I PZP 3/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Brzeziński, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Sztejn, w sprawie z wniosku Tadeusza K., Józefa K., Tadeusza S. i Konrada P. przeciwko Stoczni G. im. Lenina w G. o wynagrodzenie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni postanowieniem z dnia 23 grudnia 1980 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy postanowienia § 4 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 listopada 1974 r. w sprawie czasu pracy i zasad wynagradzania za pracę w godzinach nadliczbowych pracowników zatrudnionych przy pilnowaniu (Dz. U. Nr 45, poz. 270) mają zastosowanie do takich pracowników zatrudnianych przy pilnowaniu, których stały rozkład czasu pracy przewiduje w każdym tygodniu mniej niż 24 kolejne godziny wolne od pracy?"powziął następującą uchwałę:Przepis § 4 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 listopada 1974 r. w sprawie czasu pracy i zasad wynagradzania za pracę w godzinach nadliczbowych pracowników zatrudnionych przy pilnowaniu (Dz. U. Nr 45, poz. 270) ma zastosowanie do pracowników straży przemysłowej zatrudnianych według rozkładu czasu pracy: 12 godzin pracy i 24 godziny wolne - także wówczas, gdy konieczne czynności związane ze zmianą służby powodują niezbędne i nieznaczne przedłużenie czasu ich pracy.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawcy jako pracownicy straży przemysłowej są zatrudnieni w systemie czasu pracy: 12 godzin służby na dobę i 24 godziny wolne od służby. W związku z czynnościami w zakresie zmiany służby, a mianowicie codzienną odprawą przed rozpoczęciem służby oraz dowiezieniem do stanowisk pracy, usytuowanych na rozległym terenie zakładu, faktyczny czas ich pracy ulega przedłużeniu nawet o 30 minut, przez co stosownie jest skrócony czas wolny. Powołując się na ten stan faktyczny wnioskodawcy twierdzili, że nie mieli w tygodniu co najmniej 24 godzin wolnych od pracy, a zatem w związku z treścią § 4 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 listopada 1974 r. w sprawie czasu pracy i zasad wynagradzania za pracę w godzinach nadliczbowych pracowników zatrudnionych przy pilnowaniu (Dz. U. Nr 45, poz. 270) przysługuje im dodatkowy wolny dzień od pracy w zamian za niedzielę, ewentualnie dodatkowe wynagrodzenie.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych - na tle przytoczonego stanu faktycznego - miał wątpliwość, czy w takim przypadku ma zastosowanie § 4 ust. 2 powołanego wyżej rozporządzenia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Czas pracy wnioskodawców na stanowisku wartowniczym nie przekraczał w zasadzie 12 godzin. Wnioskodawcy natomiast tracili dodatkowy czas na odprawę i dojście (dowiezienie) do stanowiska pracy, co jednocześnie powodowało odpowiednie skrócenie czasu wolnego. Formalistycznie rzecz ujmując, należałoby przyznać wnioskodawcom rację, iż ich czas wolny między służbami wynosił poniżej 24 godzin. Przepisy prawa pracy muszą być jednak tłumaczone zgodnie z ich społeczno-gospodarczym przeznaczeniem. Ustawodawca określając normy czasu pracy, uwzględnił czas faktycznie przeznaczony na wykonywanie umówionej pracy. W przypadku wnioskodawców oznaczało to obowiązek 12-godzinnego pełnienia służby wartowniczej. Natomiast do czasu pracy nie wlicza się - prócz wyraźnie określonych wyjątków - czasu przeznaczonego na dojście do stanowiska pracy. Dotyczy to nie tylko wnioskodawców, ale ogółu pracowników, przy czym faktyczna strata czasu na osiągnięcie tego celu może być bardzo różna, w zależności od konkretnej sytuacji faktycznej. Z tej przyczyny, że pracownik w celu dojścia do stanowiska pracy musi odbyć pewną drogę i poświęcić na to pewien czas, nie można wyprowadzać wniosku o przedłużeniu czasu pracy, a tym samym skróceniu czasu wolnego.Natomiast kilkuminutowe odprawy przed objęciem służby dla wyznaczenia posterunków, konieczne ze względu na istotę wykonywanej funkcji, nie mogą być traktowane jako powodujące zmianę ustalonego systemu czasu pracy. W stosunkach pracy można spotkać różnorodne sytuacje, w których pracownik dla wykonania swych obowiązków musi podjąć dodatkowe czynności, połączone z pewną stratą czasu. Można tu wskazać przykład pracownika, który przed rozpoczęciem pracy musi odebrać klucz od pokoju w portierni, a następnie po zakończeniu pracy zwrócić ten klucz. Tego rodzaju sytuacje konieczne i uzasadnione życiowo nie usprawiedliwiają wniosku, iż ten nieznaczny dodatkowo stracony przez pracownika czas oznacza przekroczenie normalnego czasu pracy i uprawnia pracownika do dodatkowego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych. Pracownik, podejmując określoną pracę, powinien się liczyć z koniecznością wykonywania pewnych dodatkowych czynności, związanych z istotą sprawowanej funkcji. Jeżeli te czynności przygotowawcze do pracy lub umożliwiające jej wykonanie są niezbędne, a przy tym powodują tylko nieznaczną stratę czasu, to nieuzasadnione jest doliczanie czasu przeznaczonego na ich realizację do czasu pracy. W takiej zaś sytuacji nie ma też podstaw do twierdzenia, że wnioskodawcom na podstawie § 4 ust. 2 powołanego wyżej rozporządzenia przysługuje dodatkowy wolny dzień od pracy w zamian za niedzielę na tej podstawie, że nie mieli oni w każdym tygodniu co najmniej 24 godzin wolnych od pracy.