I USK 882/26

I USK 882/26 POSTANOWIENIE Dnia 7 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bohdan Bieniek w sprawie z odwołania B. C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Warszawie o odszkodowanie za wypadek przy pracy, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 7 lipca 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 11 czerwca 2025 r., sygn. akt XIV Ua 14/24, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od odwołującej się na rzecz organu rentowego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Warszawie, wyrokiem z dnia 11 czerwca 2025 r. oddalił apelację B.C. od wyroku Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie z dnia 22 lutego 2023 r., mocą którego oddalono jej odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, […] Oddział w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2022 r. odmawiającej prawa do jednorazowego odszkodowanie. W sprawie ustalono, że A. C. (małżonek odwołującej się) leczył się z powodu niedokrwienia kończyn dolnych, niedrożności tętnicy- biodrowej wspólnej i zewnętrznej, a w maju 2014 r. przeszedł przeszczep biodrowo-udowy prawostronny. I USK 882/26 2 Był wielokrotnie hospitalizowany i w związku ze stanem swojego zdrowia doznawał omdleń. W dniu 26 października 2021 r. A. C. świadczył pracę na rzecz zleceniodawcy „U.” sp. z o.o. w W.. W pracy stawił się ok. 5.50 a następnie (6.21) włączył jedną z automatycznych obrabiarek. Chwilę później współpracownik usłyszał głośny dźwięk, odwrócił się i zobaczył A. C. leżącego na podłodze z rozbitą głową. Nikt nie widział upadku A. C. na podłogę. Następnie pogotowie przetransportowało poszkodowanego do Szpitala, gdzie przeszedł operację (krwiak podtwardówkowy z obrzękiem prawej półkuli mózgu i ogniskami stłuczenia korowo – podkorowymi). Z powodu nagłego zatrzymania krążenia, po nieskutecznej reanimacji, lekarz stwierdził zgon. Badanie wykazało, że przyczyną zgonu było rozległe uszkodzenie centralnego układu nerwowego. Zgon A. C. nastąpił na skutek nieodwracalnej niewydolności centralnego układu nerwowego u osoby po urazie głowy ze złamaniem kości pokrywy i podstawy czaszki, stłuczeniem mózgu, krwawieniem śródczaszkowym i śródmózgowym, nasilonym obrzękiem mózgu i uciskaniem na ważne dla życia struktury ośrodkowego układu nerwowego. Wyłączną przyczyną zgonu była przyczyna wewnętrzna (uogólniona miażdżyca tętnic, która spowodowała utratę przytomności skutkującą upadkiem z własnej wysokości, a następnie urazowym krwotokiem pourazowym, obrzękiem prawej połowy mózgu ze złamaniem kości pokrywy i podstawy czaszki oraz stłuczeniem mózgu), co spowodowało nieodwracalną niewydolność układu nerwowego, przyczyną bezpośrednią - nagłe zatrzymanie krążenia. Pracodawca nie uznał zdarzenia z dnia 26 października 2021 r. za wypadek przy pracy ze względu na brak przyczyny zewnętrznej. W ocenie Sądu Rejonowego, wypadek jakiemu uległ A. C. nastąpił podczas wykonywania przez niego zwykłych czynności związanych z pracą. Zdarzenie miało również charakter nagły; nie było jednak wywołane przyczyną zewnętrzną, co stanowiło przedmiot postępowania dowodowego przed Sądem pierwszej instancji (opinia biegłego). Sąd Okręgowy podzieli stanowisko Sądu pierwszej instancji. Przyczyną wypadku były okoliczności tkwiące w organizmie poszkodowanego, a nie czynnik związany z wykonywaną pracą. Miarodajna w tej mierze była opinia biegłego I USK 882/26 3 (w tym opinia uzupełniająca) odnośnie do przyczyny wypadku (uogólniona miażdżyca tętnic). Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył w całości skargą kasacyjną pełnomocnik odwołującej się. We wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania wskazał na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, bowiem dokonano błędnej wykładni art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz. U. z 2025 r. poz. 1644, dalej ustawa wypadkowa) i odmówiono uznania zdarzenia za wypadek przy pracy wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, które nakazują jednoznacznie zakwalifikować to zdarzenie jako wypadek przy pracy; nadto pominięto ochronną (względem rodziny) funkcję prawa oraz szczególnej roli systemu ubezpieczeń społecznych w kontekście pozbawienia wdowy po zmarłym A. C. prawa do odszkodowania. Również postępowanie dowodowe (opinia biegłego chirurga naczyniowego) było ułomne, bowiem upadek ma powleczone gumą podłoże nie mógł spowodować takich obrażeń - nawet przy założeniu uderzenia o nie głową - i jest to fakt powszechnie znany i niewymagający dowodu. Wadliwie też pominięto dowód (z urzędu) z opinii biegłego z zakresu traumatologii w sytuacji, gdy było to niezbędne dla wyjaśnienia okoliczności śmierci poszkodowanego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania są powszechnie znane i nie budzą wątpliwości w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Stąd warunkiem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wykazanie przez skarżącego, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c. W tym celu powinien on zawrzeć w uzasadnieniu wniosku argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. W tym kontekście należy wskazać, że podstawowym celem instytucji przedsądu jest ustalenie, czy w skardze kasacyjnej podniesiono okoliczności, których rozważenie przez Sąd Najwyższy będzie wkładem w rozwój prawa i zapewnienie jednolitości jego sądowej wykładni. Tylko wtedy wykazany zostaje I USK 882/26 4 publicznoprawny charakter skargi kasacyjnej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147; z 9 listopada 2005 r., V CSK 70/05). Wymaganie dotyczące przedstawienia okoliczności uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ma umożliwić stronie wnoszącej skargę kasacyjną przekonanie Sądu Najwyższego o istnieniu przesłanek, na których opiera się wstępne badanie skargi pod kątem przyjęcia jej (dopuszczenia jej) do rozpoznania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 kwietnia 2006 r., II CSK 65/06). Odnosząc się do przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. należy zauważyć, że w świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego trzeba uznać, iż wynika ona zwykle z oczywistego, widocznego prima facie naruszenia przepisów prawa polegającego na sprzeczności wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji, o charakterze elementarnym, polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2015 r., IV CSK 263/15, LEX nr 1940571). Nie chodzi bowiem o takie naruszenie prawa, które może stanowić podstawę skargi w rozumieniu art. 3984 k.p.c., lecz o naruszenie kwalifikowane (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107, z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109, z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20 poz. 494, z dnia 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNAPiUS 2003 nr 18, poz. 437, z dnia 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004 nr 6, poz. 100, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616). Jeżeli więc przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania miałaby być okoliczność, że skarga jest oczywiście uzasadniona (art. 3984 § 1 w związku z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), skarżący powinien w uzasadnieniu wniosku I USK 882/26 5 zawrzeć wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się ta „oczywistość” i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia, koncentrując się na wykazaniu kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274). Takich okoliczności skarżący nie wykazał. Po pierwsze, nie doszło do kardynalnych błędów przy wykładni art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy wypadkowej. Podstawą takiego wniosku było przeprowadzone postępowanie dowodowe, w wyniku którego ustalono, że przyczyną wypadku była przyczyna wewnętrzna. W tej sytuacji odwołanie się do zasad doświadczenia życiowego i zasad logiki nie znosi ustaleń sądu, skoro zgromadzony materiał dowodowy (obrazujący przebieg dnia pracy poszkodowanego) nie wykazywał żadnych odstępstw od normalnego procesu świadczenia pracy, w którym czynniki zewnętrzne przyczyniły się (współprzyczyniły się) do wypadku przy pracy. Funkcja ochronna ubezpieczeń społecznych nie przełamuje stanowiska Sądu odwoławczego, bowiem jej celem nie jest przyznanie świadczeń podmiotom, które nie spełniają ustawowych przesłanek do tego, to znaczy brak uznania zdarzenia za wypadek przy pracy wyklucza rekompensatę świadczeń z tego tytułu, zaś wdowie przysługują wszelkie świadczenia związane z utratą żywiciela w myśl przepisów ustawy emerytalnej. Oczywistego naruszenia prawa procesowego nie można dopatrzeć się przez pryzmat oceny opinii biegłego. Jego wnioski były stanowcze i na tym polu nie było wątpliwości wymagających kontynuacji postępowania dowodowego. Odmienna ocena opinii biegłego nie wypełnia podstawy z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W postępowaniu istotne było, czy wypadek przy pracy był wywołany przyczyną zewnętrzną. Prowadzone w tej mierze postępowanie nie wykazało oddziaływania żadnej przyczyna zewnętrzna, zwłaszcza z uwagi na sposób i rodzaj świadczonej przez poszkodowanego pracy. Nie ujawniono okoliczności atypowych (nadmierny wysiłek poszkodowanego, obciążenia psychiczne), a wypowiedź biegłego była jednoznaczna. W takim układzie zależności nie rodzi się domniemanie, że zdarzenie było podyktowane przyczyną zewnętrzną (z uwagi na wzmożoną pracę). W tych okolicznościach doniosły element definicji wypadku przy pracy, jakim jest zewnętrzna przyczyna zdarzenia, powinien być przeciwstawiony przyczynom I USK 882/26 6 wewnętrznym, tkwiącym w organizmie pracownika, takim jak wady anatomiczne, stany chorobowe, skutki wcześniejszych urazów itp. Samoistne schorzenie, chociażby wystąpiło nagle i w toku świadczenia pracy, nie może być uznane za wypadek przy pracy (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z 26 września 2017 r., II UK 422/16, LEX nr 2397607; z 18 stycznia 2017 r., III PK 50/16, LEX nr 2261777; z 4 listopada 2014 r., III UK 32/14, LEX nr 1628875). W orzecznictwie przyjmuje się, że uszczerbek na zdrowiu pracownika spowodowany czynnikiem samoistnym (pochodzącym z organizmu pracownika, takim jak np. zawał mięśnia sercowego) może stanowić wypadek przy pracy, jeżeli został wywołany nadmiernym w okolicznościach danego zdarzenia wysiłkiem fizycznym, psychicznym lub silnym stresem. W szczególności, występowanie u pracownika schorzeń samoistnych nie wyklucza uznania zdarzenia za wypadek przy pracy, jeżeli w środowisku pracy zaistniały czynniki przyspieszające bądź pogłębiające proces chorobowy. Generalnie jednak wykonywanie przez pracownika zwykłych czynności (związanych z normalnym wysiłkiem fizycznym, normalnymi przeżyciami psychicznymi) nie może być uznane za zewnętrzną przyczynę wypadku przy pracy. Zdarza się niekiedy, że nagłe zdarzenie (np. zawał serca, udar mózgu, pęknięcie tętniaka aorty, zator tętnicy płucnej) wywołuje nie jedna, lecz więcej przyczyn, w tym o charakterze mieszanym (zewnętrzna i wewnętrzna). Przyczyna zewnętrzna może przyspieszyć lub pogorszyć istniejący stan chorobowy i w tym znaczeniu stać się przyczyną wypadku przy pracy. Powstaje problem, czy i według, jakich kryteriów zdarzenie wywołane zespołem różnych przyczyn może być kwalifikowane jako wypadek przy pracy. Istotne znaczenie w spojrzeniu na tę kwestię miała uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 11 lutego 1963 r., III PO 15/62 (OSNCP 1963, nr 10, poz. 215). Stwierdzono w niej, że przyczyną sprawczą zdarzenia może być każdy czynnik zewnętrzny (tzn. niewynikający z wewnętrznych właściwości człowieka) zdolny w istniejących warunkach wywołać szkodliwe skutki. W takim znaczeniu przyczyną zewnętrzną zdarzenia może być nie tylko narzędzie pracy, maszyna, siły przyrody, lecz także zachowania i czynności samego poszkodowanego (np. potknięcie się, odruch). Taką przyczyną jest również nadmierny wysiłek pracownika, za który – u człowieka dotkniętego schorzeniem samoistnym – może być uważana I USK 882/26 7 praca wykonywana jako codzienne zadanie w warunkach normalnych, gdyż nadmierność wysiłku pracownika powinna być oceniana przy uwzględnieniu jego indywidualnych właściwości, aktualnego stanu zdrowia, sprawności ustroju, występujących w jego organizmie schorzeń. Skoro zgromadzony materiał dowodowy nie dostarczył takich wyników, a był jednocześnie spójny, to brak podstaw do dalszego procedowania w sprawie i ostatecznie stwierdzenia oczywistego naruszenia prawa. Dlatego Sąd Najwyższy orzekł z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach procesu orzeczono w myśl art. 98 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c. AGM [a.ł]