I PZP 26/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Szymanek (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Berutowicz, M. Rafacz-Krzyżanowska.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, J. Mostowskiej-Długoszowej, w sprawie z wniosku Jadwigi C. i innych przeciwko Spółdzielni Spożywców "Społem" Oddział Dużych Obiektów Handlowych w W. o dodatek wyrównawczy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie postanowieniem z dnia 16 maja 1977 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych"1. Czy dodatek wyrównawczy przewidziany w § 9 uchwały nr 102/76 Rady Ministrów z dnia 21 maja 1976 r. w sprawie zmian w organizacji handlu wewnętrznego obejmuje zmienne części wynagrodzeń pracowników handlu wewnętrznego w postaci przejściowych dodatków do płac i przejściowych premii?2. W przypadku odpowiedzi twierdzącej - czy dodatek wyrównawczy przewidziany w uchwale nr 102 Rady Ministrów należy obliczyć według przeciętnych wypłat wynagrodzeń i z jakiego okresu?"uchwalił:Przy ustaleniu dodatku wyrównawczego przewidzianego w § 9 ust.2 pkt 3 nie publikowanej uchwały nr 102 Rady Ministrów z dnia 21 maja 1976 r. w sprawie zmian w organizacji handlu wewnętrznego nie uwzględnia się przejściowych dodatków do płac i przejściowych premii wypłacanych z rezerwy funduszu płac w jednostkach organizowanych stosujących kompleksowe zasady ekonomiczno-finansowe. Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni J. C. i 207 innych pracowników zatrudnionych w Warszawskiej Spółdzielni Spożywców "Społem" Oddział Dużych Obiektów Handlowych SHW w W. domagają się zasądzenia na ich rzecz dodatku wyrównawczego przewidzianego w § 9 pkt 3 uchwały Rady Ministrów nr 102/76 z dnia 21 maja 1976 r. w sprawie zmian w organizacji handlu wewnętrznego (nie publikowanej).Zakładowa Komisja Rozjemcza przy tej Spółdzielni orzeczeniem z dnia 28.III.1977 r. wniosek oddaliła. Z uzasadnienia orzeczenia wynika, że premie i dodatki przejściowe - których dochodzą wnioskodawcy - były wypłacane z dyspozycyjnego funduszu płac. Wypłata tych świadczeń uwarunkowana była wygospodarowaniem oszczędności oraz spełnieniem określonych dla przedsiębiorstwa zadań gospodarczych.Możliwość przyznania przejściowych dodatków do płac i przejściowych premii pracownikom "Społem" na zasadach poprzednio obowiązujących istnieje - twierdzi Komisja Rozjemcza - również po reorganizacji handlu z dniem 1.VII.1976 r. i dlatego, jej zdaniem, brak jest podstaw do uznania roszczeń wnioskodawców za uzasadnione. W odwołaniu od powyższego orzeczenia wnioskodawcy twierdzą, że przepisy cytowanej wyżej uchwały Rady Ministrów dają im uprawnienia do wynagrodzenia dotychczas pobieranego w okresie nie przekraczającym dwóch lat bez względu na podstawę prawną tych roszczeń. Twierdzą oni ponadto, że za III i IV kwartał 1976 r. otrzymali wynagrodzenie niższe od otrzymywanego przed reorganizacją, w zakresie tzw. dodatków przejściowych do płac i premii przejściowych wynikających z regulaminu premiowania.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych odroczył rozprawę i przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne (sprecyzowane w sentencji uchwały) budzące poważne wątpliwości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Dodatek wyrównawczy przewidziany w § 9 ust. 2 pkt 3 uchwały nr 102 Rady Ministrów z dnia 21 maja 1976 r. w sprawie zmian w organizacji handlu wewnętrznego przysługuje pracownikom zniesionych lub zreorganizowanych jednostek handlu wewnętrznego, którzy przeszli z tych jednostek do pracy m.in. w spółdzielczości spożywców, jeżeli ich wynagrodzenie po przejściu jest niższe od dotychczas pobieranego. Przepisy cytowanej wyżej uchwały nie precyzują jednak, jakie składniki wynagrodzenia podlegają uwzględnieniu przy obliczaniu wynagrodzenia uzasadniającego wypłacenie dodatku wyrównawczego.Cel i społeczno-gospodarcze przesłanki wypłacania dodatku wyrównawczego pracownikom jednostek organizacyjnych handlu wewnętrznego w związku z ich reorganizacją są analogiczne do wypadku wypłacania takiego dodatku na podstawie przepisów uchwały nr 91 Rady Ministrów z dnia 30 maja 1973 r. w sprawie zatrudnienia pracowników znoszonych jednostek organizacyjnych (M.P. Nr 17, poz. 111).Uchwała ta w § 5 ust. 4 upoważniła Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych w porozumieniu z Ministrem Finansów do ustalenia zasad obliczania wynagrodzeń w celu ustalenia prawa do dodatku wyrównawczego. Stosownie do tego upoważnienia Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych w piśmie z dnia 3 czerwca 1975 r. (I 800/6/1711/75) określił zasady wypłacania dodatków wyrównawczych. W myśl tych zasad dodatek wyrównawczy oblicza się przyjmując za podstawę wynagrodzenie netto otrzymywane w ostatnim miesiącu pracy w jednostce zniesionej, obliczone jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy.Do wynagrodzeń, o których mowa wyżej, nie wlicza się premii i nagród wypłaconych poza planem funduszu płac.Analogicznie zagadnienie to było rozwiązane w regulaminie przyznawania przejściowych dodatków do płac i przejściowych premii (efektywnościowych) pracownikom pozwanej Spółdzielni w okresie przed reorganizacją handlu. W § 7 tego regulaminu zawarte było stwierdzenie, że przejściowych dodatków do płac i premii (efektywnościowych) nie wlicza się do podstawy wymiaru jakichkolwiek płac ruchomych, tzn. nie uwzględniało się ich przy obliczaniu dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych, wynagrodzenia za czas urlopu oraz wynagrodzenia za okres zwolnienia lekarskiego.Przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy Sąd powinien więc posiłkowo stosować ustalenia interpretacyjne zawarte w uchwale nr 91 Rady Ministrów, w myśl których przy ustaleniu, czy zachodzą przesłanki uzasadniające wypłatę dodatku wyrównawczego z uchwały nr 102 Rady Ministrów decydujące znaczenie będą mieć te elementy wynagrodzenia, które wynikają z obowiązujących zasad wynagradzania i w sposób trwały kształtują wysokość tego wynagrodzenia.Przejściowe dodatki i przejściowe premie wypłacane z funduszu dyspozycyjnego i będące przedmiotem sporu stanowią wprawdzie składnik wynagrodzenia pracowniczego, ale zgodnie z postanowieniami uchwały nr 157 Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 1976 r. w sprawie wynagrodzeń wypłaconych poza planowanym funduszem płac (M.P. Nr 43, poz. 211) ich wypłata następuje spoza planowanego funduszu płac, a do ustalenia wysokości dodatku wyrównawczego, przewidzianego w § 9 ust. 2 pkt 3 wymienionej wyżej uchwały Rady Ministrów, nie wlicza się składników wynagrodzenia wypłaconych z tego właśnie funduszu. Zasady tworzenia i gospodarowania dyspozycyjnym funduszem płac w jednostkach stosujących kompleksowe zasady ekonomiczno-finansowe przewidują, że wypłata przejściowych dodatków i premii może być zrealizowana na rzecz pracowników, jeżeli po dokonaniu rozliczeń za rok ubiegły pozostaje do zagospodarowania rezerwa funduszu dyspozycyjnego na ten cel przeznaczona - według kryteriów określonych w wytycznych nr 3 Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 19 marca 1975 r. w sprawie stosowania przejściowych dodatków do płac i przejściowych premii w jednostkach organizacyjnych stosujących kompleksowe zasady ekonomiczno-finansowe (Dz. Urz. MPPiSS Nr 4, poz. 10) oraz w regulaminie zakładowym. Przejściowe dodatki do płac i premii, aczkolwiek stanowią sui generis dodatkowe wynagrodzenie, nie są jednak elementem wynagrodzenia, który mógłby być uznany za trwale wpływający na poziom wynagrodzeń pracowników. Nie podlegają one przeto uwzględnieniu przy obliczeniu ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy, a co za tym idzie nie powinny być wliczane do wynagrodzenia, które stanowi podstawę ustalania dodatku wyrównawczego, przewidzianego w § 9 ust. 2 pkt 3 uchwały nr 102 Rady Ministrów.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na przedstawione mu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.