I USK 1556/26

I USK 1556/26 POSTANOWIENIE Dnia 17 września 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Sobutka w sprawie z odwołania Z.B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Wałbrzychu o rekompensatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 17 września 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 16 października 2025 r., sygn. akt III AUa 549/25, I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, II. zasądza od Z.B. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Wałbrzychu kwotę 240,00 (dwieście czterdzieści) złotych, wraz z ustawowymi odsetkami za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu orzeczenia do dnia zapłaty - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. DS UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Świdnicy Wydział VII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 17 marca 2025 r. (sygn. akt VII U 366/24), wydanym w sprawie Z.B. na skutek odwołania od decyzji z 16 lutego 2024 r. (Nr […]) Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Wałbrzychu, o rekompensatę, zmienił zaskarżoną decyzję w I USK 1556/26 2 ten sposób, że przyznał odwołującemu prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych, od 31 stycznia 2024 r. Na skutek apelacji organu rentowego Sąd Apelacyjny we Wrocławiu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 16 października 2025 r. (sygn. akt III AUa 549/25), zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił odwołanie, zasądził od odwołującego na rzecz organu rentowego kwotę 360 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, liczonymi od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu orzeczenia, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za pierwszą instancję oraz zasądził od odwołującego na rzecz organu rentowego kwotę 270 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach, do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie apelacyjne. Skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego wywiódł odwołujący, zaskarżając w całości wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, zarzucając rozstrzygnięciu: 1. naruszenie prawa materialnego: 1. art. 32 Konstytucji RP, poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie wykładni prowadzącej do nierównego traktowania pracowników wykonujących pracę o tym samym charakterze, wyłącznie z powodu wykonywania jej w innym sektorze gospodarki; 2. art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zw. z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że decydujące znaczenie dla uznania pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach ma formalna przynależność zakładu pracy do określonego sektora, a nie rzeczywiste warunki i charakter wykonywanej pracy; 3. naruszenie przepisów postępowania: 1. art. 233 § 1 k.p.c., poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego, polegającą na pominięciu: 1. dowodów z dokumentacji pracowniczej; 2. zeznań świadków; 3. opinii biegłego sądowego dotyczącej rzeczywistych warunków pracy skarżącego; I USK 1556/26 3 które jednoznacznie wskazywały, że praca była wykonywana w warunkach odpowiadających pracom uznawanym za szczególne w innych sektorach gospodarki; 4. art. 382 k.p.c., poprzez dokonanie odmiennej oceny stanu faktycznego, niż Sąd Okręgowy w Świdnicy, bez przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego we wnioskowanym przez skarżącego zakresie; 5. art. 328 § 2 k.p.c., poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób uniemożliwiający kontrolę kasacyjną, w szczególności przez brak odniesienia się do kluczowych ustaleń Sądu I instancji. W związku ze stawianymi zarzutami skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie wyroku i oddalenie apelacji organu rentowego oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Odnosząc się do wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał, że: 1. w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, polegające na ustaleniu, czy praca o tożsamym lub porównywalnym charakterze i wykonywana w analogicznych warunkach, może być uznana za pracę w szczególnych warunkach w rozumieniu przepisów niezależnie od sektora gospodarki, w którym była wykonywana; 2. zachodzi potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości i rozbieżności w orzecznictwie, w szczególności w zakresie relacji między przepisami regulującymi pracę w szczególnych warunkach, tj. rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, a art. 32 Konstytucji RP (zasadą równego traktowania). W odpowiedzi na wywiedzioną skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego zwrotu I USK 1556/26 4 kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych. Pismem z 18 czerwca 2026 r. pełnomocnik skarżącego, w wykonaniu zarządzenia z 12 maja 2026 r. Sądu Najwyższego o uzupełnieniu braków formalnych skargi kasacyjnej, przedstawił uzasadnienie wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania, w którym to rozwinął następujące elementy: 1. istotne zagadnienie prawne występujące w niniejszej sprawie to: czy praca wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy o charakterze i warunkach tożsamych lub porównywalnych z pracami wymienionymi w wykazie A stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1783 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze może zostać zakwalifikowana jako praca w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS w sytuacji, gdy zakład pracy w którym była wykonywana, nie przynależy formalnie do działu gospodarki wskazanego w tym wykazie, lecz rzeczywisty stopień szkodliwość i uciążliwość pracy jest równoważny ze stopniem charakteryzującym prace w branży ujętej w wykazie - z uwzględnieniem art. 32 Konstytucji RP statuującego zasadę równego traktowania? 2. wykładnia przepisów budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie wymagana jest w odniesieniu do: 1. § 1 ust. 1 i § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - w zakresie wykazu A, dział V, poz. 11 (prace przy produkcji materiałów ogniotrwałych oraz wyrobów ceramicznych), art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS; 2. art. 32 Konstytucji RP - w zakresie dopuszczalności i granic różnicowania sytuacji prawnej pracowników według kryterium przynależności branżowej pracodawcy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: I USK 1556/26 5 Skarga kasacyjna odwołującego nie kwalifikuje się do przyjęcia i merytorycznego rozpoznania. Podkreślić należy, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na etapie przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu, ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie. Skarżący powołuje się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) oraz istnienie potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał rzeczywiste istnienie przywołanych przez siebie przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Sformułowanie istotnego zagadnienia prawnego, w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinno przybrać postać porównywalną z formułowaniem zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, o którym stanowi na przykład art. 390 § I USK 1556/26 6 1 k.p.c. Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych wątpliwości, co do określonego przepisu lub zespołu przepisów, albo szerzej i bardziej ogólnie - wątpliwości, co do pewnego uregulowania prawnego. Z przedstawionych przez stronę wnoszącą skargę argumentów w odniesieniu do istotnego zagadnienia prawnego musi jednak wynikać, jakie są konkretne problemy prawne, na czym polegają istotne wątpliwości (na przykład interpretacyjne). Sformułowane zagadnienie powinno zatem odwoływać się w sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisu, który nie podlega jednoznacznej wykładni, a którego wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy przyczyni się do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego (postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147 czy z 16 kwietnia 2008 r., I CZ 11/08, LEX nr 393883). Przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia prawnego dotyczyć musi problemu prawnego dotychczas nierozpatrywanego w judykaturze (postanowienia Sądu Najwyższego z 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX nr 2508114; z 16 maja 2018 r., II CSK 15/18, LEX nr 2499790). Chodzi o problem prawny, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu Najwyższego i dla rozwikłania którego dotychczasowe orzecznictwo jest niewystarczające (postanowienie Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 2018 r., I UK 268/17, LEX nr 2508639). Takiej okoliczności strona skarżąca nie zdołała jednak wykazać w swoim wniosku. Powołując się zaś na przesłankę istnienia potrzeby wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie strona skarżąca powinna nie tylko określić, które przepisy wymagają wykładni, ale także wskazać, na czym polegają poważne wątpliwości związane ze stosowaniem tych przepisów wraz z podaniem doktrynalnego lub orzeczniczego źródła tych wątpliwości. Konieczne jest opisanie tych wątpliwości, wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej. Jeżeli zaś skarżąca powołuje się na rozbieżności w orzecznictwie sądowym, to zobowiązana jest przytoczyć te rozbieżne orzeczenia sądów, przy czym musi wykazać, że występująca w nich rozbieżność ma swoje źródło w różnej wykładni przepisu albo wykazać, że wykładnia dokonana przez sąd drugiej instancji sprzeczna jest z jednolitym stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego. Chodzi przy tym o rozbieżności w wykładni przepisu prawa, a nie o rozbieżności w jego zastosowaniu. Ponadto, ze względu na publiczne cele, jakie ma do spełnienia I USK 1556/26 7 rozpoznanie przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej, skarżący powinien także wykazać celowość dokonania wykładni przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej (postanowienia Sądu Najwyższego z: 27 lutego 2025 r., I USK 45/24, LEX nr 3844504 i 2 grudnia 2025 r., I PSK 140/25, LEX nr 3987195). W tym przypadku skarżąca nie przedstawia żadnej argumentacji przemawiającej za przyjęciem skargi kasacyjnej do rozpoznania, określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., przytaczając w uzasadnieniu wyłącznie jedno rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego w Koszalinie - co w konsekwencji nie może świadczyć o występującej rzeczywiście rozbieżności w orzecznictwie. Wniosek więc nie został uzasadniony w sposób wystarczający. Z wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz z zarzutów stawianych rozstrzygnięciu Sądu odwoławczego jednoznacznie można wywnioskować, że skarżący nie zgadza się z oceną materiału dowodowego dokonaną przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oraz z ustalonym na jego podstawie materiałem dowodowym. Tymczasem, podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.). W ramach kontroli kasacyjnej Sąd Najwyższy nie kontroluje samej oceny dowodów, a jedynie jej legalność (por. wyrok Sądu Najwyższego z 24 marca 2022 r., II USKP 168/21, Legalis nr 2762128). Sąd Najwyższy nie pełni także roli trzeciej instancji sądowej, a skarga kasacyjna nie może być wykorzystywana jako instrument pozwalający na kwestionowanie niesatysfakcjonującego stronę rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Apelacyjny we Wrocławiu słusznie wskazał, że decydujące znaczenie w analizie charakteru pracy ubezpieczonego z punktu widzenia uprawnień emerytalnych ma możliwość jej zakwalifikowania pod którąś z pozycji wymienionych w wykazach A lub B stanowiących załączniki do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Znaczenie ma także § 2 pkt 1 rozporządzenia, który wskazuje, że okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Warunek wykonywania pracy w szczególnych I USK 1556/26 8 warunkach lub w szczególnym charakterze stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy jest spełniony tylko wówczas, gdy pracownik w ramach obowiązującego go pełnego wymiaru czasu pracy na określonym stanowisku pracy nie wykonuje czynności pracowniczych nie związanych z tym stanowiskiem pracy, ale stale, tj. ciągle wykonuje prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W świetle przepisów wykazu A, stanowiącego załącznik do rozporządzenia, wyodrębnienie prac ma charakter stanowiskowo-branżowy. Pod pozycjami zamieszczonymi w kolejnych działach wykazu wymieniono konkretne stanowiska przypisane danym branżom, uznając je za prace w szczególnych warunkach uprawniające do niższego wieku emerytalnego. Specyfika poszczególnych gałęzi przemysłu determinuje charakter świadczonych w nich prac i warunki, w jakich są one wykonywane, ich uciążliwość i szkodliwość dla zdrowia. Nie można zatem swobodnie czy wręcz dowolnie, z naruszeniem postanowień rozporządzenia, wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały one przypisane w tym akcie prawnym. Od tej zasady istnieje jednak jeden wyjątek, który nie może być interpretowany rozszerzająco i dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy prace świadczone poza wskazanymi rozporządzeniu działami gospodarki są tożsame pod względem stopnia szkodliwości dla zdrowia, z pracami wykonywanymi w branży, do jakiej zostały przypisane w wykazach A lub B. W przedmiotowej sprawie Sąd II instancji zaznaczył, że warunki na jakie narażony był wnioskodawca nie były w żaden sposób tożsame do warunków występujących w branży budowlanej. Istotną różnicę stanowią w ww. przypadkach rodzaj i natężenie czynników szkodliwych - inne temperatury i stężenie substancji chemicznych, które nie uzasadniały uwzględnienia pracy wnioskodawcy jako pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Na marginesie należy także zwrócić uwagę, że zarzut naruszenia przez sąd drugiej instancji art. 382 k.p.c. może stanowić uzasadnioną podstawę kasacyjną jedynie wtedy, gdy skarżący wykaże, że sąd drugiej instancji pominął całość albo istotną część zebranego materiału dowodowego i że mogło to mieć wpływ na wynik sprawy - a nie w sytuacji, kiedy strona skarżąca wskazuje na - jej zdaniem - błędną, przekraczającą zakres swobodnej, ocenę dowodów. I chociaż przepis art. 3983 § 3 I USK 1556/26 9 k.p.c. wprawdzie nie wskazuje expressis verbis konkretnych przepisów, których naruszenie, w związku z ustalaniem faktów i przeprowadzaniem oceny dowodów, nie może być przedmiotem zarzutów wypełniających drugą podstawę kasacyjną, nie ulega jednak wątpliwości, że obejmuje on art. 233 § 1 k.p.c., bowiem właśnie ten przepis określa kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów. Zarzuty naruszenia art. 233 § 1 i 2 k.p.c. nie mogą być więc w ogóle podstawą skargi kasacyjnej. Przepis art. 233 § 1 k.p.c. nie uprawnia również do kwestionowania kompletności ustaleń faktycznych, niezbędnych dla prawidłowej subsumcji przepisów prawa materialnego. (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 1 kwietnia 2025 r., III USK 125/24, Legalis nr 3278514 i postanowienie Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2024 r. III USK 368/23, Legalis nr 3168652). Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego zgodnie z art. 108 § 1, art. 98 § 1 i 11 k.p.c., w związku z art. 39821 k.p.c., w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 i w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. 2026 r., poz. 118). DS. [SOP]