I USK 1522/26

I USK 1522/26 POSTANOWIENIE Dnia 11 sierpnia 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jolanta Frańczak w sprawie z odwołania J. W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Szczecinie o wysokość świadczenia, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 11 sierpnia 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 2 października 2025 r., sygn. akt III AUa 7/25, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 2 października 2025 r. oddalił apelację J. W. (dalej jako odwołujący się) od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 27 listopada 2024 r., którym oddalono odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Szczecinie z dnia 12 października 2023 r. odmawiającej odwołującemu się prawa do przeliczenia wysokości emerytury, ponieważ nie przedstawił on żadnych nowych dowodów i okoliczności, które nie byłyby brane pod uwagę we wcześniejszych postępowaniach. W wyrokach Sądów meriti przyjęto, że brak jest podstaw do uwzględnienia przy wyliczenia wysokości emerytury odwołującego się jego wynagrodzeń z okresu ubezpieczenia w Niemczech od dnia 4 sierpnia 1981 r. do dnia 1 września 1983 r. oraz pobieranego w Niemczech zasiłku dla bezrobotnych w okresie od dnia 29 maja I USK 1522/26 2 1985 r. do dnia 4 października 1986 r. Powyższe żądania odwołującego się stanowiły już przedmiot rozstrzygnięć w wydawanych przez organ rentowy decyzjach oraz w sprawach sądowych, które toczyły się na skutek odwołań od tych decyzji Jednocześnie wskazano, że organ rentowy ustalając wysokość świadczenia rentowego uwzględnił za okres ubezpieczenia odwołującego się w Niemczech zastępcze wynagrodzenie pracownika, zatrudnionego w Polsce, w podobnym charakterze co odwołujący się, a wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 9 stycznia 2014 r., III AUa 564/13 oddalono apelację odwołującego się wyroku Sądu pierwszej instancji w sprawie, w której domagał się uwzględnienia faktycznych wynagrodzeń uzyskiwanych w Niemczech. Niekorzystne dla odwołującego się było również rozstrzygnięcie odnośnie do wniesionego odwołania od decyzji organu rentowego z dnia 6 listopada 2013 r. przyznającej odwołującemu się emeryturę i ustalającej jej wysokość. Ostatnia sprawa sądowa dotycząca ustalenia wysokości emerytury odwołującego się przy żądaniu uwzględnienia wysokości wynagrodzeń uzyskiwanych przez odwołującego się w Niemczech zakończyła się wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 19 września 2019 r., III AUa 143/19, którym oddalono apelację odwołującego się od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 18 lutego 2018 r. oddalającego odwołanie od decyzji organu rentowego odmawiającej odwołującemu się prawa do przeliczenia emerytury we wskazany powyżej sposób. Sądy obu instancji nie znalazły podstaw do wznowienia postępowania w sprawie na podstawie art. 114 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz. U. z 2025 r., poz. 1749 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna), ponieważ odwołujący się nie wskazał nowych dowodów lub okoliczności istniejących w dacie wydania decyzji ustalających wysokość jego emerytury i rozstrzygających o żądaniu uwzględnienia do wysokości świadczenia wynagrodzeń uzyskiwanych z tytułu zatrudnienia w Niemczech. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł odwołujący się, zaskarżając wyrok ten w całości i domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i rozstrzygnięcia co do istoty sprawy oraz zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, a I USK 1522/26 3 mianowicie: 1) art. 4 ust. 1 i 2 umowy między Polską Rzeczpospolitą Ludową a Republiką Federalną Niemiec o zaopatrzeniu emerytalnym i wypadkowym z dnia 9 października 1975 r. (Dz. U. z 1976 r. Nr 16, poz. 101 z późn. zm., dalej jako umowa z dnia 9 października 1975 r.), przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że regulacja ta nie obejmuje zasad ustalania podstawy wymiaru świadczenia, podczas gdy przy wykładni rozszerzającej z jej treści, celu oraz konstrukcji wynika obowiązek pełnego włączenia obowiązkowych okresów ubezpieczenia i świadczeń, składek wypłacanych w RFN do polskiego systemu emerytalnego, tak jakby zaistniały one na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, bez przekazywania składek, tak umówiły się strony umowy z dnia 9 października 1975 r., 2) art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w sprawie nie ujawniono nowych okoliczności i dowodów mających wpływ na wysokość świadczenia, podczas gdy takimi nowymi dowodami są zeznania świadków R. K. i S. P., którzy pracowali poza granicami PRL. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na oczywistą zasadność skargi oraz występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, które sprowadza się do odpowiedzi na pytanie – „czy jest możliwa rozszerzająca interpretacja art. 4 ust. 1 i 2 umowy z dnia 9 października 1975 r. dopuszczająca nie tylko uwzględnienie okresów ubezpieczenia, okresów zatrudnienia i okresów z nim zrównanych w RFN, ale też podstawy wymiaru składek, sum ubezpieczenia odprowadzanych przez skarżącego w RFN i przeniesienia ich w całości na grunt polskiego systemu ubezpieczeniowego oraz przeliczenia świadczenia emerytalnego skarżącego w Polsce z jego przebiegu kwot ubezpieczeń oraz z nim zrównanego zarobku, stanowiącego podstawę wymiaru składki na okoliczność renty starczej, inwalidztwa lub śmierci Republiki Federalnej Niemiec, istotnych dla stwierdzenia prawa oraz ich realizacji, nabytych w czasie zamieszkiwania w Republice Federalnej Niemiec (dowody w postaci załączników do decyzji instytucji ubezpieczenia rentowego RFN z dnia 12 grudnia 1988 r. i 8 lutego 2002 r., oraz potwierdzenia zamieszkiwania dokumentem zameldowania w Republice Federalnej Niemiec - znajdują się w aktach sprawy) i wyliczenie świadczenia emerytalnego zgodnie z obowiązującymi w Polsce i organ rentowy przepisami, we wszystkich rozróżnianych w art. 1 trzech elementach; warunkach nabywania prawa do świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego i rentowego, zasad I USK 1522/26 4 ustalenia wysokości świadczenia (w której jest ustalanie podstawy wymiaru świadczenia i z tego powodu nie jest prawda, iż umowa z dnia 9 października 1975 r. nie stanowi o ustalaniu podstawy wymiaru świadczenia); zasad i trybu przyznawania wypłaty świadczenia w oparciu o art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 6 ust. 2 pkt 6, art. 15 ust. 6 w sposób określony algorytmem ust. 5 ustawy o FUS”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c. Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na przesłance wymienionej w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. Stosownie do utrwalonego orzecznictwa dla przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w związku z występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego konieczne jest przedstawienie problemu o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni. Zagadnieniem prawnym jest bowiem zagadnienie, które wiąże się z określonymi przepisami prawa materialnego lub procesowego, których wyjaśnienie ma nie tylko znaczenie dla rozstrzygnięcia konkretnej sprawy, ale także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Wskazanie na zagadnienie prawne uzasadniające wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno nastąpić przez jego sformułowanie jako problemu prawnego wymagającego rozstrzygnięcia, określenie przepisów prawa, w związku z którymi powstało i wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy ma podstawę do rozważenia, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem I USK 1522/26 5 „prawnym” oraz czy jest to zagadnienie „istotne” (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 września 2014 r., I CSK 729/13, LEX nr 1532950, czy z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, LEX nr 1622307). Ponadto, istotnym zagadnieniem prawnym w rozmienieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie może przyczynić się do rozwoju prawa. W konsekwencji nie można uznać, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), jeśli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii przedstawianej w skardze i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 marca 2010 r., II UK 363/09, LEX nr 577467; z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468; z dnia 19 stycznia 2012 r., I UK 328/11, LEX nr 1215423; z dnia 19 marca 2012 r., II PK 294/11, LEX nr 1214578). Na podstawie powyższych wywodów należy stwierdzić, że przedstawione w skardze kasacyjnej „zagadnienie prawne” nie spełnia wymogów przewidzianych dla tej przesłanki przedsądu (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), już tylko z tego względu, że kwestia stosowania przepisów polsko-niemieckiej umowy z dnia 9 października 1975 r., obowiązującej od dnia jej wejścia w życie w dniu 1 maja 1975 r. do dnia 1 października 1991 r., kiedy została zastąpiona umową z dnia 8 grudnia 1990 r. zawartą pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o zabezpieczeniu społecznym (Dz.U. z 1991 r. Nr 108, poz. 468, dalej umowa z dnia 8 grudnia 1990 r.) była już przedmiotem licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego. W wyroku z dnia 24 października 2006 r., II UK 98/06 (OSNP 2007 nr 21-22, poz. 332), Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że w podstawie wymiaru emerytury ustalanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnia się wynagrodzeń z tytułu zatrudnienia w Niemczech, od których składki na ubezpieczenie społeczne zostały opłacone tylko w tamtejszej instytucji ubezpieczeniowej. Na wniosek złożony po dniu 1 maja 2004 r. opłacone składki są uwzględniane w świadczeniu proporcjonalnym wyliczonym na podstawie art. 46 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U.UE L z dnia 5 lipca 1971 r. Nr 149, poz. 2 ze zm.; Dz.U.UE-sp.05-1-35). Z kolei w wyroku z dnia 5 grudnia 2016 r., III UK 33/16 (LEX nr 2188649), Sąd Najwyższy wyjaśnił, iż I USK 1522/26 6 zgodnie z art. 4 ust. 2 umowy z dnia 9 października 1975 r., znajdującej - stosownie do art. 27 ust. 1 i 2 umowy z dnia 8 grudnia 1990 r. - zastosowanie do stanów faktycznych sprzed dnia 31 grudnia 1991 r., instytucja ubezpieczeniowa państwa, na którego terytorium zamieszkuje osoba uprawniona do renty z zaopatrzenia emerytalnego, przyznaje świadczenia według obowiązujących ją przepisów, z tym, że okresy ubezpieczenia, zatrudnienia oraz okresy z nimi zrównane w drugim państwie uwzględnia, jak gdyby zaistniały na terytorium tego państwa. Wynika stąd, że umowa międzynarodowa nie reguluje kwestii ustalania podstawy wymiaru świadczeń; w tym wypadku dla warunków powstania roszczenia i wysokości świadczenia właściwe są przepisy prawa obowiązujące w miejscu zamieszkania (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 26 maja 1978 r., II UZP 5/78, OSNCP 1979 nr 1, poz. 5, z glosą S. Szymańskiej, Nowe Prawo 1979 nr 12, s. 116). Postanowienia umowy obejmują wyłącznie wzajemne uwzględnianie okresów ubezpieczenia na terytorium drugiego państwa oraz przekazywanie świadczeń do państwa miejsca zamieszkania osoby uprawnionej. Do osób zatrudnionych za granicą przed 1 stycznia 1991 r. znajduje zastosowanie § 10 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent (tekst jedn.: Dz. U. z 1989 r. Nr 11, poz. 63 z późn. zm.), pozostały w mocy na podstawie art. 194 ustawy emerytalnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2012 r., II UK 74/11, OSNP 2012 nr 23 - 24, poz. 295). Zgodnie z tym przepisem, jeżeli w okresie, z którego wynagrodzenie przyjmuje się do ustalenia podstawy wymiaru, pracownik był zatrudniony za granicą, do ustalenia podstawy wymiaru przyjmuje się za okresy tego zatrudnienia kwoty wynagrodzenia przysługującego w tych okresach pracownikowi zatrudnionemu w kraju w takim samym lub podobnym charakterze, w jakim pracownik był zatrudniony przed wyjazdem za granicę. Nie można także pominąć, iż zagadnienie prawne, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), powinno mieć charakter uniwersalny, przez co należy rozumieć, że jego rozwiązanie powinno służyć rozstrzyganiu innych podobnych spraw. Nie może mieć zatem charakteru kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia 2015 r., V CSK 598/14, LEX nr 1678102). Tymczasem formułując pytanie, które ma stanowić istotne zagadnienie prawne, skarżący w istocie zmierza I USK 1522/26 7 do rozstrzygnięcia sprawy we wskazany w pytaniu sposób, a więc przy uwzględnieniu w podstawie wymiaru emerytury wysokości jego wynagrodzeń uzyskiwanych w spornym okresie w Niemczech (zob. postanowienie Sądu Najwyższego dnia 15 maja 2014 r., III SK 74/13, LEX nr 1482421). Skarżący oparł swój wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania także na przesłance wskazanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. to jest oczywistej zasadności skargi, ale nie zawarł jakiegokolwiek wywodu na poparcie tego stwierdzenia. Tymczasem Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że jeżeli przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest twierdzenie, iż skarga jest oczywiście zasadna, w uzasadnieniu wniosku należy zawrzeć wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się ta oczywistość, i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107; z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109; z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494; z dnia 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 437; z dnia 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004 nr 6, poz. 100, czy wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616). Temu obowiązkowi skarżący nawet nie próbował sprostać. Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. [r.g.]