I USK 527/26

I USK 527/26 POSTANOWIENIE Dnia 14 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Agnieszka Żywicka w sprawie z odwołania A.W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie o emeryturę pomostową, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 14 lipca 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2024 r., sygn. akt III AUa 496/23, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Warszawie, wyrokiem z 3 grudnia 2024 r., po rozpoznaniu apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 10 maja 2022 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił odwołanie A.W. od decyzji organu rentowego z dnia 4 maja 2020 r. odmawiającej wnioskodawcy prawa do emerytury pomostowej. A.W. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji, zaskarżając wyrok w całości i opierając skargę na podstawach naruszenia prawa materialnego tj. 1) art. 3 ust. 1 w związku z ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (jednolity tekst: Dz. U. z 2024 r., poz. 1696) przez błędną jego wykładnię, polegającą na zredukowaniu treści normatywnej przepisu do wykazu prac w szczególnych warunkach określonego w załączniku 1 do ustawy o I USK 527/26 2 emeryturach pomostowych, podczas gdy prawidłowa wykładnia art. 3 ust. 1 prowadzi do wniosku, że prace w szczególnych warunkach to prace spełniające definicję legalną zawartą w art. 3 ust. 1 ustawa o emeryturach pomostowych, nawet gdy nie są wymienione w załączniku do ustawy - skutkiem którego to naruszenia prawa materialnego jest wyeliminowanie możliwości zbadania, czy praca – wykonywana w okresie sprzed wejścia w życie ustawy o emeryturach pomostowych (tj. wykonywana do 31 grudnia 2008 roku) i stanowiąca pracę w szczególnych warunkach na gruncie przepisów obowiązujących do tego dnia - spełnia aktualną definicję pracy w szczególnych warunkach, zawartą w ustawie z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych); 2) art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na zredukowaniu treści normatywnej przepisu do wykazu prac o szczególnym charakterze określonego w załączniku 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, podczas gdy prawidłowa wykładnia art. 3 ust. 3 prowadzi do wniosku, że prace o szczególnym charakterze to prace spełniające definicję legalną zawartą w art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, nawet gdy nie są wymienione w załączniku do ustawy — skutkiem którego to naruszenia prawa materialnego jest wyeliminowanie możliwości zbadania, czy praca - wykonywana w okresie sprzed wejścia w życie ustawy o emeryturach pomostowych (tj. wykonywana do 31 grudnia 2008 roku) i stanowiąca pracę w szczególnych warunkach na gruncie przepisów obowiązujących do tego dnia - spełnia aktualną definicję pracy w szczególnych warunkach, zawartą w ustawie z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych); 3) art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych w związku z art. 4 pkt 5 ustawy z art. 2 Konstytucji RP przez błędną wykładnię art. 49, polegającą na uznaniu, iż prawo do emerytury pomostowej dla osób, które po dniu 1 stycznia 2009 roku nie świadczyły już pracy w szczególnych warunkach lub pracy o szczególnym charakterze, przysługuje jedynie wtedy, gdy osoby takie posiadały 15-letni staż pracy na stanowiskach zawartych w wykazach stanowisk zawartych w załącznikach nr 1 i nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych - podczas gdy prawidłowa wykładnia art. 49, dokonywana z uwzględnieniem zasad zawartych w art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, a mianowicie zasady ochrony praw nabytych, zasady ochrony interesów w toku oraz zasady lex retro non agit, prowadzi do wniosku, iż 15-letni staż pracy na stanowiskach zakwalifikowanych (w świetle przepisów I USK 527/26 3 obowiązujących do dnia 31 grudnia 2008 roku) jako praca w szczególnych warunkach lub praca o szczególnym charakterze powinien uprawniać do emerytury pomostowej nawet jeśli była to praca na stanowiskach niewymienionych w załącznikach nr 1 i nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, lecz jednocześnie spełniająca definicję ogólną zawartą w art. 3 ust. 1 lub ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie w całości apelacji organu rentowego i zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego się kosztów zastępstwa procesowego w drugiej instancji. Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, skarżący wskazał na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego: czy uchylenie art. 4 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych, a tym samym odejście przez ustawodawcę od polityki wygaszania emerytur pomostowych, umożliwia nabycie prawa do emerytury pomostowej przez osobę, która na dzień 31 grudnia 2008 r. przepracowała pełen okres 15 lat pracy w warunkach szczególnych lub pracy o szczególnym charakterze według przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy o emeryturach pomostowych (tzn. sprzed 1 stycznia 2009 r.) i spełniających definicję ustawową art. 3 ust. 1 lub art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, jeśli stanowiska te nie znalazły się w wykazach zawartych w załącznikach nr 1 lub nr 2 ustawy o emeryturach pomostowych? Organ rentowy nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna, która została wywiedziona w niniejszym postępowaniu, nie kwalifikuje się do przyjęcia i merytorycznego rozpoznania. Na wstępie należy przypomnieć, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na etapie przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność I USK 527/26 4 postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu, ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie. Podkreślenia wymaga także, że wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 maja 2022 r., I USK 434/21, Legalis nr 2740849). W rozpoznawanej sprawie spór dotyczył pracy na stanowisku hamownika silników. Sąd Apelacyjny przyjął, że praca ta nie została ujęta w załącznikach do ustawy o emeryturach pomostowych, a tym samym nie stanowi pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 tej ustawy. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w niniejszej sprawie oparty został na przesłance występowania w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Należy więc przypomnieć, że w przypadku I USK 527/26 5 powoływania się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, jako przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, w uzasadnieniu wniosku winno zostać sformułowane zagadnienie prawne oraz przedstawione argumenty prawne, które wykażą możliwość różnorodnej oceny zawartego w nim problemu. Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w judykaturze, skarżący ma w tym zakresie obowiązek wywiedzenia i uzasadnienia występującego w sprawie problemu prawnego w sposób zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (por. postanowienia Sądu Najwyższego z: 19 marca 2012 r., II PK 296/11, LEX nr 1214580; 11 czerwca 2013 r., II UK 71/13, LEX nr 1331300; 16 maja 2018 r., III UK 151/17, LEX nr 2553867 i 12 maja 2021 r., I USK 163/21, LEX nr 3252537). Oznacza to w praktyce, że zagadnienie prawne musi odpowiadać określonym wymaganiom, a mianowicie: 1) być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (wyrok Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 1996 r., II UR 5/96, OSNAPiUS 1997 Nr 3, poz. 39 i postanowienie z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr 52571, z 5 lipca 2023 r., I CSK 6182/22, LEX nr 3578533); 2) być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, by umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (por. A. Góra-Błaszczykowska, Środki zaskarżenia w postępowaniu cywilnym. Komentarz do art. 367-42412 k.p.c., Warszawa 2014, komentarz do art. 3989 wraz z przytoczonym orzecznictwem; postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02, LEX nr 57240; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, LEX nr 77033 i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179, z 13 lipca 2023 r., I CSK 2570/22, LEX nr 3582702); 3) pozostawać w związku z rozpoznawaną sprawą i dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne (a zatem poważne) wątpliwości. Istotność zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś w tym, że w danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju prawa lub funkcje precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Twierdzenie o występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest uzasadnione tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub gdy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie (por. postanowienia I USK 527/26 6 Sądu Najwyższego: z 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468, z 7 lutego 2019 r., I UK 29/18, LEX nr 2617355 i z 27 kwietnia 2021 r., II PSK 68/21, LEX nr 3252281). Należy podkreślić, że w sprawie ustalono, iż ubezpieczony w okresie od 6 sierpnia 1985 r. do 31 sierpnia 2001 r. wykonywał pracę na stanowisku hamownika silników w „U.” S.A.; Sąd Okręgowy uznał, że był to okres pracy w szczególnych warunkach według poprzednich przepisów, wynoszący 16 lat i 26 dni, i przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury pomostowej. Sąd Apelacyjny zmienił ten wyrok i oddalił odwołanie, przyjmując, że okres ten nie jest okresem pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy pomostowej, skoro praca hamownika silników nie została ujęta w załącznikach do tej ustawy. Przedstawione pytanie nie spełnia wymagań istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. Kwestia objęta wnioskiem była już wielokrotnie rozstrzygana w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W wyroku z dnia 13 marca 2012 r., II UK 164/11 (OSNP 2013, nr 5-6, poz. 62), Sąd Najwyższy stwierdził, że osoba, która po wejściu w życie ustawy pomostowej nie kontynuuje pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, może nabyć prawo do emerytury pomostowej tylko wtedy, gdy jej dotychczasowy staż pracy może być kwalifikowany jako praca w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy pomostowej. W wyroku z dnia 4 września 2012 r., I UK 164/12 (OSNP 2013, nr 15-16, poz. 185) Sąd Najwyższy przyjął, że art. 49 pkt 3 ustawy pomostowej nie pozwala na wliczanie okresów pracy kwalifikowanej wyłącznie na podstawie art. 32 i 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zmiana stanu prawnego, na którą powołuje się skarżący, nie uzasadnia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Uchylenie art. 4 pkt 5 ustawy pomostowej usunęło warunek wykonywania pracy szczególnej przed dniem 1 stycznia 1999 r. Nie zmieniło jednak art. 3 ust. 1 i 3 w zakresie odesłania do załączników nr 1 i 2, nie uchyliło art. 4 pkt 6 i nie zmieniło istoty art. 49 pkt 3. Obowiązujący art. 49 nadal wymaga, aby osoba, która po 31 grudnia 2008 r. nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, miała w dniu wejścia w życie ustawy wymagany okres takiej pracy w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3. I USK 527/26 7 W nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego po zmianie ustawy nie przyjęto, że wykazy z załączników stały się katalogiem przykładowym. Przeciwnie, w wyroku z dnia 9 stycznia 2025 r., I USKP 159/24 (LEX nr 3814773), Sąd Najwyższy wskazał aktualne brzmienie art. 4 i art. 49 ustawy pomostowej, a zarazem podtrzymał pogląd, że wykaz prac określonych w art. 3 ust. 1 i 3 jest zamknięty i nie podlega uzupełnieniu. Podobny kierunek wynika z wyroku z dnia 10 lipca 2024 r., II USKP 66/23 (OSNP 2025/2/21), w którym wskazano, że załączniki konkretyzują ustawową definicję pracy o szczególnym charakterze. W konsekwencji przedstawione przez skarżącego zagadnienie opiera się na założeniu, którego nie da się wyprowadzić z obowiązującego tekstu ustawy. Uchylenie art. 4 pkt 5 nie prowadzi do przekształcenia zamkniętych wykazów prac w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze w katalog otwarty ani do dopuszczenia zaliczania w trybie art. 49 pkt 3 okresów pracy kwalifikowanych wyłącznie według poprzedniego stanu prawnego. Skarżący w istocie domaga się weryfikacji utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego na podstawie argumentów konstytucyjnych i celowościowych, jednak nie wykazuje takiej zmiany normatywnej, która czyniłaby dotychczasową wykładnię nieaktualną. Z tych przyczyn, na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. [SOP]