I PUNP 6/26
PostanowienieIzba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych2026-08-03
Skład orzekający: Robert Stefanicki
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zastrzeżenie w umowie przedwstępnej o pracę kary umownej na wypadek niepodjęcia pracy przez pracownika na podstawie umowy przyrzeczonej jest sprzeczne z zasadami prawa pracy i Konstytucji RP?Ratio decidendi
Sąd Najwyższy uznał, że zastrzeżenie kary umownej w umowie przedwstępnej o pracę nie jest sprzeczne z zasadami prawa pracy ani Konstytucją RP. Przepis art. 300 k.p. pozwala na stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego, w tym art. 483 § 1 k.c. dotyczącego kary umownej, do spraw nieuregulowanych w prawie pracy, o ile nie pozostają one w sprzeczności z zasadami prawa pracy. Swoboda nawiązania pracy, gwarantowana przez art. 65 Konstytucji RP i art. 11 k.p., nie jest ograniczona przez fakt, że strona umowy przyrzeczonej musi ponieść konsekwencje niedotrzymania warunków dobrowolnie zawartej umowy.Stan faktyczny
Pozwany B. W. wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego, który zasądził na jego rzecz karę umowną wynikającą z umowy przedwstępnej o pracę. Skarżący argumentował, że instytucja kary umownej ma charakter cywilistyczny i nie może być stosowana wobec pracownika w umowie przedwstępnej o pracę, gdyż jest sprzeczna z zasadami prawa pracy i Konstytucją RP. Sąd Najwyższy odrzucił skargę w części dotyczącej kosztów procesu i odmówił przyjęcia jej do rozpoznania w pozostałej części.Rozstrzygnięcie
Sąd Najwyższy odrzucił skargę kasacyjną w części dotyczącej kosztów procesu i odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w pozostałej części.Pełny tekst orzeczenia
I PUNP 6/26
POSTANOWIENIE
Dnia 3 sierpnia 2026 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Robert Stefanicki
w sprawie z powództwa G. sp. z o.o. w K.
przeciwko B. W.
o zapłatę,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 3 sierpnia 2026 r.,
na skutek skargi pozwanego o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 29 października 2024 r.,
sygn. akt V Pa 28/24,
1. odrzuca skargę kasacyjną w części dotyczącej kosztów
procesu w kwocie 500 (pięćset) złotych;
2. w pozostałej części odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania;
3. zasądza od B. W. na rzecz strony powodowej kwotę 675
(sześćset siedemdziesiąt pięć) złotych tytułem kosztów
postępowania w związku z wniesieniem skargi o stwierdzenie
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wraz z
odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od
dnia następnego po upływie tygodnia od dnia doręczenia
pozwanemu odpisu postanowienia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
I PUNP 6/26 2
Sąd Okręgowy w Opolu wyrokiem z 29 października 2024 r. sprawie z
powództwa G. sp. z o.o. w K. przeciwko B. W. o zasądzenie kary umownej
wynikającej z zawartej przedwstępnej umowy o pracę zmienił zaskarżony wyrok
Sądu Rejonowego w Opolu z dnia 29 lutego 2024 r. w ten sposób, że zasądzoną
tytułem kary umownej kwotę 18.000 zł zmniejszył do kwoty 9.000 zł (pkt I), w
pozostałym zakresie apelację pozwanego oddalił (pkt II).
Pozwany B. W. wywiódł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem
powyższego wyroku. W podstawach skargi powołał się na naruszenie przepisów
prawa materialnego: art. 483 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p., art. 11 k.p. i art. 65 ust. 1
Konstytucji RP przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zastrzeżenie
w umowie przedwstępnej o pracę kary umownej na wypadek niepodjęcia pracy
przez pracownika na podstawie umowy przyrzeczonej nie jest sprzeczne z
zasadami prawa pracy, podczas gdy instytucja kary umownej ma ściśle
cywilistyczny charakter i nie zachodzi możliwość jej zastosowania w stosunku do
pracownika w umowie przedwstępnej o pracę, bowiem stoi to w sprzeczności z
zasadą swobody zatrudnienia wyrażoną w art. 65 ust. 1 Konstytucji RP i
skonkretyzowaną w art. 11 k.p., co czyni jej zastrzeżenie w rzeczonej umowie
nieważnym.
Mając powyższe na uwadze, podniósł, że zaskarżony wyrok Sądu
Okręgowego jest niezgodny z prawem - art. 483 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p.,
art. 11 k.p. i art. 65 ust. 1 Konstytucji RP.
Ponadto skarżący wskazał, że nie jest i nie było możliwe wzruszenie wyroku
Sądu drugiej instancji w drodze innych środków prawnych, albowiem prawomocny
wyrok Sądu drugiej instancji nie podlegał zaskarżeniu w drodze zażalenia, skarga
kasacyjna jest niedopuszczalna, nie zachodzą podstawy do wniesienia skargi o
wznowienie postępowania i nie zachodziły inne podstawy do unieważnienia
prawomocnego orzeczenia.
Według skarżącego wskutek wydanego orzeczenia pozwany poniósł szkodę
w wysokości 11.124,69 zł. Uzasadniając poniesioną szkodę, podniósł, że na skutek
wydanego orzeczenia, powód już poniósł w dniu 8 listopada 2024 r. szkodę
majątkową w wysokości 11.124,69 zł. Poniesiona przez pozwanego szkoda jest
sumą środków pieniężnych uiszczonych przez pozwanego na rzecz powoda na
I PUNP 6/26 3
skutek wydanego orzeczenia i składa się na nią kwota 9.000 zł należności głównej,
500 zł kosztów postępowania oraz 1.624,69 zł odsetek ustawowych za opóźnienie
liczonych od kwoty 9.000 zł, od dnia 13 kwietnia 2023 r. do dnia 8 listopada 2024 r.
Szkoda powstała w dniu zrealizowania przez pozwanego płatności, to jest w dniu 8
listopada 2024 r. Gdyby Sąd nie wydał zaskarżonego orzeczenia, powód nie byłby
zobowiązany do płatności nienależnych świadczeń. Między szkodą a orzeczeniem
istnieje jasny związek przyczynowo - skutkowy, spełniony jest warunek sine qua
non.
Kwota powyższa została wpłacona przez obecnego pracodawcę pozwanego
– H. Sp. z o.o. D. Sp. k. na podstawie zawartej z pozwanym umowy pożyczki z dnia
5 listopada 2024 r. Na dowód twierdzonych okoliczności pozwany dołączył
potwierdzenie przelewu z 8 listopada 2024 r. i umowę pożyczki.
Wniósł o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów
procesu według norm przepisanych, w tym zwrotu kosztów zastępstwa
adwokackiego, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia
uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
W odpowiedzi na skargę G. sp. z o.o. w K. wniosła o odrzucenie skargi bądź
o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie w całości z
uwagi na brak niezgodności z prawem zakwestionowanego orzeczenia. Nadto
wniosła o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania, w
tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia
stanowi nadzwyczajny środek zaskarżenia przysługujący poza tokiem instancji
odwoławczej wywiedziony od prawomocnego orzeczenia. Jest środkiem prawnym
służącym niewzruszeniu prawomocnego orzeczenia, które pozostaje w mocy,
choćby było wadliwe, lecz wyłącznie kontroli legalności zaskarżonego nią
orzeczenia w kontekście możliwości ubiegania się o przyznanie od Państwa
(Skarbu Państwa) odszkodowania za szkodę wyrządzoną wydaniem
prawomocnego orzeczenia (art. 4171 § 2 k.c.). Skarga o stwierdzenie niezgodności
I PUNP 6/26 4
z prawem jest jednym ze środków, obok skargi kasacyjnej, w ramach systemu
nadzoru judykacyjnego Sądu Najwyższego nad kontrolą legalności wydawanych
orzeczeń (postanowienia Sądu Najwyższego z: 26 sierpnia 2008 r., III BP 3/08,
OSNP 2010, nr 1-2, poz. 13; 9 czerwca 2026 r., I CNP 4/26, LEX nr 4106017).
Zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c., można żądać stwierdzenia niezgodności z
prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w
sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana
lub uchylenie tego wyroku w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie
było i nie jest możliwe. Postępowanie wszczynane skargą o stwierdzenie
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia ma na celu wykazanie, że
orzeczenie poddane raz kontroli jurysdykcyjnej jest mimo to niezgodne z prawem.
Do konstrukcyjnych elementów skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego orzeczenia zgodnie z art. 4245 § 1 k.p.c., należy oznaczenie
wyroku, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on zaskarżony w
całości lub w części, przytoczenie podstaw skargi oraz ich uzasadnienie, wskazanie
przepisu prawa, z którym zaskarżony wyrok jest niezgodny, uprawdopodobnienie
wyrządzenia szkody spowodowanej przez wydanie wyroku, którego skarga dotyczy,
wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków
prawnych nie było i nie jest możliwe i wniosek o stwierdzenie niezgodności
orzeczenia z prawem. Wymagania, jakie musi spełnić, wynikają z charakteru skargi
o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jako
nadzwyczajnego środka prawnego, który nie służy uchyleniu lub zmianie
prawomocnego orzeczenia, lecz inicjuje pierwszą fazę postępowania,
zmierzającego do realizacji odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa z
tytułu wydania niezgodnego z prawem prawomocnego orzeczenia sądu (art. 4171 §
2 k.c. w związku z art. 77 Konstytucji RP).
W przedmiocie przyjęcia (odmowy przyjęcia) skargi o stwierdzenie
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Sąd Najwyższy orzeka w
ramach tzw. przesądu, którego celem jest wyeliminowanie takich skarg, które są
oczywiście bezzasadne (art. 4249 w związku z art. 3989 § 2 i art. 42412 k.p.c.).
Oceny, czy skarga jest "oczywiście bezzasadna", należy dokonywać w powiązaniu
z pojęciem "niezgodności orzeczenia z prawem", skoro jest ono elementem
I PUNP 6/26 5
konstrukcyjnym skargi (art. 4245 § 1 pkt 3 i 6 k.p.c.). Orzeczenie niezgodne z
prawem - w rozumieniu art. 4241 k.p.c. w związku z art. 4171 § 2 k.c. - to orzeczenie,
które jest sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami
i z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo zostało wydane w wyniku
szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które
jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej. Takie definiowanie pojęcia
"orzeczenie niezgodne z prawem" wynika ze specyfiki władzy sądowniczej oraz jej
ustroju i w konsekwencji konieczności formułowania autonomicznej, swoistej
definicji bezprawności jako przesłanki odpowiedzialności państwa za szkodę
wyrządzoną orzeczeniem sądowym.
Podnosi się również, że znaczenie pojęcia "niezgodność z prawem" nie
zostało dookreślone w art. 4244 ani w art. 4245 § 1 pkt 2 i 3 k.p.c., z których wynika,
że niezgodność, może być zarówno skutkiem naruszenia prawa materialnego przez
błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, jak i naruszenia przepisów
postępowania (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2016 r., II BU 7/15, LEX nr
2056861). Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że niezgodne z prawem w ujęciu
art. 4244 k.p.c., a przez to pociągające za sobą obowiązek naprawienia przez Skarb
Państwa wyrządzonej szkody, uważa się orzeczenie krzywdzące stronę przez
rozstrzygnięcie sprzeczne z rozumianym jednoznacznie przepisem prawa
regulującym określone uprawnienie (wyroki Sądu Najwyższego z: 18 maja 2007 r.,
I BU 13/06, OSNP 2008 nr 13-14, poz. 201; z 19 czerwca 2018 r., II BP 5/17, LEX
nr 2508534; 16 stycznia 2024 r., I PUNPP 2/22, LEX nr 3716644, 6 lutego 2025 r.,
I PUNPP 1/24, LEX nr 3831654) lub orzeczenie wydane w następstwie oczywistych
błędów sądu, spowodowanych rażącym naruszeniem zasad wykładni lub
stosowania prawa, co można stwierdzić na "pierwszy rzut oka" bez wnikania w
szczegóły sprawy i bez potrzeby prowadzenia głębszej analizy prawniczej (wyroki
Sądu Najwyższego z: 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007, nr 1, poz. 17;
5 października 2006 r., I BP 10/06, OSNP 2007, nr 19-20, poz. 274; 23 września
2014 r., II BP 18/13, LEX nr 1537556; 17 lipca 2025 r., II CNPP 41/22, LEX nr
3891711, a także wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 września 2012 r., SK 4/11,
OTK-A 2012 nr 8, poz. 97 i postanowienie z 26 listopada 2012 r., SK 6/11, OTK-A
2012, nr 10, poz. 130). Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 lipca 2006 r.
I PUNP 6/26 6
(I CNP 33/06, OSNC 2007, nr 2, poz. 35 z glosą Ł. Kozłowskiego, Przegląd
Sądowy 2008 nr 7-8, s. 184 i n.), uwypuklił, "że mimo braku wyraźnych podstaw
normatywnych, niezgodność z prawem rodząca odpowiedzialność
odszkodowawczą Skarbu Państwa musi mieć charakter kwalifikowany, elementarny
i oczywisty, tylko bowiem w takim przypadku orzeczeniu sądu można przypisać
cechy bezprawności. Sędzia, poruszający się na obszarze przyznanej mu swobody
i nieprzekraczający jej granic, pozostający w zgodzie z własnym sumieniem, jak też
prawidłowo dobierający standardy orzeczenia, działa w ramach porządku prawnego
nawet wtedy, gdy wydane przez niego orzeczenie - ocenione a posteriori - jest
'obiektywnie' niezgodne z prawem". Traktowanie jako niezgodnego z prawem w
rozumieniu art. 4244 k.p.c. każdego orzeczenia sądowego ocenionego jako wadliwe
niesie zagrożenie dla porządku prawnego, stabilności obrotu prawnego, swobody
sądu w stosowaniu prawa. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2001
r. (SK 18/00, OTK-A 2001, nr 8, poz. 256) stwierdził, że stan prawny wynikający z
wykładni art. 77 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nie może być
interpretowany jako stworzenie podstawy prawnej do dochodzenia roszczeń
odszkodowawczych w odniesieniu do każdego wadliwego orzeczenia sądowego.
W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości podkreśla się, że
szczególne funkcje wypełniane w państwie przez sądy oraz zasada pewności
prawa powodują, że państwo może ponieść odpowiedzialność za szkodę
wyrządzoną orzeczeniem sądowym tylko wtedy, gdy sąd naruszył prawo w sposób
oczywisty, w przypadku bowiem wykonywania władzy dyskrecjonalnej niezbędny
jest pewien margines błędu, którego popełnienie nie może rodzić odpowiedzialności
odszkodowawczej państwa (wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 30 września
2003 r., w sprawie C-224/01, Gerhard Koebler przeciwko Austrii, C. D. Classen,
Glosa do wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 30 września 2003 r., C-224/01,
Common Market Law Review 2004, nr 3, s. 813, N. Półtorak, Glosa do wyroku
Trybunału Sprawiedliwości z dnia 30 września 2003 r., C-224/01, Kwartalnik Prawa
Publicznego 2003, nr 4, s. 175). Również Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 4
grudnia 2001 r. (SK 18/00, OTK 2001, nr 8, poz. 256, por. P. Granecki, Glosa do
wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 2001 r., SK 18/00, Palestra
2002, nr 11-12, s. 215; M. Haczkowska, Kwestia konstytucyjności art. 417 kodeksu
I PUNP 6/26 7
cywilnego. Glosa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 2001 r.,
SK 18/00, PiP 2002, nr 8, s. 100 i n.), zwrócił uwagę, że stan prawny wynikający z
wykładni art. 77 ust. 1 Konstytucji nie może być rozumiany jako stworzenie
podstawy prawnej do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych w odniesieniu do
każdego wadliwego orzeczenia sądowego.
Orzeczenie niezgodne z prawem powinno być sprzeczne z zasadniczymi i
niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami
rozstrzygnięć, bądź wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub
niewłaściwego zastosowania prawa. Bezprawność orzeczenia sądowego w
rozumieniu powyższego przepisu ma charakter bezprawności kwalifikowanej, a
jego niezgodność z prawem musi polegać na elementarnej i oczywistej obrazie
prawa przez sąd, a więc takiej, która polega na rażących i oczywistych błędach w
wykładni lub subsumcji (wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 15 lutego 2018 r.,
IV CNP 7/17, LEX nr 2497604; postanowienia Sądu Najwyższego z 16 kwietnia
2026 r., I CNP 96/25, LEX nr 4091238). W świetle tych kryteriów bezzasadność
skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest
oczywista (art. 4249 k.p.c.), gdy już z jej treści, bez głębszej analizy i jurydycznych
dociekań, wynika, że nie zostałaby uwzględniona w razie przyjęcia jej do
rozpoznania (postanowienia Sądu Najwyższego z: 26 sierpnia 2008 r., III BP 3/08,
OSNP 2010, nr 1-2, poz. 13; 29 czerwca 2022 r., I CNP 35/22, LEX nr 3410922).
Nie jest niezgodne z prawem orzeczenie Sądu oparte na dominującej
wykładni kwestionowanego przepisu. A tak przedstawia się ocena zarzutu
podniesiony przez skarżącego. Prawidłowo wywiódł Sąd Okręgowy, że bezzasadny
był zarzut naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest: art. 483 § 1 k.c. w zw.
z art. 300 k.p., art. 11 k.p. i art. 65 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ich błędną
wykładnię.
Przepisy kodeksu pracy nie przewidują umowy przedwstępnej dotyczącej
zawarcia w przyszłości umowy o pracę, ale też nie wyłączają dopuszczalności jej
zawarcia. W judykaturze Sądu Najwyższego zostało przesądzone, że jest
dopuszczalne zawarcie umowy, przez którą strony zobowiązują się do zawarcia
umowy o pracę, tj. umowy przedwstępnej (uchwały Sądu Najwyższego z:
21 czerwca 1972 r., III PZP 13/72, OSNC 1972, nr 11, poz. 201, 26 lipca 1974 r.
I PUNP 6/26 8
III PZP 22/74, OSNC 1975, nr 2, poz. 23, wyrok Sądu Najwyższego z 17 lipca
2009 r., I PK 26/09, OSNP 2011, nr 5-6, poz. 73). Ze względu na zobowiązaniowy
charakter stosunku pracy oraz brak wyczerpującego unormowania określonych
kwestii niezbędne jest sięganie przez art. 300 k.p. do Kodeksu cywilnego w
sprawach nieuregulowanych, w tym właśnie - w zakresie umowy przedwstępnej -
do regulacji z art. 389 i 390 k.c. Na podstawie art. 483 § 1 k.c. można zastrzec w
umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego
wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy
(kara umowna).
Bazując na powołanym orzecznictwie Sądu Najwyższego, nie ulega
wątpliwości, iż zawarcie umowy przedwstępnej obejmującej umowę o pracę nie jest
sprzeczne z zasadami prawa pracy. Przepis art. 300 kodeksu pracy pozwala na
stosowanie przepisów kodeksu cywilnego w sprawach nieuregulowanych w
przepisach prawa pracy w takim zakresie, w jakim nie pozostają one w
sprzeczności z zasadami prawa pracy.
Umowa przedwstępna jest zobowiązaniem w pewnym, znaczeniu
niesamoistnym, pomocniczym, jest środkiem prawnym wiodącym do celu, jakim jest
przygotowanie umowy przyrzeczonej. Ma zastosowanie w tych przypadkach, w
których strony nie chcą lub też nie mogą - w chwili zawierania umowy
przedwstępnej - zawrzeć umowy przyrzeczonej, zamierzają one jednak
zagwarantować sobie jej zawarcie w przyszłości. Za dominujący w doktrynie należy
uznać pogląd, zgodnie z którym umowa przedwstępna może zobowiązywać do
zawarcia wszelkiego rodzaju umów prawa prywatnego w tym poprzedzać umowę z
prawa pracy (w szczególności umowę o pracę, A. Zbiegień-Turzańska (w:) W.
Borysiak (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2026, art. 389).
Sankcją za niedochowanie zobowiązania z umowy przyrzeczonej jest co do
zasady (cywilistycznie) roszczenie odszkodowawcze lub roszczenie o zawarcie
umowy przyrzeczonej (art. 390 k.c.). Przepis ten będzie miał odpowiednie
zastosowanie przez art. 300 k.p. w sprawach nieuregulowanych w przepisach
prawa pracy w takim zakresie, w jakim nie pozostają one w sprzeczności z
zasadami prawa pracy. Jedną z najważniejszych zasad prawa pracy jest swoboda
nawiązania pracy, która znajduje gwarancję w Konstytucji (art. 65) i w kodeksie
I PUNP 6/26 9
pracy (art. 11). Zgodnie z art. 65 ust. 2 Konstytucji obowiązek pracy może być
nałożony tylko przez ustawę. Pracodawcy nie przysługuje zatem roszczenie o
zawarcie umowy (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1997 r.,
I PZP 5/77, OSNC 1977, nr 10, poz. 180) natomiast pracownikowi - przysługuje
zarówno roszczenie, o zawarcie umowy przyrzeczonej, jak również żądanie
odszkodowania, w razie uchylenia się przez pracodawcę od zawarcia umowy.
Jeżeli (przyszły) pracodawca uchyla się od zawarcia przyrzeczonej umowy o pracę,
to (przyszłemu) pracownikowi przysługuje albo roszczenie o zawarcie umowy
przyrzeczonej (art. 390 § 2 k.c.), albo roszczenie o naprawienie szkody, którą
poniósł przez to, że liczył na zawarcie umowy przyrzeczonej (art. 390 § 1 k.c.,
wyrok Sądu Najwyższego z 17 lipca 2009 r., I PK 26/09, OSNP 2011, nr 5-6, poz.
73). Nie ulega wątpliwości, że bezpośrednie stosowanie przepisów Kodeksu
cywilnego w stosunkach pracy przy mechanizmie kary umownej powodowałoby
ograniczenie swobody wyboru pracy, wbrew zasadom art. 65 Konstytucji.
Pracodawcy bezwzględnie nie przysługuje roszczenie o zawarcie umowy, nie może
on bowiem na drodze procesu sądowego nikogo przymusić, aby zawarł z nim
przyrzeczoną umowę o pracę i przystąpił na jej podstawie do pracy. Czym innym
jest jednak kara umowna przewidziana w umowie przedwstępnej pracy.
Z tego też względu Sąd Okręgowy w pełni podzielił ocenę Sądu pierwszej
instancji, że mechanizm kary umownej z art. 484 k.c. będzie mógł znaleźć
zastosowanie w umowie przedwstępnej pracy przez art. 300 k.p., także do osoby,
która miała stać się przyszłym pracownikiem, ale tego zobowiązania nie dotrzymała
i że - z opisanych wyżej względów - nie narusza to dyspozycji art. 10 § 1 k.p.,
zgodnie z którym każdy ma prawo do swobodnie wybranej pracy, jak i tej samej
gwarancji wyrażonej w art. 65 Konstytucji. Swoboda zawarcia umowy o pracę nie
ulega bowiem ograniczeniu wyłącznie przez sam fakt, iż strona umowy
przyrzeczonej musi w pewnych okolicznościach ponieść określone w niej
konsekwencje niedochowania warunków tego rodzaju dobrowolnie przecież
zawartej umowy (zob. też w szerszym kontekście Z. Kubot: Znaczenie zakresu
czynności pracownika, "Praca i Zabezpieczenie Społeczne" 1998, nr 12, s. 29;
Z. Kubot, Czynności upoważniające w zakresie gospodarki finansowej, FK 2006,
nr 7-8, s. 13 i n.).
I PUNP 6/26 10
Wobec przyjętych powyżej wywodów nie zostało wykazane, że zawarcie
umowy przedwstępnej stanowiło naruszenie przepisów wytkniętych w ramach
powołanej podstawy.
Wbrew twierdzeniu skarżącego, wskazane jako szkody uiszczone koszty
procesu nie stanowi szkody w rozumieniu art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c., wobec czego
skarga w tej części podlega, jako niedopuszczalna, odrzuceniu na podstawie
art. 4248 § 1 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z 20 marca 2018 r., V CNP
43/17, LEX nr 2499906).
W pozostałej części ze wskazanych wyżej względów wobec oczywistej
bezzasadności skargi pozwanego Sąd Najwyższy na podstawie art. 4249 k.p.c.
odmówił przyjęcia jej do rozpoznania.
O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 98 § 1, 11 i 3 w związku z
art. 99 k.p.c. i § 9 ust. 1 pkt 2 w związku z § 2 pkt 4 i § 10 ust. 5 pkt 2
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2026 r., poz. 118).
(J.K.)
[r.g.]
Powiązane orzeczenia
- I PK 2/11 2011-07-05Czy powierzenie pracownikowi wykonywania czynności innych niż określone w umowie przedwstępnej, przy jednoczesnym zachowaniu wszystkich cech definiujących stosunek pracy, może prowadzić do nawiązania stosunku pracy na wa…
- III PZP 13/72 1972-06-21Czy dopuszczalne jest zawarcie umowy przedwstępnej o pracę, a jeśli tak, to jakie są konsekwencje uchylenia się od zawarcia przyrzeczonej umowy o pracę?
- III BP 3/17 2018-09-27Czy w umowie o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy dopuszczalne jest zastrzeżenie kary umownej, a jeśli tak, to jakie kryteria należy stosować przy ocenie jej rażącego wygórowania?
- II PK 29/04 2004-10-07Czy ustalenie w postępowaniu sądowym, że praca była świadczona na podstawie umowy prawa cywilnego, narusza art. 24 Konstytucji RP, a zróżnicowanie sytuacji prawnej pracownika i strony umowy cywilnoprawnej stanowi narusze…
- I PKN 528/99 2000-02-09Czy postanowienia umowy przedwstępnej mogą być traktowane jako odrębna klauzula w umowie o pracę zawartej w jej wykonaniu, chyba że zostaną przeniesione do treści tej umowy?
Powołane przepisy
art. 483 § 1 KCart. 300 KPart. 11 KPart. 65 ust. 1art. 4171 § 2 KCart. 4241 § 1 KPCart. 4245 § 1 KPCart. 4171 §
2 KCart. 77art. 4249art. 3989 § 2art. 42412 KPC
Źródło: Sąd Najwyższy, repozytorium https://repozytorium2.sn.pl, pozyskano 29.10.2026. Treść przetworzona przez legal-ai.pl (konwersja tekstu, podział na fragmenty, analiza AI, powiązania z innymi danymi); Sąd Najwyższy nie zatwierdza tych materiałów ani nie ponosi za nie odpowiedzialności. · PDF źródłowy