I PZP 66/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Filcek. Sędziowie: M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca), A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Dzwonkowskiego, w sprawie z powództwa Józefy B. przeciwko Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu w B. o ustalenie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Słupsku postanowieniem z dnia 29 października 1976 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy stale zamieszkująca na terenie państwowego gospodarstwa rolnego wdowa po zmarłym pracowniku tegoż gospodarstwa, która pobiera zaopatrzenie emerytalne z tytułu własnej pracy, wykonywanej w przedsiębiorstwie budownictwa rolniczego, a nie w państwowym gospodarstwie rolnym, ma prawo do bezpłatnego zamieszkania na terenie tegoż gospodarstwa (art. 130 układu zbiorowego dla pracowników państwowych przedsiębiorstw rolnych z dnia 30 października 1972 r. oraz § 11 załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy z dnia 24 grudnia 1974 r.)",powziął następującą uchwałę:Wdowa po zmarłym pracowniku gospodarstwa rolnego, zamieszkująca stale na terenie tego gospodarstwa, ma prawo do bezpłatnego mieszkania na terenie tegoż gospodarstwa tylko wówczas, gdy otrzymuje po zmarłym mężu rentę rodzinną i nie ma poza nią innych źródeł dochodu (art. 70 ust. 2 lit. c układu zbiorowego pracy dla pracowników państwowych gospodarstw rolnych z dnia 3 maja 1972 r. oraz § 11 ust. 2 lit. c załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych z dnia 24 grudnia 1974 r.) albo gdy otrzymuje emeryturę (rentę) z tytułu własnej pracy, wykonywanej w jednostkach organizacyjnych objętych układem zbiorowym pracy dla pracowników państwowych przedsiębiorstw rolnych (art. 70 ust. 2 lit. a układu zbiorowego pracy dla pracowników państwowych przedsiębiorstw rolnych z dnia 3 maja 1972 r. oraz § 11 ust. 2 lit. a załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych z dnia 24 grudnia 1974 r.). Uzasadnienie faktycznePrzedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne nasunęło się Sądowi Wojewódzkiemu na tle następującego stanu faktycznego:Mąż powódki był pracownikiem Państwowego Gospodarstwa Rolnego w B. i zmarł w dniu 18.IV.1958 r. Powódka wraz z mężem, jak również po jego śmierci, korzystała z bezpłatnego mieszkania na terenie tego Gospodarstwa Rolnego. Powódka w dniu 1.VI.1960 r. podjęła pracę w Zakładzie Remontowo-Budowlanym w B., a w związku z reorganizacją i powstaniem Przedsiębiorstwa Budownictwa Rolniczego w M. w 1964 r. podjęła pracę w tym Przedsiębiorstwie. W 1969 r. powódka przeszła na emeryturę z tytułu własnej pracy i emeryturę tę otrzymuje do chwili obecnej. Nadal też powódka zajmuje mieszkanie na terenie Gospodarstwa Rolnego i nie uiszcza z tego tytułu czynszu najmu.Państwowe Gospodarstwo Rolne wezwało powódkę do zapłaty kwoty 13.017 zł z tytułu zaległego czynszu najmu za okres od dnia 1.VII.1973 r. do dnia 31.III.1976 r. Powódka uznając, że jako wdowa po zmarłym pracowniku Państwowego Gospodarstwa Rolnego, ma prawo do zajmowania bezpłatnego mieszkania na terenie tegoż Gospodarstwa wniosła o ustalenie, że należność czynszowa za okres od 1973 r. do 1976 r. nie istnieje.Sąd Rejonowy oddalił powództwo wyrażając pogląd, że skoro źródłem utrzymania powódki nie jest renta rodzinna po mężu, to wobec tego - w świetle obowiązującego strony zbiorowego układu pracy - nie może ona korzystać z bezpłatnego mieszkania na terenie Państwowego Gospodarstwa Rolnego.W związku z rewizją powódki Sądowi Wojewódzkiemu nasunęły się wątpliwości prawne, przytoczone w pytaniu, skierowanym do Sądu Najwyższego. Z uzasadnienia pytania można wnioskować, że Sąd Wojewódzki jest skłonny reprezentować pogląd, że powódce przysługuje prawo do bezpłatnego mieszkania na terenie Państwowego Gospodarstwa Rolnego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawie chodzi o wyjaśnienie, czy w okresie od 1973 r. do 1976 r. powódce przysługiwało prawo zajmowania bezpłatnego mieszkania na terenie Gospodarstwa Rolnego. W związku z tym dla rozstrzygnięcia tego zagadnienia istotne znaczenie mają postanowienia zbiorowego układu pracy dla pracowników państwowych przedsiębiorstw rolnych z 1972 r. oraz tego układu pracy z 1974 r. Na podstawie postanowień tych dwóch układów pracy zostanie rozważone zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Wojewódzki.I. W sprawie jest niesporne, że zmarły w 1958 r. mąż powódki był pracownikiem Państwowego Gospodarstwa Rolnego i że zajmował wraz z powódką bezpłatne mieszkanie na terenie tego Gospodarstwa. Zgodnie z art. 70 ust. 2 lit. c zbiorowego układu pracy dla pracowników państwowych przedsiębiorstw rolnych z 3 maja 1972 r. prawo do bezpłatnego mieszkania mają wdowy po zmarłych pracownikach, które stale zamieszkują w państwowym gospodarstwie rolnym i które poza rentą rodzinną nie mają innych źródeł dochodu. Podobną treść zawiera § 11 ust. 2 lit. c przedsiębiorstw rolnych z dnia 24 grudnia 1974 r., skoro stosownie do tego przepisu uprawnienie do zajmowania bezpłatnego mieszkania na terenie państwowego gospodarstwa rolnego mają stale zamieszkujące w tym gospodarstwie wdowy po zmarłym pracowniku państwowego gospodarstwa rolnego pod warunkiem, że oprócz renty rodzinnej nie mają innego źródła dochodu.Z cytowanych przepisów wynika, że niezbędną przesłanką uzasadniającą uprawnienie wdowy do bezpłatnego zamieszkiwania na terenie gospodarstwa rolnego jest stwierdzenie, że pobiera ona po mężu rentę rodzinną i że - oprócz tej renty - nie ma innych źródeł dochodu.Wbrew sugestiom wysuniętym przez Sąd Wojewódzki, powódka nie spełnia powyższego warunku, ponieważ nie pobiera renty rodzinnej po mężu, a utrzymuje się z własnej emerytury.II. Kolejne zagadnienie sprowadza się do rozważenia, czy powódce może przysługiwać prawo do bezpłatnego mieszkania na terenie państwowego gospodarstwa rolnego z tytułu pobierania emerytury z własnej pracy. Jak wynika z prawidłowych ustaleń wyroku Sądu Rejonowego, powódka otrzymuje emeryturę z tytułu pracy wykonywanej w Przedsiębiorstwie Budownictwa Rolniczego, które organizacyjnie podlega Ministrowi Rolnictwa.Uprawnienia rencistów i emerytów do zajmowania bezpłatnego mieszkania na terenie państwowego gospodarstwa rolnego normują postanowienia układowe obowiązujące w rolnictwie, a w szczególności wspomniane uprzednio postanowienia zbiorowych układów pracy z 1972 r. i z 1974 r. Zgodnie z art. 70 ust. 2 lit. a układu pracy z 1972 r. prawo do bezpłatnego mieszkania przysługuje renciście, bez względu na rodzaj pobieranej renty, który przepracował w rolnictwie z zachowaniem ciągłości pracy co najmniej 5 lat w okresie bezpośrednio poprzedzającym uzyskanie renty. W sposób analogiczny normuje powyższe zagadnienie § 11 ust. 2 lit. a załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy z 1974 r.Z przytoczonych dyspozycji wynika, że warunkiem do uzyskania przez emeryta (rencistę) uprawnienia w przedmiocie bezpłatnego mieszkania na terenie gospodarstwa rolnego jest przesłanka, aby rencista (emeryt) przepracował w rolnictwie wymagany w powołanych dyspozycjach okres. Istota więc problemu sprowadza się do kwestii, czy zatrudnienie powódki w Przedsiębiorstwie Budownictwa Rolniczego, skąd powódka przeszła na emeryturę, można uznać za okres przepracowany w rolnictwie w rozumieniu cytowanych zbiorowych układów pracy z 1972 r. i 1974 r.Pracownicy zatrudnieni w przedsiębiorstwach budownictwa rolniczego, jakkolwiek podległych organizacyjnie Ministrowi Rolnictwa nie są objęci postanowieniami układów pracy obowiązujących w rolnictwie.Znajduje to potwierdzenie w porozumieniu z dnia 10 lutego 1975 r. zawartym między Ministrem Rolnictwa a Zarządem Głównym Związku Zawodowego Pracowników Rolnych w sprawie stosowania postanowień układu zbiorowego dla budownictwa w niektórych zakładach pracy resortu rolnictwa. Stosownie do § 1 i § 2 tego porozumienia do pracowników przedsiębiorstw budownictwa rolniczego, w którym była zatrudniona powódka, stosuje się układ zbiorowy pracy obowiązujący w budownictwie, a nie układ zbiorowy pracy obowiązujący w rolnictwie. Analogicznie do treści tego porozumienia układ zbiorowy pracy z 1972 r. obowiązujący w rolnictwie wyłączył w art. 1 ust. 4 pkt 2 spod zasięgu stosowania tego układu pracowników objętych zbiorowym układem pracy w budownictwie. Również takie same postanowienia zawiera układ zbiorowy pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych z 1974 r. (art. 1 ust. 3 pkt 2). Wynika stąd w sposób wyraźny, że pracownicy zatrudnieni w przedsiębiorstwach budownictwa rolniczego nie podlegają układowi pracy obowiązującemu w rolnictwie, skoro objęci są oni układami pracy w budownictwie. Zaznaczyć przy tym trzeba, że w układzie zbiorowym pracy w budownictwie brak jest postanowienia, które uprawniałoby emeryta (rencistę) zatrudnionego poprzednio w przedsiębiorstwie budownictwa rolniczego, do bezpłatnego zamieszkiwania na terenie państwowego gospodarstwa rolnego.Skoro zbiorowe układy pracy obowiązujące w państwowych gospodarstwach rolnych z 1972 r. i z 1974 r. uzależniają uprawnienia emeryta (rencisty) do bezpłatnego zamieszkiwania na terenie gospodarstwa rolnego od przepracowania przez niego określonego czasu w rolnictwie, to przez zawarte w powyższych postanowieniach określenie przepracowanie w "rolnictwie" należy rozumieć wyłącznie pracowników zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych objętych układem zbiorowym pracy dla pracowników państwowych przedsiębiorstw rolnych. Ponieważ powódka nie była zatrudniona przed przejściem na emeryturę w takiej jednostce organizacyjnej, przeto z tytułu pobierania własnej emerytury nie przysługuje jej prawo do bezpłatnego mieszkania na terenie państwowego gospodarstwa rolnego.W świetle przytoczonej wykładni na przedstawione Sądowi Najwyższemu pytanie należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji.