II PR 2/73

Skład orzekającyPrzewodniczący Sędzia SN: M. Piekarski.Sędziowie SN: W. Glabisz, T. Kasiński (spraw.).SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 22 marca 1973 r. sprawy z powództwa Władysława M. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego "C." w C. - obecnie Kopalni M. w S. o odszkodowanie na skutek rewizji obu stron - od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 8 listopada 1972 r. sygn. akt II C 447/72zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 w ten sposób, że zasądzoną nim dodatkowo rentę uzupełniającą za okres od 27 kwietnia 1969 r. do 30 czerwca 1970 r. obniża o 105 zł miesięcznie, powództwo zaś o rentę za okres po dniu 30 czerwca 1970 r. oddala; oddala rewizję powoda;odstępuje od obciążenia powoda opłatą od jego rewizji i oddala wniosek pozwanej Kopalni o zwrot kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód w pozwie wniesionym 27 kwietnia 1972 r. dochodził dodatkowej renty uzupełniającej w związku z wypadkiem przy pracy, któremu uległ w pozwanej kopalni w dniu 23 maja 1966 r., w wyniku którego zaliczony został do III grupy inwalidów. Sąd Powiatowy w B. wyrokiem z dnia 28 XII 1967 r. przypisał winę pozwanej kopalni i zasądził w ramach odszkodowania na rzecz powoda rentę uzupełniającą. Powód żąda jej podwyższenia, powołując się na to, że od dnia 1 stycznia 1969 r. w przemyśle górniczym nastąpiła znaczna podwyżka zarobków i górnicy o tych samych kwalifikacjach co powód zarabiają obecnie po 6.200 zł miesięcznie.Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem zasądził na rzecz powoda dodatkowo rentę po 1.066 zł i 1.216 zł miesięcznie za okres od 27 kwietnia 1969 r. do 30 czerwca 1970 r. i w kwocie po 490 zł poczynając od 1 lipca 1969 r. Sąd I instancji ustalił, że powód pracowałby w swoim zawodzie jako górnik szybowy do 55 roku życia (tj. do dnia 30 czerwca 1970 r.) i zarabiałby ponad 5 tys. zł miesięcznie, która to kwota odpowiada przeciętnym zarobkom czterech górników szybowych w miejscu poprzedniego zatrudnienia powoda. Zasądzona renta stanowi różnicę między tymi zarobkami, a dochodami powoda w postaci renty ubezpieczeniowej po odliczeniu kwoty 1.500 zł, którą powód może zarabiać miesięcznie jako inwalida trzeciej grupy przy pracy w charakterze portiera w pozwanej kopalni. Sąd I instancji oparł się na opinii biegłego Feliksa W., stwierdzającej, że powód w chwili ukończenia 55 lat ze względu na 25-letni okres zatrudnienia uzyskałby prawo do emerytury górniczej w kwocie 3.116 zł, przepracowałby bowiem 126 miesięcy zaliczalnych w wymiarze 1 1/2 krotnym, zgodnie zaś z pismem ogólnym MGiE z dnia 23 lutego 1970 r. stanowisko górnika szybowego uprawnia do zaliczenia okresu zatrudnienia w takim wymiarze.Sąd Wojewódzki uznał, że po 1 lipca 1970 r. w razie przejścia na emeryturę, powodowi należałoby się wyrównanie wysokości różnicy między otrzymywaną rentą inwalidzką a wymienioną kwotą emerytury. Różnica na niekorzyść powoda wynosi 870 zł, ponieważ zaś powód otrzymuje już ustaloną wyrokiem Sądu Powiatowego w B. rentę po 380 zł miesięcznie, należy mu się dodatkowo renta po 490 zł.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego dowolne jest twierdzenie powoda, że pracowałby do 60 roku życia, gdyż powszechnie jest wiadomo, że górnicy przechodzą na emeryturę z chwilą ukończenia 55 lat, jeśli przepracowali 25 lat pod ziemią. Zatrudnienie górnika po osiągnięciu tego wieku ma charakter zupełnie wyjątkowy i brak jest wystarczających podstaw do przyjęcia, by tego rodzaju wyjątek mógł mieć zastosowanie do powoda.Obie strony wniosły rewizję od wyżej opisanego wyroku.Powód w rewizji żąda zasądzenia wyższej renty uzupełniającej, zarzucając, że Sąd I instancji niewłaściwie ustalił aktualne przeciętne zarobki górników szybowych i że pracowałby również po ukończeniu 55 roku życia.Pozwana Kopalnia w rewizji kwestionuje jedynie zasądzenie w ramach renty kwoty po 105 zł miesięcznie, stanowiącej wartość deputatu węglowego, oraz kwoty 490 zł z tytułu renty po dniu 1 lipca 1970 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja powoda jest nieuzasadniona. Sąd Wojewódzki niewadliwie ustalił, że powód z ukończeniem 55 roku życia przeszedłby na emeryturę, zgodnie z powszechnie stosowaną w kopalniach praktyką opartą na wskazaniach centralnych organów z 1969 r. Sporadyczne przypadki zatrudniania górników starszych nie mogą być podstawą ustalenia, że dotyczyłoby to również powoda. Chybiony także jest zarzut niewyjaśnienia przez Sąd I instancji, czy powód z ukończeniem 55 lat miałby wymagany do emerytury 25 letni staż pracy. Ustalenie Sądu Wojewódzkiego w tej mierze ma dostateczne podstawy w treści opinii biegłego W., iż praca górnika szybowego, którą powód wykonywał, jest zaliczana w 1 1/2 krotnym wymiarze zgodnie z pismem ogólnym MGiE z 23 lutego 1970 r., opartym na zarządzeniu Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac. Nie zachodziła więc potrzeba przeprowadzania wywiadu w ZUS "celem ustalenia, czy w świetle obowiązujących przepisów praca górnika szybowego jest zaliczana do okresu emerytalnego w wymiarze półtorakrotnym". Również Sąd Wojewódzki dostatecznie wyjaśnił wysokość przeciętnych zarobków górników tej kategorii, do której powód należał. Pozwana kopalnia przedstawiła wykazy zarobków czterech górników - w tym dwóch górników wskazanych przez powoda (Maksymiliana P. i Mieczysława G.) - co mogło być uznane przez Sąd I instancji za wystarczająco reprezentatywne dane. Obiektywne podstawy miało też ustalenie, iż zarobki powoda nie odbiegały od przeciętnych, w świetle danych z okresu przed wypadkiem zawartych w aktach ZUS-u.Z tych względów rewizja powoda z mocy art. 387 k.p.c. podlegała oddaleniu.Uwzględnieniu natomiast podlegała rewizja pozwanej Kopalni. Sąd I instancji obliczając wysokości należnej powodowi renty nie uwzględnił kwoty 105 zł miesięcznie, stanowiącej wartość otrzymywanego przez powoda deputatu węglowego, o tyle więc zasądzoną na rzecz powoda rentę należało obniżyć. Ponadto Sąd Wojewódzki na skutek przeoczenia przyjął, iż powód otrzymuje rentę po 380 zł, mimo że pozwana Kopalnia wypłaca bezspornie powodowi za pośrednictwem PZU od dnia 30 czerwca 1970 r. rentę uzupełniającą po 1.004 zł miesięcznie. Renta w tej wysokości pokrywa z nadwyżką stratę powoda wynikającą z nieuzyskania wskutek wypadku prawa do emerytury górniczej i obniżenie się w związku z tym jego dochodów o kwotę 870 zł miesięcznie, wyrok zatem w części zasądzającej rentę po dniu 1 lipca 1970 r. podlegał zmianie jak w sentencji (art. 390 § 1 k.p.c.).Orzeczenie o kosztach oparto na art. 102 k.p.c. i art. 11 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych z 12 VI 1967 r., mając na uwadze, że powód jako inwalida w wieku emerytalnym znajduje się w krytycznej sytuacji materialnej i dochodził roszczenia o dodatkową rentę w mniemaniu, że taka renta przysługuje mu.