I PZP 29/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Wasilewski. Sędziowie SN: E. Jachczyk, K. Zieliński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Wojnarowicz, w sprawie z wniosku Franciszka B. i innych przeciwko Przedsiębiorstwu Budowy Kopalń Skalnych Surowców Drogowych w W. o wynagrodzenie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu postanowieniem z dnia 19 czerwca 1980 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy pracownikom pozwanego Przedsiębiorstwa Budowy Kopalń Skalnych Surowców Drogowych w W. zatrudnionym stale na terenie niecki węglowej (tj. byłych powiatów chrzanowskiego, niemodlińskiego i innych) przysługuje na podstawie przepisów układu zbiorowego pracy dla pracowników kamieniołomów drogowych z dnia 31 grudnia 1974 r. zawartego między Ministerstwem Komunikacji a Zarządem Głównym Związku Zawodowego Transportowców i Drogowców zwiększony deputat węglowy określony w § 6 rozdziału 2 (w sprawie zasad przyznawania deputatu węglowego) z działu II układu?"udzielił następującej odpowiedzi:Pracownikom Przedsiębiorstwa Budowy Kopalń Skalnych Surowców Drogowych w W. zatrudnionym stale na terenie byłych powiatów: chrzanowskiego, niemodlińskiego, nyskiego i cieszyńskiego przysługuje deputat węglowy w naturze lub ekwiwalent pieniężny w wymiarze określonym w § 6 ust. 1 pkt 1 oraz § 6 ust. 3 pkt 1 i 2 rozdziału 2 działu II układu zbiorowego pracy dla pracowników kamieniołomów drogowych z dnia 31 grudnia 1974 r. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Okręgowy Sąd do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego: 163 wnioskodawców, pracowników pozwanego Przedsiębiorstwa, zatrudnionych stale na terenie niecki węglowej (byłych powiatów: chrzanowskiego, niemodlińskiego, nyskiego i cieszyńskiego) w Zakładzie Produkcji Pomocniczej i Usług w W. F. wystąpiło w roku 1978 z żądaniem przyznania im zwiększonego deputatu węglowego z powołaniem się na postanowienie układu zbiorowego pracy dla pracowników kamieniołomów drogowych z 31 grudnia 1974 r. Wnioskodawcy twierdzili, że deputat węglowy w zwiększonym wymiarze był im wypłacany do roku 1969 na podstawie załącznika nr 18 do układu zbiorowego pracy dla pracowników kamieniołomów drogowych z 1959 r., a po wejściu w życie nowego układu zbiorowego pracy z 1969 r. prawo do podwyższonego deputatu ustalone zostało prawomocnym wyrokiem byłego Sądu Powiatowego w Chrzanowie z dnia 13 grudnia 1973 r. w sprawie I C (...) w stosunku do trzech pracowników znajdujących się w identycznej sytuacji faktycznej i prawnej co pozostali wnioskodawcy.W postępowaniu przed Zakładową Komisją Rozjemczą przy pozwanym Przedsiębiorstwie pozwane Przedsiębiorstwo nie wyraziło zgody na polubowne załatwienie sporu i zarzuciło, że Ministerstwo Komunikacji w porozumieniu z Zarządem Głównym Związku Zawodowego po zasięgnięciu opinii byłego Komitetu Pracy i Płac w piśmie z dnia 9 września 1971 r. skierowanym do Zjednoczenia Kamieniołomów Drogowych w W., wyjaśniając postanowienie wówczas obowiązującego układu zbiorowego pracy z roku 1969 prawie identycznej treści jak w nowym układzie zbiorowym z roku 1974, stwierdził, że o wymiarze zwiększonego deputatu węglowego na tle zgłoszonych roszczeń decyduje siedziba przedsiębiorstwa na obszarze niecki węglowej, a nie miejsce wykonywania pracy.Zakładowa Komisja Rozjemcza po dwukrotnym rozpoznaniu sprawy orzeczeniem z dnia 22 lutego 1980 r. oddaliła wnioski w całości, przyjmując za słuszny pogląd prawny wyrażony przez Ministra Komunikacji w wyjaśnieniu z dnia 9 września 1971 r.W związku z odwołaniem wnioskodawców Okręgowy Sąd przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych zagadnienie prawne ujęte w zamieszczonym w sentencji pytaniu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według § 1 ust. 1 rozdziału 2 układu zbiorowego pracy dla pracowników kamieniołomów drogowych z dnia 31 grudnia 1974 r., uzupełnionego protokołem dodatkowym nr 2 z dnia 7 lutego 1978 r., pracownikom zakładów pracy objętych postanowieniami tego układu przysługuje bezpłatnie deputat węglowy albo ekwiwalent pieniężny na zasadach określonych w wymienionym rozdziale. Na terenie byłych powiatów: chrzanowskiego, niemodlińskiego, nyskiego i cieszyńskiego deputat węglowy przysługuje według następujących norm: utrzymującym rodzinę - 4 tony rocznie; samotnym - 1,6 tony rocznie, natomiast zgodnie z § 6 ust. 3 pkt 1 i 2 rozdziału 2 układu pracownikom zajmującym mieszkanie nie wyposażone w urządzenia zastępujące węgiel innymi źródłami energii przysługuje deputat węglowy w naturze w następującym rozmiarze: 1) utrzymującym rodzinę - na terenie wymienionych byłych powiatów - 3 t rocznie, na pozostałych terenach kraju - 2,5 t rocznie, a dla samotnie prowadzących gospodarstwo domowe: na terenie byłych powiatów: chrzanowskiego, niemodlińskiego, nyskiego i cieszyńskiego - 1,2 t rocznie, na pozostałych terenach kraju - 1 t rocznie.Okręgowy Sąd trafnie zaznaczył, że językowa i teleologiczna wykładnia powyższych postanowień układu zbiorowego pracy nie daje wprost odpowiedzi na pytanie, jakie przesłanki łącznie decydują o przyznaniu pracownikowi uprawnienia do zwiększonego deputatu węglowego, a ze względu na charakter takiego świadczenia normy przydziału deputatu węglowego uzależnione są od sytuacji osobistej pracownika, miejsca jego zamieszkania, stanu rodzinnego, rodzaju zajmowanego mieszkania, jego wyposażenia itp.Stosowanie natomiast na niektórych terenach kraju zwiększonego deputatu węglowego może być wytłumaczone faktem rzeczywistego i stałego wykonywania pracy na terenie niecki węglowej, co z reguły będzie się łączyło z faktem zamieszkiwania na tym terenie i tym samym łatwiejszego zaopatrzenia się w węgiel. Trudno byłoby przyjąć, że decydujące znaczenie do powstania uprawnienia pracownika do wyższego deputatu węglowego ma siedziba zakładu pracy, gdyż uprawnienie to nie może być uzależnione od przypadku, np. reorganizacji jednostki zatrudniającej pracownika, gdyż w takim razie pracownik uprawniony do deputatu węglowego utraciłby go, gdyby w następstwie takiej reorganizacji siedziba zakładu pracy była przeniesiona poza teren niecki węglowej. Zwiększone normy przydziału deputatu węglowego na niektórych tylko terenach w kraju mogą być sensownie wytłumaczone chęcią zapewnienia pracownikom deputatu węglowego w zbliżonym rozmiarze, jaki otrzymują pracownicy innych zakładów na tym terenie w celu zrównania ich uprawnień w omawianym zakresie, co sprzyja zapobieżeniu fluktuacji kadr pracowniczych przez przechodzenie do zakładów gwarantujących lepsze warunki bytowe i stabilizacji załóg w zakładach.Wreszcie uzależnienie przydziału zwiększonego deputatu węglowego dla pracowników od siedziby zakładu pracy - w oderwaniu od miejsca faktycznego wykonywania pracy - wyłączałoby w wielu przypadkach możliwość stosowania w praktyce postanowień układu zbiorowego pracy o zwiększonym wymiarze deputatu węglowego na terenie byłych powiatów: chrzanowskiego, niemodlińskiego, nyskiego i cieszyńskiego. Taka sytuacja występowałaby wówczas, gdyby na tych terenach nie było zakładów pracy zatrudniających pracowników, którzy podlegają układowi zbiorowemu pracy dla pracowników kamieniołomów drogowych.Wiązanie zatem omawianych uprawnień pracowników do zwiększonego deputatu węglowego z siedzibą przedsiębiorstwa prowadziłoby do nieuzasadnionego pierwotnym zamiarem stron układu zbiorowego pracy kształtowania tych uprawnień.Rozważania te prowadzą do udzielenia na przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie odpowiedzi ujętej w sentencji uchwały.