódki uległa zawieszeniu. Z dniem 30 grudnia 1987 r. powódka rozwiązała stosunek pracy za wypowiedzeniem, podejmując wypłatę emerytury. Odprawy emerytalne dla pracowników Narodowego Banku Polskiego zostały wprowadzone przepisem § 31 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 października 1983 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników Narodowego Banku Polskiego (Dz. U. Nr 64, poz. 290). Według oceny Sądu Rejonowego, powódka nie nabyła prawa do odprawy, bowiem przeszła z zatrudnienia w Banku na emeryturę w 1980 r., zaś podejmując pracę jako emeryt w pełnym wymiarze czasu pracy nie utraciła statusu emeryta, jedynie zaś nastąpiło zawieszenie prawa do jej emerytury, zgodnie z art. 82 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 z późn. zm.). Następnie więc, kończąc zatrudnienie w pozwanym Banku powódka nie przeszła na emeryturę, lecz podjęła przysługujące jej, choć zawieszone prawo do świadczeń.Rewizję powódki od powyższego wyroku oddalił Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem z dnia 16 marca 1988 r., podzielając poglądy prawne leżące u podstawy wyroku sądu pierwszej instancji.Wyrok Sądu Wojewódzkiego w interesie powódki zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Pracy i Polityki Socjalnej, zarzucając rażące naruszenie prawa, tj. § 31 wym. wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 października 1983 r., a nadto naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i, wnosząc o uchylenie zarówno zaskarżonego, jak i poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Podjęcie przez powódkę zatrudnienia w pozwanym Banku w pełnym wymiarze czasu pracy od dnia 1 lutego 1985 r. spowodowało, zgodnie z art. 82 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 z późn. zm.), zawieszenie prawa do przyznanej jej wcześniej emerytury. Jednocześnie więc powódka uzyskała status pracownika NBP i przestała korzystać ze statusu emeryta, na okres wykonywania zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy i osiągania z tego tytułu wynagrodzenia. Zaprzestając w dniu 30 grudnia 1987 r. dalszego wykonywania zatrudnienia i rozwiązując w tym celu stosunek pracy z zamiarem powrotu do korzystania z prawa do emerytury powódka utraciła status pracownika na rzecz przywrócenia statusu emeryta, jaki pozostawał w zawieszeniu.Nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, że taka zmiana statusu nie stanowi przejścia na emeryturę w rozumieniu § 31 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 października 1983 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników Narodowego Banku Polskiego (Dz. U. Nr 64, poz. 290). Ani powyższy przepis, stanowiący materialno-prawną podstawę prawa pracowników NBP do odprawy pieniężnej w związku z przejściem na emeryturę, ani inne przepisy prawa nie definiują pojęcia przejście na emeryturę.Bez wątpienia przechodzi na emeryturę każda osoba, która zaprzestaje wykonywania zatrudnienia i rozpoczyna pobieranie tego świadczenia, jak również osoba, która uzyskuje prawo do emerytury i rozpoczyna jej pobieranie, nie pozostając w zatrudnieniu w chwili ziszczenia się wszystkich warunków wymaganych przez ustawę do nabycia prawa do emerytury. Ta ostatnia wymieniona sytuacja nie może jednak mieć znaczenia dla powstania prawa do odprawy emerytalnej, związanego z zakończeniem zatrudnienia przez osobę, która w chwili rozwiązania stosunku pracy spełnia ustawowe warunki do emerytury.Takie znaczenie pojęcia przejścia na emeryturę nie upoważnia jednak do wnioskowania a contrario, iż w innych sytuacjach pracownik, który kończy wykonywanie zatrudnienia w związku z rozpoczęciem pobierania świadczeń emerytalnych, choćby przyznanych wcześniej nie przechodzi na emeryturę. Korzystanie ze świadczeń emerytalnych nie jest obowiązkiem, lecz prawem przysługującym z tytułu ubezpieczenia społecznego, co musi prowadzić do wniosku, że osoby spełniające warunki nabycia prawa do emerytury mogą kontynuować zatrudnienie, bez korzystania z przysługującego im prawa, jak również mogą czasowo zrezygnować z korzystania z tego prawa, powracając do pracy w pełnym wymiarze, bez ograniczenia swych praw, wynikających ze stosunku pracy. Każde więc zakończenie stosunku pracy związane z podjęciem korzystania z emerytury należy traktować jako przejście na emeryturę, w rozumieniu § 31 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 października 1983 r., uprawniające do odprawy emerytalnej.Wielokrotnemu zaś nabyciu prawa do odprawy emerytalnej zapobiega jednorazowy charakter tego świadczenia.Wobec powyższego, skoro powódka, przechodząc po raz pierwszy na emeryturę w 1980 r. nie otrzymała w pozwanym Banku odprawy, nieprzewidzianej wówczas obowiązującymi przepisami, po podjęciu zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy i zawieszeniu prawa do emerytury, nabyła prawo do odprawy z dniem rozwiązania stosunku pracy i ponownym przejściu na emeryturę z dniem 30 grudnia 1987 r. Odmienne stanowisko, zajęte w zaskarżonym wyroku Sądu Wojewódzkiego oraz poprzedzającym go wyroku Sądu Rejonowego spowodowało pozbawienie powódki należnego jej świadczenia ze stosunku pracy z rażącym naruszeniem prawa, co również narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wymagający ochrony praw pracowniczych.W takiej sytuacji uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie stał na przeszkodzie upływ sześciomiesięcznego terminu określonego w art. 421 § 2 k.p.c.Uwzględniając rewizję nadzwyczajną Sąd Najwyższy nie miał jednak warunków do ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, wobec konieczności poczynienia szczegółowych ustaleń co do wysokości świadczenia dochodzonego przez powódkę, niedokonanych przez sądy obu instancji, co spowodowało orzeczenie jak w sentencji na mocy art. 422 § 2 k.p.c.