I PZP 56/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Formański (sprawozdawca). Sędziowie: E. Jachczyk, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z wniosku Stefana D. przeciwko Okręgowemu Przedsiębiorstwu Geodezyjno-Kartograficznemu w K. o wypłatę nagrody, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach postanowieniem z dnia 29 września 1976 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych"a) Czy wysokość nagrody pieniężnej, przyznanej na podstawie przepisu § 14 ust. 2 uchwały nr 64 Rady Ministrów z dnia 23 marca 1973 r. w sprawie zasad kierowania pracowników uspołecznionych zakładów pracy do szkół dla pracujących i na studia dla pracujących w szkołach wyższych oraz w sprawie ulg i świadczeń przysługujących tym pracownikom od zakładów pracy (M.P. Nr 18, poz. 111) ustala się według jednomiesięcznej stawki wynagrodzenia zasadniczego, czy według zasad obowiązujących przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za jeden miesiąc urlopu wypoczynkowego;b) czy o wysokości nagrody decyduje wskazane w odpowiedzi na pytanie a) kryterium z daty złożenia ostatniego egzaminu albo uzyskania dyplomu ukończenia studiów, czy z daty zgłoszenia żądania wypłaty nagrody lub faktycznego jej przyznania?"powziął następującą uchwałę:Nagrodę pieniężną, przewidzianą w § 14 ust. 2 uchwały nr 64 Rady Ministrów z dnia 23 marca 1973 r. w sprawie zasad kierowania pracowników uspołecznionych zakładów pracy do szkół dla pracujących i na studia dla pracujących w szkołach wyższych oraz w sprawie ulg i świadczeń przysługujących tym pracownikom od zakładów pracy (M.P. Nr 18, poz. 111), zakład pracy przyznaje pracownikowi, który ukończył studia wyższe w przepisanym terminie i uzyskał średnią ocenę co najmniej 4,0 oraz wywiązuje się ze swoich zadań zawodowych, w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia, jakie pracownik pobrał tytułem pracy za miesiąc, w którym nastąpiło ukończenie studiów wyższych (data przepisanego egzaminu końcowego). Przy ustalaniu wysokości wymienionej nagrody zakład pracy kieruje się zasadami obowiązującymi przy obliczeniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, gdyby pobrane w danym miesiącu wynagrodzenie było niższe od obliczonego według wyżej wskazanych zasad. Uzasadnienie faktyczneOkręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przedstawiając Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przytoczone w sentencji uchwały dwa zagadnienia prawne następująco uzasadnił swoje wątpliwości:Przepis § 2 wytycznych Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych i Ministra Finansów z dnia 20 listopada 1974 r. w sprawie wypłacania nagród pieniężnych pracownikom za dobre wyniki w nauce (Dz. Urz. Min. PPiSS Nr 16, poz. 32) stanowi, że wymienioną nagrodę należy wypłacać z funduszu nagród tworzonego w trybie § 10 uchwały nr 163 Rady Ministrów z dnia 6 lipca 1973 r. w sprawie nagród i premii wypłacanych poza planem funduszu płac oraz ze środków nie objętych funduszem płac w gospodarce uspołecznionej albo z kwot oszczędności. Przepis § 10 ust. 5 w zw. z ust. 2 powołanej uchwały nr 163 limituje kwotę nagrody wysokością miesięcznej płacy zasadniczej pracownika. Przepis § 2 wytycznych, odsyłając do § 10 uchwały, obejmuje chyba wszystkie ustępy ostatnio wymienionego przepisu.Wydaje się, że w niniejszej sprawie powinny mieć zastosowanie przedstawione zasady, pracownik-student bowiem korzysta z dodatkowych świadczeń zakładu pracy (np. płatny urlop szkoleniowy, zwrot kosztów przejazdu do uczelni itp.) i przez to pomniejsza fundusz płac przeznaczony dla pozostałych pracowników. Nie odosobnione są też - jak w niniejszym przypadku - odejścia z zakładu pracowników, którzy przy wydatnej pomocy pracodawcy ukończyli studia, w następstwie czego nie ten, lecz inny pracodawca korzysta ze zdobytego przez pracownika na studiach zaocznych kapitału wiedzy i jego specjalistycznych umiejętności.Odmienne stanowisko zostało zaprezentowane w opracowaniu "Uprawnienia pracowników kształcących się", opublikowanym w późniejszym od wymienionych wyżej aktów prawnych biuletynie Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych "Służba Pracownicza" 1976, nr 5. Według tego stanowiska wysokość nagrody należy określić na podstawie zasad obowiązujących przy obliczaniu ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Takie samo stanowisko reprezentuje organizacja związkowa (por. pismo WRZZ w K. z dnia 1 marca 1976 r.).Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy znaczenie może przedstawiać chwila, według której - przy zastosowaniu kryteriów wymienionych w pkt 1 lit. a sentencji - ma nastąpić określenie wysokości nagrody, nie jest bowiem wykluczone, że przy wynagrodzeniu akordowym, awansie, regulacji lub podwyżce płac albo wprowadzeniu dodatku wyrównawczego, wysokość miesięcznego wynagrodzenia jest różna, i to w niewielkim odstępie czasu. Przepisy powołanej uchwały nr 64 nie dają odpowiedzi na nasuwające się w tej materii wątpliwości.Sąd Najwyższy, udzielając odpowiedzi na przedstawione pytania jak w sentencji uchwały, nie podzielił wątpliwości wysuniętych przez Okręgowy Sąd, a powstałych wskutek nie wzięcia pod uwagę niespornej okoliczności, iż powoływane wytyczne Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych i Ministra Finansów z dnia 20 listopada 1974 r. w sprawie wypłacania nagród pieniężnych pracownikom za dobre wyniki w nauce określają jedynie źródła finansowania nagród pieniężnych za dobre wyniki w nauce, nie zajmują się zaś określeniem wysokości tych nagród. Nagrody za dobre wyniki w nauce przyznaje się niezależnie od innych nagród za wyniki w pracy i ich wypłata nie obciąża tym samym ustalonych limitów nagród indywidualnych. Natomiast problem wysokości omawianych nagród pieniężnych jest przedmiotem unormowania w § 14 uchwały nr 64 Rady Ministrów z dnia 23 marca 1973 r. w sprawie zasad kierowania pracowników uspołecznionych zakładów pracy do szkół dla pracujących i na studia dla pracujących w szkołach wyższych oraz w sprawie ulg i świadczeń przysługujących tym pracownikom od zakładów pracy (M.P. Nr 18, poz. 111). Według § 14 ust. 2 cyt. uchwały pracownikowi, który ukończył szkołę średnią lub studia wyższe w przepisanym terminie i uzyskał średnią ocen co najmniej 4,0 oraz wywiązuje się ze swoich zadań zawodowych, zakład pracy przyznaje nagrodę pieniężną w wysokości 1-miesięcznego wynagrodzenia. Brak jest w tak sformułowanym przepisie podstaw do wykładni pojęcia "wynagrodzenia" w sposób zawężający jego treść tylko do jego części, określanej mianem "zasadniczego", bez uwzględnienia premii i innych dodatków czy należności, które łącznie stanowią rzeczywiście pobierane przez pracownika wynagrodzenie. Za ograniczeniem wysokości nagrody pieniężnej do jednomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego nie przemawia ani korzystanie przez pracownika-studenta z dodatkowych świadczeń ze strony zakładu pracy, ani też nieodosobnione wypadki przedwczesnego odejścia z zakładu pracy pracownika, który korzystał z wydatnej pomocy zakładu pracy.Podobne stanowisko reprezentuje w sprawie Wojewódzka Rada Związków Zawodowych.Ponieważ przyznanie rozważanej nagrody uzależnione jest od ukończenia szkoły średniej lub studiów wyższych, miesiąc, w którym nastąpiło ukończenie takiej nauki, jest miarodajny także dla obliczenia wysokości nagrody. W razie wątpliwości co do daty ukończenia studiów wyższych decydować będzie data zdania przepisanego egzaminu końcowego.Ustalenie wysokości nagrody pieniężnej według przedstawionych wyżej kryteriów nie powinno nastręczać trudności.Ponieważ jednak mogą się zdarzać między poszczególnymi miesiącami dosyć poważne różnice w wysokości wynagrodzeń pobieranych przez pracownika, a intencją uchwały było wypłacenie jako nagrody przeciętnego jednomiesięcznego wynagrodzenia, dlatego w razie zachodzących różnic na niekorzyść pracownika, w celu ich zniwelowania, należy się kierować zasadami obowiązującymi przy obliczeniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, w ten bowiem sposób osiągnie się przeciętną średnią. Chodzi tu w szczególności o przepisy rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 21 października 1974 r. w sprawie pracowniczych urlopów wypoczynkowych (Dz. U. Nr 43, poz. 259).Kierując się powyższymi przesłankami Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi, jak w sentencji uchwały.