I USK 90/24
PostanowienieIzba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych2024-11-19
Skład orzekający: Jarosław Sobutka
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy skarga kasacyjna w sprawie o wysokość świadczenia emerytalnego, zarzucająca naruszenie przepisów postępowania przez sądy niższych instancji, w tym kwestię nieważności postępowania z powodu wadliwego składu sądu pierwszej instancji, spełnia przesłanki przyjęcia jej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy?Ratio decidendi
Sąd Najwyższy odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ponieważ nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 398^9 § 1 k.p.c. Skarżący nie wykazał w sposób należyty, że skarga jest oczywiście uzasadniona lub że zachodzi nieważność postępowania, która mogłaby uzasadniać jej przyjęcie. Zarzut wadliwego składu sądu pierwszej instancji nie może być badany bezpośrednio w postępowaniu kasacyjnym, a jedynie pośrednio przez pryzmat naruszenia przepisów przez sąd drugiej instancji. Ponadto, sama sygnalizacja nieważności postępowania nie jest wystarczająca do przyjęcia skargi, jeśli nie zostanie ona potwierdzona.Stan faktyczny
Ubezpieczony T. T. wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającej ponownego ustalenia wysokości emerytury. Sądy obu instancji oddaliły odwołanie. Ubezpieczony wniósł skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 378 § 1 k.p.c. i art. 327^1 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., a także podnosząc zarzut nieważności postępowania z powodu wadliwego składu sądu pierwszej instancji. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.Rozstrzygnięcie
Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądził od ubezpieczonego na rzecz ZUS zwrot kosztów zastępstwa procesowego.Pełny tekst orzeczenia
I USK 90/24
POSTANOWIENIE
Dnia 19 listopada 2024 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Jarosław Sobutka
w sprawie z odwołania T. T.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Rybniku
o wysokość świadczenia,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 19 listopada 2024 r.,
skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z dnia 18 października 2023 r., sygn. akt III AUa 1302/21,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od T.T. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
Oddziału w Rybniku kwotę 240,00 (dwieście czterdzieści) złotych,
wraz z odsetkami, o których mowa w art. 98 § 11 k.p.c. - tytułem
zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu
kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Decyzją z 8 grudnia 2017 r. (nr […]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych
Oddział w Rybniku odmówił ubezpieczonemu T. T. ponownego ustalenia wysokości
emerytury na podstawie art. 110a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych. Organ rentowy wskazał, że brak było podstaw do
ponownego ustalenia wysokości emerytury na podstawie art. 110a ustawy
I USK 90/24 2
emerytalnej, ponieważ ustalony na nowo wskaźnik wysokości podstawy wymiaru
świadczenia, z 20 najkorzystniejszych lat wybranych z całego okresu
ubezpieczenia, wyniósł 151,15%, więc nie jest wyższy niż 250%, natomiast z 10
kolejnych lat kalendarzowych wybranych z 20 lat przed zgłoszeniem wniosku
wskaźnik wyniósł jedynie 19,90%.
Wyrokiem z 27 maja 2021 r. (sygn. akt XI U 224/18) wydanym w sprawie z
odwołania T. T. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rybniku o
wysokość świadczenia, Sąd Okręgowy w Katowicach XI Wydział Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych, oddalił odwołanie.
Na skutek apelacji T. T. od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach, Sąd
Apelacyjny w Katowicach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z
18 października 2023 r. (sygn. akt III AUa 1302/21) oddalił apelację.
Skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Katowicach wniósł ubezpieczony, zaskarżając judykat w całości, zarzucając
rozstrzygnięciu:
1. naruszenie prawa procesowego, tj. art. art. 378 § 1 k.p.c. i art. 3271 § 1
pkt 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. art. 3 k.p.c. i art. 232 k.p.c. w
związku z art. 227 k.p.c. i art. 278 k.p.c. w związku z art. 15 ust. 2a ustawy o
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a tym samym
nierozpoznanie istoty sprawy w trybie art. 386 § 4 k.p.c. przez nie rozpoznanie
zarzutu apelacyjnego dotyczącego braku rozpoznania wniosku dowodowego
skarżącego w zakresie dowodu z prawidłowego i zgodnego z prawem
zaświadczenia Rp-7 i powtórzenie za Sądem I instancji, iż wniosek ubezpieczonego
miał zmierzać do przewlekłości postępowania, pomimo tego, że Sąd Apelacyjny
sam bezpodstawnie ustalił, że w sprawie sporządzono „nowe, zgodne z
obowiązującymi przepisami dokumenty”, podczas gdy ustalenia w toku sprawy
winny sprowadzić Sąd II instancji do wniosku, że wynagrodzenie „pracownika
porównawczego” M. L. nie mogło stanowić podstawy ustaleń dla sprawy T. T. w
opiniach biegłych w celu ustalenia wskaźnika wysokości podstawy wymiaru, o
którym mowa w art. 110a w związku z art. 15 ustawy emerytalnej, które to
uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy;
I USK 90/24 3
2. naruszenie przepisu prawa procesowego, tj. art. 378 § 1 k.p.c. i art. 3271
§ 1 pkt 1 i 2 k.p.c., w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 2352 § 1 pkt 5 k.p.c. w zw.
z art. 227 k.p.c. poprzez nierozpoznanie zarzutu pominięcia wniosku złożonego
przez ubezpieczonego o zwrócenie się do Centrum Usług Wspólnych o prawidłowe
zaświadczenie Rp-7 z uwagi na uznanie, że zmierza ten wniosek do przedłużenia
postępowania, podczas gdy kwestia ta była podnoszona przez ubezpieczonego od
początku postępowania, a wniosek złożony pół roku przed wydaniem wyroku przez
Sąd I instancji, a co za tym idzie nie sposób uznać, iż zmierzał on do przedłużenia
postępowania, a tylko i wyłącznie miał na celu ustalenie właściwych cech
pracownika porównawczego, co z kolei miało prowadzić do prawidłowego zbadania
przesłanek z art. 110a ustawy emerytalnej, które to uchybienie miało istotny wpływ
na wynik sprawy;
3. naruszenie przepisu prawa procesowego, tj. art. art. 378 § 1 k.p.c. i
art. 3271 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., w zw. z art. 380 k.p.c. poprzez brak faktycznego
rozpoznania wniosku o rozpoznanie postanowienia Sądu I instancji o pominięciu
dowodu z prawidłowego zaświadczenia Rp-7 mimo złożenia stosowanego wniosku
w apelacji ubezpieczonego, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik
sprawy;
4. naruszenie przepisu prawa procesowego, tj. art. 378 § 1 k.p.c. i art. 3271
§ 1 pkt 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 379 pkt 4 k.p.c. poprzez nie wzięcie pod uwagę z
urzędu kwestii nieważności postępowania wynikającej z faktu, że w skład Sądu I
instancji wchodził Sędzia Sądu Okręgowego X.Y., która została powołana przez
Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na to stanowisko z naruszeniem przepisów
prawa, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Z uwagi na stawiane zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach i poprzedzającego go wyroku Sądu
Okręgowego w Katowicach i przekazanie sprawy Sądowi I instancji celem
ponownego rozpoznania, oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz
ubezpieczonego kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa
procesowego według norm przepisanych za obie instancje według norm
przepisanych.
I USK 90/24 4
Skarżący wniósł także o przyjęcie niniejszej skargi kasacyjnej do
rozpoznania, wskazując na jej oczywistą zasadność i kwalifikowane naruszenie
prawa procesowego a to art 378 § 1 k.p.c. Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał, że w jego ocenie Sąd II instancji w
sposób rażący i oczywisty pominął podstawową kwestię w niniejszej sprawie, jaką
była weryfikacja prawidłowości dokumentu Rp-7, a także postępowania Sądu I
instancji w tym zakresie.
Nadto, drugą przesłanką do przyjęcie skargi kasacyjnej, którą wskazuje
skarżący jest zarzut nieważności postępowania z uwagi na sprzeczność składu
sądu z przepisami prawa w zakresie składu Sądu I instancji, tj. Sądu Okręgowego
w Katowicach i brak wzięcia tego pod uwagę przez Sąd odwoławczy z urzędu mimo
obowiązku wypływającego z normy art. 378 § 1 k.p.c. Skarżący w uzasadnieniu
wniosku wskazuje, że ma świadomość, iż skarga kasacyjna jest środkiem
zaskarżenia od orzeczeń sądu drugiej instancji i wyłączone jest bezpośrednie
badanie w postępowaniu kasacyjnym naruszenia przepisów postępowania przez
sąd pierwszej instancji, w tym prowadzących do nieważności postępowania.
Kwestia ta – w jego ocenie może podlegać badaniu i rozpoznaniu przez Sąd
Najwyższy jedynie pośrednio, przez przytoczenie przez skarżącego w ramach
drugiej podstawy z art. 3983 § 1 k.p.c. stosownego zarzutu naruszenia przez sąd
odwoławczy art. 378 § 1 k.p.c. lub art. 386 § 2 k.p.c.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną ubezpieczonego organ rentowy wniósł o:
1. wydanie na posiedzeniu niejawnym postanowienia o odmowie przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądzenie od odwołującego na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego według norm
przepisanych;
ewentualnie (w razie gdyby Sąd Najwyższy przyjął skargę kasacyjną do
rozpoznania):
3. oddalenie skargi kasacyjnej;
4. zasadzenie od odwołującego na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego według norm
przepisanych.
I USK 90/24 5
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna odwołującego nie kwalifikuje się do przyjęcia i jej
merytorycznego rozpoznania.
Na wstępie należy przypomnieć, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na
etapie przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z
art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność
postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając
na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu,
ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek
zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.
Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w
konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i
procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być
zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem
wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej
sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w
warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga
kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd
Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a
jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w
zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.
Podkreślenia wymaga także, że wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i
jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone
podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do
rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą
być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione.
Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd
I USK 90/24 6
Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych
elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z 19 maja 2022 r., I USK 434/21, Legalis nr
2740849).
Strona skarżąca, formułując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania wskazała, że jest ona oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c.) – jej zdaniem mamy do czynienia z kwalifikowanym naruszeniem prawa
procesowego, tj. art 378 § 1 k.p.c. Należy więc przypomnieć, że w motywach
wniosku opartego na tej przesłance przedsądu powinien być zawarty wywód
prawny wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawić argumenty
na poparcie swych twierdzeń (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 26
kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06,
LEX nr 421035; z 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z 11 stycznia
2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z 3 kwietnia 2008 r., II PK 352/07, LEX nr
465859 i z 5 września 2008 r., I CZ 64/08, LEX nr 512050). O ile dla uwzględnienia
skargi wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do
rozpoznania niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia
przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego oczywistości
widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez
potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy przepisów
prawa i doszukiwania się ich znaczenia (tak m.in. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274; z 22 stycznia
2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616; z 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr
453107; z 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr 490364; z 21 maja 2008 r., I UK
11/08, LEX nr 491538 i z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134).
W judykaturze podkreśla się, że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa
materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało
wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet
oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego:
z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 nr 13, poz. 230; z 11 stycznia 2008 r.,
I USK 90/24 7
I UK 285/07, LEX nr 442743; z 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, LEX nr 469185 i z 9
czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133). Strona skarżąca nie uzasadniła w
sposób prawidłowy istnienia tej właśnie przesłanki przedsądu. Tym bardziej, że
oceniając prawidłowość zastosowania art. 378 § 1 k.p.c. przez sąd drugiej instancji
Sąd Najwyższy nie weryfikuje prawidłowości całokształtu czynności sądu drugiej
instancji, kontroluje natomiast, czy przy rozpoznawaniu apelacji istotnie doszło do
pominięcia skonkretyzowanych przez skarżącego zarzutów, ze skutkiem dla wyniku
sprawy. Skarżący powinien zatem skonkretyzować, które spośród zarzutów apelacji
zostały zdaniem skarżącego pominięte przez sąd drugiej instancji i - co należy
wywodzić z ogólnych reguł warunkujących skuteczność zarzutów naruszenia
przepisów prawa procesowego w postępowaniu kasacyjnym - dlaczego zdaniem
skarżącego pominięcie tego zarzutu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy
(arg. ex art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.).
Podkreślić także należy, że podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być
zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Sąd Najwyższy, zgodnie z
art. 39813 § 2 k.p.c., jest bowiem związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi
podstawę zaskarżonego orzeczenia. Związanie to wyklucza nie tylko
przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także badanie, czy sąd
drugiej instancji nie przekroczył granic swobodnej ich oceny. Z tego punktu
widzenia każdy zarzut skargi kasacyjnej, który ma na celu polemikę z ustaleniami
faktycznymi sądu drugiej instancji, z uwagi na jego sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c.
jest a limine niedopuszczalny (por. wyrok Sądu Najwyższego z 3 kwietnia 2019 r.,
II CSK 95/18, LEX nr 2645127).
Pamiętać należy, że w sytuacji, gdy skarga kasacyjna nie zarzuca obrazy
jakiegokolwiek przepisu prawa materialnego, stanowiącego podstawę wyrokowania
sądu odwoławczego, to w konsekwencji nie jest możliwa ocena, czy naruszenie
przepisów prawa procesowego wskazanych przez nią w podstawie kasacyjnej
mogło mieć - rzeczywiście - istotny wpływ na wynik sprawy, czego wymaga przepis
art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. Nie chodzi przy tym o czysto teoretyczną możliwość
takiego wpływu, lecz o wykazanie, że w okolicznościach danej sprawy ten wpływ
był (mógł być) realny, a można to stwierdzić dopiero wówczas, gdy w skardze
zostanie podniesiony adekwatny w konkretnych okolicznościach faktycznych zarzut
I USK 90/24 8
obrazy prawa materialnego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 18 czerwca 2024 r.,
I USKP 9/24, Legalis nr 3097169).
Odnosząc się natomiast do nieważności postępowania, na którą powołuje
się pełnomocnik strony skarżącej, to należy podkreślić, że skarga kasacyjna jest
środkiem zaskarżenia od orzeczeń sądu drugiej instancji. Wyłączone jest
bezpośrednie badanie w postępowaniu kasacyjnym naruszenia przepisów
postępowania przez sąd pierwszej instancji, w tym prowadzących do nieważności
postępowania. Kwestia ta może podlegać badaniu i rozpoznaniu przez Sąd
Najwyższy jedynie pośrednio, przez przytoczenie przez skarżącego w ramach
drugiej podstawy z art. 3983 § 1 k.p.c. stosownego zarzutu naruszenia przez sąd
odwoławczy art. 378 § 1 lub art. 386 § 2 k.p.c. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 6
kwietnia 2011 r., II UK 318/10, Legalis nr 432277). Zarzut nieważności
postępowania przed sądem pierwszej instancji nie może uzasadniać wniosku o
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, albowiem Sąd Najwyższy - rozpatrując
skargę kasacyjną - nie jest władny w ramach bezpośredniej kontroli instancyjnej
badać ważności (nieważności) postępowania przed sądem pierwszej instancji (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z 23 maja 2014 r., II PK 30/14, Legalis nr
1385205). Skoro skarga kasacyjna przysługuje od wyroku sądu drugiej instancji, to
nieważność postępowania, skutkująca przyjęciem skargi kasacyjnej do rozpoznania,
ma dotyczyć postępowania przed sądem drugiej instancji (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 18 lutego 2016 r., V CSK 465/15, LEX nr 2021933; z 7 czerwca
2013 r., II CSK 720/12, LEX nr 1353433; z 29 stycznia 2013 r., V CSK 192/12, LEX
nr 1293844). W takiej sytuacji, wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania, aby mógł ewentualnie wywrzeć spodziewany przez pełnomocnika
skutek, powinien opierać się o przesłankę wymienioną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.,
wskazując na oczywistą zasadność skargi w tym zakresie, a nie odwoływać się do
treści art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c., tak jak to błędnie czyni pełnomocnik w niniejszej
sprawie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 5 lipca 2023 r., I CSK 6158/22,
LEX nr 3577528). Strona skarżąca, jako uzasadnienie swojego stanowiska w tym
zakresie, powołuje się przy tym na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia
2020r. (BSA I - 4110-1/20).
I USK 90/24 9
Zwrócić należy uwagę, że Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę z urzędu, w
granicach zaskarżenia, kwestię nieważności postępowania przed sądem II instancji
(zob. np. wyroki Sądu Najwyższego: z 21 listopada 1997 r., I CKN 825/97, OSNC
1998, Nr 5, poz. 81, z glosą A. Szpunara, OSP 1998, Nr 5, poz. 93; z 10 maja
2000 r., III CKN 416/98, OSNC 2000, Nr 12, poz. 220; oraz postanowienia Sądu
Najwyższego: z 7 czerwca 2013 r., II CSK 720/12, Legalis; z 12 czerwca 2020 r.,
V CSK 22/20, Legalis; z 25 sierpnia 2020 r., II CSK 44/20, Legalis; z 9 października
2020 r., I CSK 32/20, Legalis, T. Szanciło (red.), Kodeks postępowania cywilnego.
Komentarz. Komentarz. Art. 1–45816. Tom I. Wyd. 2, Warszawa 2023). W niniejszej
sprawie brak jest jednak jakichkolwiek podstaw do podejmowania przez Sąd
Najwyższy czynności w tym zakresie z urzędu. Nie jest również tak, że samo
zasygnalizowanie nieważności postępowania powoduje konieczność
automatycznego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Aby tak było i skarga
mogła być przyjęta do dalszego rozpoznania, sygnalizacja musi okazać się słuszna
i rzeczywiście potwierdzać naruszenie przepisów proceduralnych, których skutkiem
byłaby nieważność postępowania. Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w
tym przypadku. Już nawet pobieżna analiza wniosku w tym zakresie wskazuje, że
strona skarżąca nie ma racji.
Sąd Najwyższy wskazywał wielokrotnie, że osobą nieuprawnioną do
orzekania w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. jest osoba nieposiadająca w ogóle
uprawnień do tego, aby zasiadać w składzie orzekającym sądu, a więc taka, która
nie została powołana na stanowisko sędziego, lub też orzekała przed powołaniem,
albo po rezygnacji z urzędu, czy przejściu w stan spoczynku, albo będąc wadliwie
wybrana do pełnienia funkcji ławnika. W orzecznictwie uznano, że osobą
nieuprawnioną do orzekania jest też sędzia, który nie ma w ogóle delegacji do
orzekania w danym sądzie, jak i ten, którego delegacja nie spełnia ustawowych
wymagań warunkujących ważność i skuteczność aktu delegowania (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z 28 lutego 2020 r., III CSK 225/19, Legalis nr
2599890). Ponadto sprzeczność składu sądu w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c.
zachodzi także wtedy, jak to wynika z niektórych orzeczeń, z którymi trudno się
jednak zgodzić, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd
sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
I USK 90/24 10
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o
zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw
(Dz.U. z 2018 r., poz. 3) – ale nawet w takiej sytuacji tylko wtedy (o czym zapomniał
pełnomocnik strony skarżącej), kiedy wadliwość procesu powołania prowadzi, w
konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i
bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw
Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw
człowieka i podstawowych wolności (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 28
kwietnia 2021 r., IV CZ 5/21, Legalis nr 2629687; postanowienie Sądu
Najwyższego z 15 września 2023 r., I CSK 4893/22, Legalis nr 2992002). W
rozpoznawanej sprawie taka okoliczność nie wystąpiła. Skarżący nie przeprowadził
żadnego, wymaganego w takim przypadku, testu w stosunku do osoby sędziego i
nie wskazał żadnych okoliczności, które mogłyby prowadzić do uwzględnienia jego
wniosku. Przywołał jedynie fakt powołania sędziego przez Krajową Radę
Sądownictwa po zmianach ustawowych, co jest oczywiście niewystarczające. W
niniejszej sprawie przed Sądem I instancji nie wystąpiła nieważność postępowania.
Podnoszona przez stronę skarżącą kwestia niewłaściwego powołania sędziego
została w sposób wyczerpujący wyjaśniona w postanowieniu Sądu Najwyższego z
13 lipca 2020 r. (II CSK 581/19, LEX nr 3046023), które to stanowisko Sąd
Najwyższy w niniejszym składzie w pełni akceptuje.
Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.,
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a o kosztach postępowania
orzeczono na podstawie art. 39821 k.p.c. w związku z art. 108 § 1 k.p.c. i art. 98 § 1
k.p.c. oraz § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
radców prawnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).
[SOP]
[a.ł]
I USK 90/24 11
Powiązane orzeczenia
- II UK 224/16 2016-07-14Czy skarga kasacyjna dotycząca wysokości emerytury, która w istocie zmierza do wzruszenia uprzednio wydanych decyzji ustalających wysokość świadczenia, może zostać przyjęta do rozpoznania przez Sąd Najwyższy na podstawie…
- I UK 227/15 2016-04-12Czy skarga kasacyjna od wyroku sądu drugiej instancji w sprawie o emeryturę, która nie zawiera uzasadnienia wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania, może zostać przyjęta do rozpoznania przez Sąd Najwyższy?
- III UK 148/16 2017-04-04Czy skarga kasacyjna w sprawie o ustalenie wysokości emerytury może zostać przyjęta do rozpoznania przez Sąd Najwyższy, jeśli jej uzasadnienie nie zawiera argumentów wskazujących na oczywistą zasadność lub inne kwalifiko…
- I UK 352/19 2020-11-17Czy skarga kasacyjna w sprawie o prawo do emerytury, oparta na zarzucie naruszenia art. 365 § 1 k.p.c. przez błędną wykładnię i uznanie przez sąd drugiej instancji związania treścią wcześniejszego wyroku, może zostać prz…
- II UK 162/10 2010-11-17Czy skarga kasacyjna w sprawie o wysokość emerytury może być przyjęta do rozpoznania przez Sąd Najwyższy, gdy jej uzasadnienie opiera się głównie na kwestionowaniu ustaleń faktycznych dokonanych przez sądy niższych insta…
Powołane przepisy
art. 98 § 11 KPCart. 110aart. 378 § 1 KPCart. 3271 § 1
pkt 1art. 391 § 1 KPCart. 3 KPCart. 232 KPCart. 227 KPCart. 278 KPCart. 15 ust. 2art. 386 § 4 KPCart. 15
Źródło: Sąd Najwyższy, repozytorium https://repozytorium2.sn.pl, pozyskano 30.10.2026. Treść przetworzona przez legal-ai.pl (konwersja tekstu, podział na fragmenty, analiza AI, powiązania z innymi danymi); Sąd Najwyższy nie zatwierdza tych materiałów ani nie ponosi za nie odpowiedzialności. · PDF źródłowy